Showing posts with label TG4. Show all posts
Showing posts with label TG4. Show all posts

2.4.16

Ábhar amháin i measc na nGael?

Nach bhfuil le déanamh ag cainteoirí mionteanga ach cúrsaí teanga a phlé?

Seo alt suimiúil ag Alex Hijmans ag déanamh pointe an mhaith i dtaobh bPobal na Gaeilge ar maidin. Go bunúsach deireann sé nach bhfuil siad sásta aon rud a phlé seachas an Ghaeilge féin. An cruthú ar sin ná an méid aisfreagraí a fuair sé ar alt a scríobh sé faoi Fotheidil ar TG4.

B'fhéidir nach chóir dó aon iontas a bheith air gur árdaigh ceist a bhí imeallach ar bhealach an méid sin spéise. Ach mar a dúirt an fear eile, "Is féidir le duine suí ar shliabh ach ní féidir le h-éinne suí ar bhiorán!"
Nuair a thosaigh mise ag blagáil (Samh 2006) thugas faoi deara go raibh an chuid den stuif uaim i dtaobh cúrsaí teanga, polasaí Rialtas i leith na Gaeilge agus eile.

Is laige é san ardán nuachta tuairisc.ie go mbíonn an chuid is mó nuacht atá ann faoin dteanga seachas aon rud eile. Tá sé sin tabhachtach, agus riachtannach b'fhéidir, mar is beag áit eile ar nó as líne gur féidir an nuacht sin a fháil - go mór mór ó daoradh Gaelscéal, Foinse agus a gcuid réamhtheachtaithe chun báis ag gníomhaireachtaí na Rialtas.

Níor theastaigh orm go mbeadh mo shuíomh pearsanta gafa leis an gceist seo agus mar sin shocraigh mé an suíomh seo, Gaeltacht21, a úsáid mar uirlis mo chuid tuairimí faoi chúrsaí teanga a phlé. Is faoi chuile rud eile faoin spéir anois a bímse a scríobh ar mo shuíomh eile, stair, dúlra, filíocht, léirmheasana, bia agus amaidí!

Anseo is ag leanúint chúrsaí teanga agus teanga sa Ghaeltacht atáim. Is dócha go bhfuil á rá go leadaránach sa bhlag seo, an rud a bhí ráite ag Myles fadó (agus a luadh in alt bhreá air i dtuairisc.ie inné):
     Cad í an cheist is tábhachtaí ag Gaelaibh? 
     Ceist na teangan. 
     Cad í láthair gurb í seo an cheist is tábhachtaí? 
     Na huaire. 
     Cad í an cheist eile atá lán chomh tábhachtach? 
     Ceist na Gaeilge. 
     Cad nach bhfuil an Rialtas i dtaobh ceist na Gaeilge? 
     Dáiríribh. 
     Cad nach bhfuil lucht na n-ollscoil, an Eaglais, an Stát-sheirbhís agus lucht tráchtála i  dtaobh ceist na Gaeilge? 
     Dáiríribh. 
     Cad nach foláir dúinn go léir a bheith go láidir ar son? 
     Na Gaeilge 
     Cad nach foláir dúinn go léir a bheith go láidir ar son? 
     An Gaelachas. 
     Cén staid ina bhfuil sinn dóchasach go mairfidh ár nGaeilge? 
     Slán. 
     Cad ní, ar mhullach na Gaeilge, ach faoi, a bhíonn na seoiníní ag déanamh?  
     Magadh. 
     Cén áit nach foláir duit bheith fíorGhaelach? 
     Id chroí istigh. 
    Ach cad a bhíonn gach tosnú? 
     Lag.
Ag a bun chuireann Alex roinnt ceisteanna agus is fiú iad a iniúcadh:
     Cén tátal atá le baint as an scéal seo ar fad? 
     An iad fotheidil mórcheist ár linne? 
     Nach bhfuil le déanamh ag cainteoirí mionteanga ach cúrsaí teanga a phlé? 
     An fiú teanga a shábháil mura mbeidh á phlé inti ach í féin?

Freagraí? Éinne?

An fhirinne glan? (pic: tuairisc.ie ar twitter)


Share/Save/Bookmark

16.10.12

Dleathach nó mí dleathach!

Bhí cospóid le deanaí faoi dhream na péinte duibhe anseo i gConamara. Scríobh mé píosa Creachadóireacht nó gníomh fónta dhá sheachtain ó shin.

