Showing posts with label Guth na Gaeltachta. Show all posts
Showing posts with label Guth na Gaeltachta. Show all posts

31.5.19

Athmhuscailt ó thuaidh?

"Macalla as cnoic agus gleannta na Gaeltachta?"

Cuireadh fógra mór in airde i gceartlár Ghaoth Dobhair agus ar dhroichead Chroithlí le déanaí, ag cur tús le feachtas le toghcháin a thabhairt ar ais fá choinne bhord Údarás na Gaeltachta. Céard faoi na ceantair eile Ghaeltachta?

Chuir Dinny McGinley, (Fo-Aire Ghaeltachta 2011 - 2016) deireadh leis na toghcháin thiar i 2012 nuair a bhí sé ina Aire Gaeltachta, ag rá ag an am go raibh barraíocht costais le toghcháin. Nuair a cuireadh deireadh le díospóireacht ar Ach na Gaeltachta i mí Iúl 2012 shúil an freasúra amach. Níos moille an bhliain chéanna, d’inis sé do choiste Oireachtais go sábhálfadh an stát €500,000.  Dúirt an Fo-Aire i ráitis fhrithráiteacha, "...táimid ag tabhairt láimhe do mhuintir na Gaeltacht ina giniúint teanga féin...."

Mar a dúirt an Coimisinéir Teanga ag an am, "Tá Acht Gaeltachta nua achtaithe agus níor bhain an fháilte a cuireadh roimhe aon mhacalla as cnoic agus gleannta na Gaeltachta. D’athraigh sé an struchtúr atá ar bhord an Údaráis agus bhronn sé cúraimí pleanála teanga nár iarr siad féin ar phobail na Gaeltachta agus na Gaeilge i gcomhar leis an Údarás agus Foras na Gaeilge. Ní ar phobail áitiúla a d’fhágfaí an fhreagracht maidir le pleanáil eacnamaíochta ná ní faoina gcúram a d’fhágfaí cinntí faoi fhorbairt tithíochta, bóithre ná cúrsaí comhshaoil. Ach cúrsaí teanga, bhuel, sin scéal eile!"1

Bhí an Ghaeltacht faoi ionsaí ag rialtas Fianna Fáil/Comhaontas Glas agus ó rialtas úr Fine Gael/Lucht Oibre. Gearradh buiséad an Údaráis go leanúnach ó €25 milliún i 2008 go dtí €6 milliún i 2011.

Nuair a bunaíodh eagraíocht pobail le cur in éadan na gciorruithe seo, cuireadh ina tost í nuair a bhagair an rialtas an t-urlabhraí a bhriseadh as a phost mar gharraíodóir.

Údarás neamhionadaithe!
Ó shin, chuir an tÚdarás straitéis úr ar fad in áit, na coistí pleanála teanga. Mar a dúirt Seán Ó Cuirreáin ag an am faoi pholasaí an Stáit: "Ag tráth go bhfuil an státchóras ag díriú i dtreo dualgais phleanála teanga a leagan ar na pobail féin sa Ghaeltacht, creidim go mbeadh sé áiféiseach go mbeadh an státchóras féin ag brú Béarla orthu lena gcuid gnóthaí a dhéanamh. B’ionann sin agus an Stát ag rá le pobal na Gaeltachta 'Labhraígí Gaeilge le chéile, coinnígí beo í mar theanga pobail ach ná labhraígí linne í!'"2

Taobh istigh de sé mhí  d'éirigh sé as mar Coimisiinéir ionas nach mbeidh sé "páirteach sa chur i gcéill!"

Cé gur dhúirt an Rialtas gur éirigh an straitéis as moltaí Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch Ar Úsáid Na Gaeilge Sa Ghaeltacht (2007), sáraíonn cuid de straitéis an Údaráis moltaí an staidéir. Mar shampla, cé gur moladh gur chóir caitheamh le ceantar Gaeltachta mar aonad amháin teangeolaíoch, rinneadh an ceantar Gaeltachta i dTír Chonaill a scoilt ina dhá chuid agus tá a gcoistí féin ag na hoileáin. Tá Conamara scoilte mar an gcéanna.3

Deir na saineolaithe uilig gur seo an seans deireanach leis an Ghaeltacht a chaomhnú agus níl ciall nó réasún leis nach bhfuil baill thofa ar bhord an Údaráis leis an obair thábhachtach seo a stiúradh. Tá sé thar am ag an rialtas an daonlathas a thabhairt isteach ar ais sa Ghaeltacht agus toghcháin don bhord a fhógairt.

Má thugtar bord tofa isteach, beidh pobal na Gaeltachta ag cur brú orthu déanamh cinnte go bhfuil achan chruinniú boird foscailte don phobal agus go mbeadh siad uilig craolta beo ar an idirlíon sa dóigh is go bhfuil an pobal ábalta feiceáil daofa féin caidé mar a dhéanann an bord cinneadh ar na dúshláin tromchúiseacha atá os comhar phobal na Gaeltachta.