Dúradh ar thaobh amháin go raibh sé mar ionsaí ar an mBearla, (agus mar sin ar lucht an Bhéarla) gur tharaing sé drochcháil ar na Gaeilgeoirí agus muintir na Gaeltachta. Mar aon le sin bhí argóint gur i gcoinne réadmhaoine phríobháideacha a bhí sé dírithe agus nach raibh sé sin ceart dá bharr. (Ach mar a dúradh ar RnaG le deanaí tá an-chuid de na fógraí ar a cuireadh an ornáidíocht nua seo ortha, táid fhéin mí dleathach cheanna féin mar níor fhuarathas cead pleanála dóibh).

Sílim fhéin nach féidir íomhá níos measa a bheith ag lucht an Bhéarla, ar phobal na Gaeilge bíodh sa "Ghalltacht" nó sa Ghaeltacht iad, ná mar atá ná atá léirithe ag a leithéid Kevin Myres, Declan Lynch, nó fiu Miriam Lord!

Ach féach siar sa stair.

Ar bhaineadh rud ar bith sa tír seo gan an dlí a bhriseadh?

Bhí alt ag Donnchadh Ó hÉallaithe sa nuachtán le deanaí faoin Stáisiún Teilifís Bradach a cruthaíodh ar bharr Chnoc Mordáin sna hochtódaí, gníomh a "a las an lóchrann 25 bliana ó shin!" Níl aon amhras ach tréan gníomh brádach sin a bunaíodh TG4. Fiche bliain roimhe sin stáisiún bradach eile i Ros Muc a d'oscail Raidío na Gaeltachta. Gníomhartha dleathacha agus neamhdleathacha ghlórach de chuid Cumann Cearta Sibhialta Gaeltachta agus a cháirde a thug Údarás na Gaeltachta - lag go leor is atá sé - ar an saol. Agus is aithreacha agus máithreacha lucht péintéireachta an lae inniú a dhubhaigh Bhéarla ar chomharthaí bóithre a chuir iallach ar an Rialtas gníomh dá réir.

Deireann éagarfhocal Gaelscéal, Molaimis a misneach, agus é ag caint faoin ngníomhícht theilifíse, "Is cinnte go rabhadar ag feachtasaíocht ar gach bealach roimhe seo agus gurb é seo an rogha dheireanach a bhí acu.
I ndeireadh na dála, is cumhachtaí gníomh na focail agus chuaigh siad i mbun ghnímh, gníomh a bhí ‘bradach’."

Leanann Gaelscéal:

"In amanna, is riachtanach an rud é an dlí a bhriseadh chun cearta daonna a bhaint amach agus b’amhlaidh sin sa chás seo.

Tá an Ghaeilge ag dul i léig sna Gaeltachtaí i rith an ama ach faraor is róshéimh atá ár gcainteoirí dúchais.

Seans go bhfuil Gaeilgeoirí na Galltachta ‘níos radacaí’ agus ní cinnte sin, go fóill féin is í gluaiseacht na Gaeilge an ghluaiseacht teanga is coimeádaí ar an saoil.

Tá go leor le foghlaim ó mhuintir ‘Theilifís na Gaeltachta’ is léir."

Seans gur fhoghlaim Lucht na Péinte Duibhe, an ceacht sin?






Share/Save/Bookmark

4.10.12

Creachadóireacht nó gníomh fónta!

Comharthaíocht Bhéarla sa Ghaeltach (Eagarfhocal Gaelscéal 3/10/2012)
Tá an-chuid díospóireachta ar siúl faoin bhfeachtas péintéireachta atá ar siúl ag dream i gConamara. Is cosúil gur dream a dtugann Ceithearnach Coille Chonamara ortha féin atá ina mbun. Níl fhios agam cé h-iad agus is cosúil nach bhfuil fhios ag éinne atá sásta a rún a scaoileadh! Ach rud is aistí gur cuid mór de na comharthaí a fuair an "athdhearadh" nua seo is i gcoinne an dlí atá siad mar cuireadh suas iad gan cead pleanála.

Bhí caint cuíosach bríomhar ar twitter mar shampla bhí roinnt a cheap gur rud maith an feachtas a bhí ann agus dream eile nár cheap, agus dream eile a cheap gur ceart fán amach ó réadmhaoin nó gnóanna príobháideacha.

Creachadóireacht
Glaoadh "Creachadóireacht," ar an ngníomh agus seans go bhfuil an ceart aige ach léiríonn sé (an gníomh féin) mothúcháin eile. Léiríonn ainm na Gluaiseachta "Ceathearnach Coille" an mothú chéanna. "Is daoine gan cumhacht iad Pobal na Gaeilge agus Muintir na Gaeltachta," a deireann sé!

Baineadh na comharthaí Béarla sa Bhreatain Bheag sna Seascaidí
Thuas i dTuaisceart Éireann, faoi Comhaontú Chill Rìmhinn, is ceart go mbeadh stáid teanga na Gaeilge á cosaint ansin. Níor thárla aon rud faoi go dtí seo, (agus is beag atá déanta ag na polaiteoirí "náisiunacha" chun gníomh a dhéanamh). Anseo sna 26 contaethe céard tá déanta? Ácht Gaeilge atá lochtach go leor agus srianta eile a chuir leis ó ritheadh é. Deireadh le daonlthas (lochtach agus a bhí sé) in Údarás na Gaeilge agus fiú scéimeanna faoin Ácht úd a bhriseadh ag iad siúd a chum iad.  Mar a léiríónn Tuarascáil Bhliantúil an Choimisinéara Teanga 2011 easnaimh mhóra reatha i gcur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla.

Lagmisneach!
Ní nach íonadh go ndúirt an Coimisinéir Teanga, "Ní dóigh liom go bhfaca mé oiread lagmhisnigh nó easpa muiníne riamh roimhe seo i measc cheannairí na n-eagras Gaeilge agus Gaeltachta is atá ann faoi láthair." (Ag cothú na todhchaí! 13 Iúl 2012). Agus má tá an lagmisneach agus a éadóchas seo sa gluaiseacht tá sé níos mó i measc pobal na Gaeltachta. Ar bhealach is íontach an rud é nár thárla rud i bhfad níos tromchúisí i rith na seachtaine mar tá muid ag caint faoi bhás teanga tré neamh-aird, tré "patuaireacht" agus tré  fimíneacht lucht polataíochta. D'fhéadfá a rá go bhfuil an meas ceanna a thabhairt ag Ceathearnach Coille Chonamara don dlí agus a thugann na Gárdaí Síochán i dTír Chonail! (Rialtas ag déanamh neamhaird ar sárú dlí na tíre! 25 Aib 2012).

Gníomh fónta?
Mar a dúirt mé bhí díospóireacht de shaghas éigin ar twitter. Bhí duine de na míshásta leis an gníomh seo. Dúirt agus an ceart aige gur ceart "Rud éigean fónta dearfach ar son Na Gaeilge" a dhéanamh. Agus nuair a cuireadh an cheist air "Cad a mholfása?" dúirt "Mholfainn paimfléad a fhoilsiú ag míniú cén cineál iompar teanga ar mhaith leo sa Ghaeltacht" Ceart go leor ach nach bhfuil na céadtha paimfléidí, páipéirí bán, uaithne, moltaí ag daoine aitheanta agus neamh aitheanta. Máirtín Ó Cadhain, Deasún Fennell, Olscoil Mágh Nuad agus foinse nach iad. Bheinn-sa féin sásta dá nglachfá le moltaí an Coimisinéara Teanga ina chuid tuairiscí fhéin. Bheinn sásta dá nglachfá leis na moltaí sin mar thús agus leanacht ar aghaidh ó shin.

Ar maidin chuala muid go bhfuil áit na Gaeilge i gcúrsaí dlí sabhálta fiú má dúntar an Teach Cúirte i nDoire n'Fhéich. (Cé creideann sin?) Inné chualamar faoi fear nach raibh i ndán bás a bhean a chlárú i nGaeilge i gCorca Duibhne. Chualamar le deanaí nach bhfuil Comhairle  Co na Gaillimhe logainmneach cearta na Gaeltachta a úsáid i gcúrsaí pleanála. Agus tá an coiste phobáil áitiúil ag gearán leis na húdaraisí nach bhfuil fáil ag pobal na háite ar sheirbhís leasa shóisialaigh trí Ghaeilge. Conas a cabhródh paimfléid eile leo siúd?

Mea culpa
Is cuimhín liom an chéad uair a bhí mé i  gConamara i 1967 (in my disrespectful youth!) chuamar amach  go rúnda, déanach san oíche, agus chuamar amach agus chuireamar péint dubh ar na comhairthaí bóthar ó Bhearna chomh fada siat le crosbhóthair Charna. Níos déanaí fuarthas amach go raibh tarra i bhfad níos éifeachtaí!

Is cosúil nach dtárlaíonn aon rud i gcúrsaí teanga sa tír seo gan an dlí a bhriseadh! Raidío na Gaeltachta, Comhairthaí Bóthre, Údarás na Gaeltachta, TG4 an féidir le h-éinne a rá go mbeadh siad ann gan agóid mí dleathúil?
Share/Save/Bookmark

11.10.11

Díospóireacht TG4

Seo pictiúir íontach a chuir Ciarán Ó Brolcháin ar facebook agus é ag caint faoin díospóireacht uachtarántachta atá le bheith ar TG4  - "Tá siad ag teacht..." Ní gá a thuilleadh a rá!
Beidh an clár ar siúil ar an 18ú lá Deireadh Fomhair 2011.
Share/Save/Bookmark

5.4.11

TG4 - Teilifís na Gaeilge?