1. Moill, moilliú nó stopadh? (3 Meán Fomhair 2013).

2:  Fochoiste Oireachtais faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, (23 Eanáir 2014).

3: Scoilt i nGaeltacht Chonamara! (26 Meith 2018)


Share/Save/Bookmark

14.1.13

Ag glacadh seilbh ar an Straitéis?

Ní neart go cur le chéile.

Is gá dúinn teacht chun tosaigh ar na droch-chinntí atá á nglacadh ag Rialtas na hÉireann go rialta maidir le cur i bhfeidhm na Straitéise agus droch-chinntí eile go mbíonn tionchar díreach acu ar dhul chun cinn na Gaeltachta agus na Gaeilge. Chuige sin tá éileamh curtha ag Conradh na Gaeilge os comhair Roinn na Gaeltachta le breis agus ocht mí anuas agus níl freagra ar bith curtha chugainn fós uirthi:

Glac seilbh?
"An pobal Gaeilge agus Gaeltachta a aithint mar gheallsealbhóirí i gcur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge agus an struchtúr riachtanach ardleibhéil a chur ar bun chuige sin.".

Deireadh le COGG
Tá an liosta de na droch-chinntí ag dul i méid, go háirithe an cinneadh a glacadh le déanaí leis an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta a chur faoin gComhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta. Is ionsaí eile é seo ar institiúidí na Gaeilge go bhfuil muinín ag pobal na Gaeilge agus Gaeltachta astu. Táimid ag troid in aghaidh an chinnidh seo faoi láthair agus pléifear cás COGG ar an lá chomh maith.

Clár Sealadahh
15.00
Fáilte ó Cathaoirleach an Chruinnithe
Lorcán Mac Gabhann, Ceannasaí Ghlór na nGael

15.10
Todhchaí na Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-30: Staid reatha, droch-chinntí glactha, COGG, éileamh déanta
Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí, Conradh na Gaeilge

15.30
Conas tionchar a imirt ar pholaiteoirí na tíre
Harry McGee, Comhfhreagraí Polaitiúil, Irish Times

15.50
Plé agus moltaí ón urlár ar an mbealach chun tosaigh
16.30
Moltaí a chuimsiú
Easpa fuinnimhe, easpa acmhainní!
Ní féidir troid, áfach, in aghaidh gach droch-chinnidh a ghlac agus a ghlacfaidh an Roinn agus an Rialtas i gcónaí. Níl an fuinneamh ná na hacmhainní ag Pobal na Gaeilge. Is gá teacht chun tosaigh ar na cinntí agus tionchar dhíreach a imirt chun go mbeidh na cinntí aontaithe idir an pobal agus na húdaráis le chéile. Tarlaíonn sé in earnálacha éagsúla go n-aithnítear na geallsealbhóirí agus go mbíonn ionadaíocht acu ag an mbord a ghlacann na cinntí móra. Tá an t-aitheantas agus an ionadaíocht céanna uainn-ne. Tá sé ar leas na n-údarás glacadh leis an éileamh gur chuir Conradh na Gaeilge & Guth na Gaeltachta chucu "chun go mbeidh muid, le chéile, ag glacadh seilbhe ar chur i bhfeidhm na Straitéise agus ag aontú ar an mbealach is fearr chun cinn don Ghaeilge agus don Ghaeltacht."

Bíonn an Dr. Conchúr Ó Giollagáin i gcónaí ag caint faoin mbearna idir an pobal agus an chumhacht. Is gá fáil réidh leis an mbearna go práinneach.



Tá chruinniú ríthábhachtach eagraithe, ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta, don Aoine, 1 Feabhra 2013, ag 3.00i.n. in Óstán Melo Park, Gaillimh le todhchaí na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010-30 a phlé (beidh an plé seo an-ábhartha chomh maith don Straitéis atá á cur le chéile ó thuaidh faoi láthair freisin).

• Seans go mbeadh spéis san caint seo a thug an Coimisinéir Teanga i mí Iúl 2013: Ag cothú na todhchaí.


Share/Save/Bookmark

Sealbh ar an Straitéis á chailliúint !

An Pobal Gaeilge agus Gaeltachta a aithint mar gheallsealbhóirí i gcur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge agus an struchtúr riachtanach ardleibhéal a chur ar bun idir na húdaráis agus na heagraíochtaí pobail Gaeilge agus Gaeltachta.