Léigh mé blag iGaeilge inniú agus bhí píosa, Nuacht i mBéarla ar phríomhleathnach TG4!!! a chuir íonadh an domhain orm.

Chuaigh mé chuig suíomh TG4 agus thug mé faoi dearadh an rud a bhí ag chuir isteach air. Féach thuas mar a bhí sé.

Ar ndóigh tá cnaipe "English" thuas ar bharr mar is gnáth dóibh siúd nach bhfuil Gaeilge acu - is cosúil go bhfuil Béarla ag gach éinne nach bhfuil Gaeilge acu!

Ansin tá fógra, i mBéarla ar ndóigh ó Nissan. Ní thuigim an meoin a cheapann go ceart fógraí a bheith i mBéarla ar shuíomh Gaeilge ach bíodh san mar atá....

Ansin tá na cnaipe éagsúla a thógann chuig na leathanaigh eile thú - bhfuil focal Gaeilge ar "Players" meas tú? "Seinnteoir" b'fhéidir?

Ansin  tá scannán beag éigin (Tá sé dubh sa pic thuas!) agus ar dheis tá fógra chláir (Ponc, Ros na Rún, Mo ghrá geal agus eile!)

Faoi sin aris ar chlé tá gearr-nasc chuig cula4, PONC agus Gradam Ceoil TG4. I lár ansin tá "Nuacht (News) Spórt (Sport)" atá go hiomlán as Béarla. Is faoi sin atá iGaeilge ag caint! Go n–usáitear foinse Bhéarla RTÉ ar suíomh sheirbhís a bunaíodh le freastal ar lucht na Gaeilge.

Ar dhéis tá fógra eile arís i mBéarla ó Vodafone...bhfuil aon chomhlucht sásta Gaeilge a úsáid?

Thíos faoi sin tá nasc chuig suíomg TG4 ar facebook. Tá na nodanna anseo i mBéarla. Tá fhios agam gur féidir an rogha a bheith agat facebook a bheith agat i nGaeilge (mar aon le iliomad teangacha eile) agus ní thuigim cén fáth nar rognaigh TG4 é sin.  I lár ansin tá an aimsir. Arís chuireann sé íontas orm nach mbíonn fógraí an urraitheora i nGaeilge. Sa bosca ar chlé tá siopa TG4.

Thíos faoi sin tá clárach an lae déanta amach an-chliste dár liom le pic beag do gach clár!

Tá an suíomh féin go deas. Tá sé éasca rudaí a aimsiú - níos fearr ná suíomh Béarla RTÉ nó RnaG.

Cén fáth an Béarla?
Share/Save/Bookmark

16.2.11

Abair i gceart é a Cheannairí!

QuickGuide Irish Grammar seolta chuig ceannairí do dhíospóireacht TG4

Tá cóip de QuickGuide Irish Grammar seolta chuig Enda Kenny, Micheál Martin agus Éamon Gilmore don díospóireacht ar TG4 oíche Dé Céadaoin (16 Feabh). Beidh an treoir nua seo ina chabhair mhór dóibh agus iad ag iarraidh dul i ngleic le gnéithe éagsúla den ghramadach, go háirithe comhaireamh as Gaeilge, ar scil í nach bhfuil go maith as Béarla ag polaiteoirí le tamall anuas.

Is é QuickGuide Irish Grammar an chéad treoir den chineál seo in Éirinn agus déantar iarracht ann gramadach na Gaeilge a dhéanamh sothuigthe don phobal i gcoitinne, is cuma cén t-aoisghrúpa nó cúlra polaitiúil lena mbaineann siad. Cuirtear béim sa treoir neamhpholaitiúil seo ar an tábhacht a bhaineann le gramadach agus litriú maith, eg chomh tábhachtach is atá sé gan an síneadh fada in ‘Fianna Fáil’ a fhágáil ar lár.

Seoladh an treoir chuig gach ceannaire polaitíochta agus chuig Dan Boyle, a dúirt sa Seanad le déanaí: “My concerns about making a speech like this in Irish are that issues such as tenses, plurals, the use of pronouns, the way the Irish language puts in letters just for the sake of it a lot of the time.” Tá súil ag Gaelchultúr go gcabhróidh an treoir seo le polaiteoirí a gcuireann forainmneacha agus aimsirí mearbhall orthu de ghnáth.

Is áis atá an-éasca a úsáid é QuickGuide Irish Grammar ina ndírítear ar na príomhghnéithe de ghramadach na Gaeilge. Cuireann an dearadh nuálach agus an scéim dathanna ar chumas an úsáideora eolas a aimsiú go tapa, agus beidh na míniúcháin shoiléire sholéite ina gcabhair mhór dóibh siúd a úsáideann an Ghaeilge go rialta agus ag lucht foghlama na teanga araon. Is féidir QuickGuide Irish Grammar a cheannach ar www.siopa.ie.

Foilsíodh QuickGuide Irish Grammar i mí Eanáir agus is é an táirge is mó díol é atá ag Gaelchultúr.
Share/Save/Bookmark

1.2.11

Díospóireacht stairiúil molta

Tréaslaíonn Conradh na Gaeilge le TG4, a bhfuil beartaithe an chéad díospóireacht riamh i nGaeilge a chraoladh beo idir cheannairí páirtithe polaitíochta roimh olltoghchán. Bheadh an díospóireacht i nGaeilge idir Éamon Gilmore, Enda Kenny agus Micheál Martin - ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre (Béarla), Fhine Gael (Béarla) agus Fhianna Fáil (Béarla ach le cnaipe Gaeilge!) faoi seach - le craoladh beo ar TG4 ag 10.00rn Dé Céadaoin, 16 Feabhra 2011.

Arsa Pádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: "Léiriú a bheadh anseo - an chéad díospóireacht bheo i nGaeilge idir cheannairí polaitíochta na tíre - ar an dul chun cinn atá déanta ag na meáin Ghaeilge le tamall de bhlianta anuas, agus tréaslaíonn Conradh na Gaeilge le TG4 as a ndíograis ag an am cinniúnach seo, ar son na polaitíochta agus na teanga araon."

Tá Conradh na Gaeilge i mbun stocaireachta faoi láthair lena chinntiú go bhfuil sé mar bheartas oideachais ag gach páirtí polaitíochta in Éirinn go múinfear an Ghaeilge do gach dalta scoile mar chroí-ábhar Ardteiste i ndiaidh an olltoghcháin, agus táthar ag lorg tacaíocht do bhunú Gaelscoileanna nua chomh maith.

Tá pobal na Gaeilge agus tacaíocht na bpáirtithe uile don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge nua-fhoilsithe fíorthábhachtach freisin, agus tá súil ag Conradh na Gaeilge go dtapóidh ceannairí na bpáirtithe an deis chun an Straitéis agus beartas oideachais a bpáirtithe a phlé go mion agus go hoscailte ar lá na díospóireachta.

Deir Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí  Chonradh na Gaeilge: "Tá sé ag dul do phobal na Gaeilge go mbeadh díospóireacht cheart, trí mheán na Gaeilge, ar na cúrsaí is tábhachtaí do thodhchaí na tíre seo sula gcaithidís vóta in Olltoghchán 2011. Tá Conradh na Gaeilge ag tnúth le plé mar is cóir ar chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta, ar an gcóras oideachais, agus ar an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, chomh maith le cúrsaí eacnamaíochta, sóisialta, timpeallachta, agus eile.

"Molann Conradh na Gaeilge TG4 as éacht stairiúil eile a bheartú i bhforás na teanga, agus tréaslaímid a gcuid iarrachtaí leo an díospóireacht Ghaeilge seo a shocrú idir cheannairí polaitíochta na tíre seo in am don olltoghchán."

Share/Save/Bookmark

21.12.10

Straitéis: 6.5 RÉIMSÍ GNÍMH - NA MEÁIN AGUS AN TEICNEOLAÍOCHT

Tá cuspóir amháin i Ráiteas an Rialtais i leith na Gaeilge 2006 maidir leis na meáin agus an teicneolaíocht:

Cuspóir 9:
Déanfar cinnte de go bhfuil seirbhísí cuimsitheacha craolacháin ar ardchaighdeán ar fáil trí mheán na Gaeilge, go mór mhór trí fhorbairt leanúnach a dhéanamh ar RTÉ, ar Raidió na Gaeltachta agus ar TG4.

Go Ginearálta
Tá an Ghaeilge san aonú haois is fiche ag forbairt ar bhealaí nua cheana féin. Ní réimeanna scartha iad earnálacha traidisiúnta an oideachais, an phobail, na n-ealaíon agus na meán a thuilleadh ina bhféadfar polasaithe ar leithligh a cheapadh agus a fheidhmiú. Tá teangacha a bhíodh faoi mhíbhuntáiste roimhe seo toisc an bonn pobail scaipthe, i gcaoi mhaith anois le leas a bhaint as deiseanna do nuálaíocht trí theicneolaíochtaí nua cumarsáide agus meán a úsáid. Is ollmhór an cumas atá ag na forbairtí seo cur le hacmhainní sna healaíona agus san oideachas agus deiseanna nua a thabhairt do dhaoine agus do phobail cur lena gcuid eolais ar an nGaeilge agus úsáid rialta a bhaint aisti.

Léamh, Scríobh agus Labhairt
Chun cur le cumas daoine an Ghaeilge a léamh agus a scríobh, tá gá le smaointeoireacht nua a sháraíonn an focal ar phár. Ní mór don pholasaí amach anseo aird a thabhairt ar na deiseanna atá ann naisc a dhéanamh idir forbairtí sna healaíona, sna meáin, sa teicneolaíocht agus san oideachas agus cur chomh maith leis na múnlaí traidisiúnta a úsáidtear chun ábhar a chruthú agus a scaipeadh. Ní mór modhanna traidisiúnta agus nuálacha araon a úsáid chun leas a bhaint as na deiseanna atá ann chun an Ghaeilge a léamh agus a scríobh, lena n-áirítear táirgeadh meán clóite agus litríochta sa teanga, agus úsáid na teanga san oideachas, sa chultúr agus in áineas.

Áirítear leo sin modhanna cumarsáide nach mbaineann mórán úsáide as an teanga scríofa. Ba chóir leas a bhaint freisin as na meáin agus as teicneolaíochtaí nua chun méadú ar rannpháirtíocht an phobail i léamh agus i scríobh na Gaeilge ar bhealaí nua agus in áiteanna nua.

Leanfar ar aghaidh ag cur táirgí traidisiúnta cosúil le nuachtáin, irisí agus leabhair ar fáil agus ag tacú leo, nuair is féidir a chruthú agus a fhíorú go bhfuil bealaí dáileacháin éifeachtacha ann agus go mbainfí díolacháin réasúnacha amach. Ní leor tacaíocht a bhaineann go príomha le táirgeadh na n-ábhar aon-mheáin seo a chur ar fáil gan tacaí dáileacháin agus margaíochta a bheith i bhfeidhm agus gan leibhéal réasúnta éilimh ón bpobal a bheith ann. Tá sé riachtanach go mbeidh rochtain éasca ag an bpobal ar ábhair chlóite i nGaeilge i siopaí nuachtán, i siopaí leabhar agus ar an idirlíon má tá todhchaí le bheith ann do litríocht agus d’iriseoireacht chlóite.

Siocair go mbíonn teicneolaíochtaí agus teicnící margaíochta ag fabhrú de shíor, is dócha go dtiocfaidh athrú suntasach ar an straitéis is éifeachtaí chun forbairt a dhéanamh ar léamh agus scríobh na Gaeilge sna blianta amach romhainn agus go gcaithfear athbhreithniú a dhéanamh air go leanúnach. Tacófar le léamh agus le scríobh na Gaeilge le Dlúthdhioscaí, DVDanna, closleabhair, agus meáin chlóite go gearrthéarmach agus go meántéarmach trí na bearta seo a leanas a chur i bhfeidhm:

• forbairt a dhéanamh ar imeachtaí agus ar ghníomhaíochtaí litríochta i leabharlanna poiblí ar feadh na bliana (agus ní le linn Sheachtain na Gaeilge amháin) - saothair á léamh ag a n-údair, seoltaí, clubanna
léitheoireachta agus éisteachta agus cláir litríochta do scoileanna;


• cláir um léitheoireacht threoraithe i scoileanna ag pointí sonracha idirghabhála (e.g. i rang a cúig sa bhunscoil, san idirbhliain in iar-bhunscoileanna agus i gColáistí Samhraidh Gaeilge, áit a mbeadh éisteacht le leabhair agus léamh leabhar agus ábhar eile i nGaeilge faoi stiúir údair nó criticeora le tacú le nósanna léitheoireachta aonair a fhorbairt);


• ábhair nua sa Ghaeilge a chur ar taispeáint go feiceálach i siopaí leabhar ainmnithe, roghnaithe atá mór le rá in éineacht le hábhair chuí fógraíochta, seastáin, leabharmharcanna, imeachtaí fógraíochta, taispeántais fuinneoige agus cuairteanna ó údair a reáchtáil (le comhoibriú agus le tacaíocht ó ghníomhaireachtaí poiblí cuí más gá);

• forbairt a dhéanamh ar chóras bainistíochta nua-aimseartha ar líne chun stoc agus orduithe a bhainisteodh an phríomhghníomhaireacht dáileacháin do Dhlúthdhioscaí / DVDanna / leabhair i nGaeilge, trína bhféadfaí orduithe a dhéanamh go leictreonach 24/7 agus lena bhféadfaí díoltóirí leabhar, foilsitheoirí Gaeilge agus daoine aonair a mbeadh ordú déanta acu iad a rianú;

• forbairt a dhéanamh ar shiopa mealltach arlíne d’ábhair Ghaeilge a léireoidh teidil, údair, léirmheasanna, blaganna agus acmhainní eile nua, a d’fhéadfaí a úsáid freisin i scoileanna agus i ranganna do dhaoine fásta a bhíonn ag foghlaim na teanga;

• cur chun cinn agus forbairt clubanna leabhar i nGaeilge a bheith mar thosaíocht ag tionscnaimh áitiúla teanga agus tacaíocht chuí ar líne a sholáthar do chlubanna leabhar;

• forbairt a dhéanamh ar ionad nó spás fisiciúil Gaeilge amháin ar a laghad i mBaile Átha Cliath, ina mbeadh siopa leabhar/ Dlúthdhioscaí/DVDanna, ina reáchtálfaí clár d’imeachtaí litríochta agus ina gcuirfí saoráidí mar shiopa caife ar fáil le go bhféadfadh teaghlaigh agus daoine aonair casadh lena chéile ann;

• forbairt a dhéanamh ar chúram RTÉ agus TG4 ó thaobh litríocht a chur chun cinn, lena n-áireofaí príomhról a ghlacadh i nduaiseanna litríochta, cláir leabhar, údair a phróifíliú chun iad a dhéanamh níos feiceálaí agus chun cur lena stádas sna meáin chumarsáide agus naisc níos láidre a chothú idir scríobh do na meáin agus foilseachán leabhar mar ghníomhaíochtaí “comhlántacha”;

• forbairt a dhéanamh ar thionscnaimh le scríobh i nGaeilge a chothú i measc daoine óga i raon meán - iriseoireacht, blagáil, scríbhneoireacht chruthaitheach, drámaíocht agus scripteanna scannán.


Tabharfar spreagadh agus tacaíocht d’Oireachtas na Gaeilge, príomhfhéile náisiúnta na Gaeilge, le go dtiocfaidh bláth uirthi. Ní mór bainistiú cúramach a dhéanamh áfach lena chinntiú go bhfásfaidh an fhéile go horgánach agus gur féile Ghaeilge a bheidh inti i gcónaí. Déanfaidh RTÉ, an craoltóir náisiúnta seirbhíse poiblí, normalú ar úsáid na Gaeilge agus an Bhéarla ina gcuid craoltaí, rud a chuirfidh le rath Sheachtain na Gaeilge.

Leanfaidh RTÉ ag forbairt Raidió na Gaeltachta agus ag tabhairt tacaíochta dó lena chinntiú go soláthrófar speictream leathan clár ar ardchaighdeán do na pobail sin a bhíonn ag éisteacht leis an tseirbhís seo. Déanfar forbairt ar raidió a bheidh dírithe ar dhaoine óga trí leas a bhaint as an idirlíon agus as gnáthchraoladh raidió.

Tabharfar tuilleadh tacaíochta do TG4 le seirbhísí teilifíse trí Ghaeilge a chur ar fáil. Tá sprioc nua de 6 uair an chloig sa lá de sceideal Gaeilge ag TG4 i gcomparáid leis an sceideal reatha de 4.58 uair an chloig sa lá. Teastaíonn a dhóthain maoinithe ó TG4 lena théarmaí tagartha reachtúla a chomhlíonadh agus a sciar den mhargadh a choinneáil mar chomhlacht reachtúil neamhspleách i margadh atá ag éirí níos iomaíche i gcónaí.

Cinnteoidh forbairt leanúnach TG4 freisin go leanfaidh an earnáil léirithe neamhspleách sa Ghaeltacht de bheith ag soláthar deiseanna fostaíochta éagsúla.

Leagann an tAcht Craolacháin 2009 creat oibre amach do RTÉ agus do TG4 do na blianta atá amach romhainn.

Leagann alt 25 den Acht Craolacháin 2009 oibleagáid ar Údarás Craolacháin na hÉireann oibriú lena chinntiú: maidir leis an líon agus leis na hearnálacha seirbhísí craolacháin a chuirfear ar fáil sa Stát de bhua an Achta seo gurb iad is fearr a fhreastalóidh ar riachtanais mhuintir oileán na hÉireann, ag cur a dteangacha agus a dtraidisiúin agus a n-éagsúlacht reiligiúin, eitice agus cultúir san áireamh, agus oibleagáid chun: forbairt clár agus seirbhísí craolacháin Gaeilge a chur chun cinn agus a spreagadh. Cuireann roinnt mionathruithe sonraithe ar an gcreat reachtaíochta sin le stádas na Gaeilge trí ghníomhaíochtaí na gcraoltóirí seirbhíse poiblí.

Áirítear orthu sin:
• muirir, téarmaí agus coinníollacha níos fabhraí a cheadú i ndáil le scéimeanna cartlainne ag craoltóirí seirbhíse poiblí do chraoltaí Gaeilge;

• ardú ar an leithroinnt d’airgead na dtáillí ceadúnais ó RTÉ go dtí an Scéim Chistíochta Craolacháin (ó 5% go 7%), as a bhfuil TG4 ar cheann de na príomhthairbhithe;

• leanúint ar aghaidh leis an “uair an chloig in aisce” de theilifís Gaeilge ó RTÉ go TG4 (ar fiú thart ar €10 milliún é);

• dualgas RTÉ i leith na Gaeilge a dhoimhniú;

• cláir Ghaeilge saor anois ó shrian an ”bhuaicama” i gcás mhaoiniú an Scéim Chistíochta Craolacháin;

• tugadh cumhachtaí sonracha do TG4 le seirbhísí ar líne neamhlíneacha a sholáthar i nGaeilge; agus

• breithneoidh an tAire Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha riachtanais mhaoinithe ilbhliantúla TG4.


Ó thaobh chomhlíonadh na n-oibleagáidí a thagann as an Acht Craolacháin, cinnteoidh an Rialtas go sonrach go neartófar tuilleadh an tacaíocht a thugtar do sheirbhísí Gaeilge na gcraoltóirí seirbhíse poiblí.

Cuirfear go mór leis na roghanna fotheidealaithe le rogha a thabhairt idir fotheidil i nGaeilge, i mBéarla nó sa dá theanga, nó gan fotheideal ar bith agus ar an mbealach sin daingneofar go mór an rochtain ar TG4 a bheidh ag foghlaimeoirí agus ag lucht úsáide na Gaeilge nach bhfuil líofa chomh maith le cainteoirí líofa.

Rinneadh foráil i gComhaontú Aoine an Chéasta go n-oibreodh Rialtas na Breataine leis na húdaráis chraolacháin chuí in Éirinn agus sa Bhreatain le go mbeadh “fáil leathan” ar TG4 i dTuaisceart Éireann. Leanfaidh an Rialtas ag obair le húdaráis chuí na Breataine lena chinntiú go mbainfear sin amach i gcomhthéacs an athraithe go teilifís dhigiteach faoi 2012. Déanfar gach tionscnamh Gaeilge lena mbaineann dualgas sonrach i leith na n-ealaíon, lena n-áirítear drámaíocht agus na healaíona traidisiúnta, a phleanáil agus a fhorbairt mar chuid de straitéis ealaíon lárnach idir an Roinn Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta agus an Roinn Turasóireachta, Cultúir agus Spóirt i gcomhar leis an gComhairle Ealaíon.

Teicneolaíocht Faisnéise agus Cumarsáide (TFC)
Iarrfaidh an Rialtas go mbeidh an Ghaeilge san áireamh i ngach clár TFC a fhorbróidh an AE. Oibreoidh sé go gníomhach freisin le mórsholáthróirí TF le ríomhchláir TF sa Ghaeilge a cheadúnú agus a dháileadh. Déanfar forbairt ar straitéis TF le téarmaíocht TF agus acmhainní foclóireachta; logánú agus feidhmchláir foinsí oscailte; airíonn comhéadain agus teanga inmhalartaithe; fearais chruthaithe ábhair bhreise le cur le seiceálaithe litrithe agus foclóirí leictreonacha; marcóirí diaicritice; leathanaigh ghréasáin ilteangacha; téarmaíocht d’aistriúchán ríomhaire; córais bhainistíochta ábhar/doiciméad ilteangach; saincheisteanna agus corpais teicneolaíochta teanga; teicneolaíocht cainte, sintéis cainte, aithint cainte, teicneolaíocht oiriúnaithe agus ceisteanna leabaithe; tógáil acmhainne d’úsáideoirí deiridh agus saineolaithe teicneolaíochta; ríomhfhoghlaim agus an Ghaeilge; bogearraí do ghlao-ionaid; bunachar sonraí cúil agus dátheangachas/ilteangachas; meiteashonraí; feistí soghluaiste; aithint optúil carachtar; agus aithint lámhscríobh.

Ní mór forbairtí TF den sórt sin a leabú freisin i gcleachtais a bhaineann le hoideachas, i gcleachtais shóisialta agus i gcleachtais a bhaineann leis an obair le go mbeidh siad ina modhanna éifeachtacha chun cumarsáid fheabhsaithe a chur ar fáil.
Share/Save/Bookmark