Cén cúlra a bhí ag an bpobal leis An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 a chur le chéile?
Bhí dlúthpháirt ag an bpobal leis An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 (Straitéis as seo amach) a chur le chéile ó 2007 ar aghaidh sna bealaí seo a leanas: trína n-ionadaithe sna heagraíochtaí a bheith gníomhach ar Fhóram na Gaeilge; trí thacaíocht ón gComhchoiste um Ghnóthaí Turasóireachta, Cultúir, Spóirt, Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta i mí Iúil 2010; tríd an gcomhairliúchán poiblí a cuireadh ar bun le teacht ar mholtaí don straitéis; trí na cruinnithe leis na heagraíochtaí mar chuid den phróiseas comhairliúcháin; agus trí stocaireacht leanúnach ar pholaiteoirí agus ar an Roinn go deireadh 2010.

Bhí sealbh ag an bpobal, mar sin, ar an Straitéis nuair a foilsíodh í mar gheall go raibh ionchur acu inti agus go bhfuil cuid mhaith de mholtaí an phobail san áireamh sa Straitéis.

Céard atá tar éis titim amach ó shin?
Donnchadh Mac Fhionnlaoich,
Aire Soisearach freagrach!
Bronnadh an fhreagracht ar Roinn na Gaeltachta ceannasaíocht a ghlacadh ar an Straitéis a chur i bhfeidhm. Bunaíodh coistí idir-rannacha agus leanadh le Coiste na nAirí faoi chathaoirleacht an Taoisigh chun cabhrú le comhordú na Roinne Gaeltachta. Tá cinntí glactha ag an Roinn ó shin chun míreanna éagsúla den Straitéis a chur i bhfeidhm, ar nós an chórais nua pleanála sa Ghaeltacht. Tá dlúthról le bheith ag an bpobal i gcur i bhfeidhm na gcinntí sin ar an talamh.

Cén fhadhb atá tar éis teacht chun cinn?
Tá ról ag an bpobal i gcur i bhfeidhm na gcinntí a thagann ón Roinn ach níl aon ról nó ionadaíocht ag an bpobal ar na cinntí iad féin atá á nglacadh ag an Roinn de réir an struchtúir atá curtha ar bun leis an Straitéis a chur i bhfeidhm. Tá tábhacht na ranna rialtais eile, ar nós an Roinn Oideachais agus Scileanna, aitheanta agus tá fochoistí curtha ar bun le ligean dóibh a bheith ina ngeallsealbhóirí sna cinntí atá á nglacadh. Níl aon chuid sa struchtúr, áfach, a aithníonn ríthábhacht ionchur an phobail agus a chinnteoidh go mbeidh an Straitéis curtha i bhfeidhm ón mbun aníos. Tá sealbh ar an Straitéis á chailliúint ag an bpobal faoi mar atá an struchtúr faoi láthair.

Cén réiteach atá ar an bhfadhb?
Tá Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag moladh go gcuirfí Aonad Pleanála ar bun le cinntiú go mbeidh sealbh ag an bpobal agus ag na húdaráis ar an Straitéis le chéile agus le cinntiú go mbeidh pleanáil chomhtháite, éifeachtach agus éifeachtúil i gceist ón mbun aníos. Beidh an Aonad Pleanála in ann teacht roimh fhadhbanna trí aontas a fháil ar cheisteanna móra a bheidh tionchar acu ar an bpobal. Creideann muid go láidir nach mbeadh an oiread sin fadhbanna le hAcht na Gaeltachta, aistriú Oifig an Choimisinéara Teanga, aistriú COGG agus eile más rud e go raibh na cinntí seo pléite agus aontaithe roimh ré le tuairimí na n-údarás agus an phobail Ghaeilge agus Gaeltachta san áireamh.

Chuirfeadh na coistí idir-rannach, atá bunaithe cheana féin agus aon cheann nua amach anseo, tuairiscí os comhair an Aonaid Pleanála agus dhéanfaí na cinntí ansin a bheadh molta don Aire Gaeltachta le glacadh leo nó le diúltú leo. Moltar ionadaíocht ó na grúpaí seo a leanas:

· An Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta
· Foras na Gaeilge
· Údarás na Gaeltachta
· An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta
· Saineolaí aitheanta pleanála teanga
· Na heagraíochtaí pobail Gaeilge agus Gaeltachta

An bhfuil a leithéid de chóras ann in Éirinn faoi láthair?
Bheadh an córas nua seo ag teacht le dea-chleachtas na gcóras atá curtha ar bun idir an Stát agus an pobal le gaol níos éifeachtaí agus níos láidre a chothú eatarthu. Mar shampla:

· Na Cainteanna Náisiúnta - bhíodh ionadaíocht ag na geallsealbhóirí (na ceardchumainn, na fostóirí, an earnáil dheonach, srl. san áireamh) in Éirinn sna Cainteanna Náisiúnta agus mar gheall go mbíodh an ionadaíocht sin ann, d'éirigh leis an Stát cinntí móra a ghlacadh i gcomhpháirtíocht leo agus gan mórán cur ina gcoinne. Bhí sealbh, mar sin, ag na geallsealbhóirí ar fad sa phróiseas agus sna torthaí a aontaíodh.

· An tÚdarás um Ard-Oideachas (agus go leor leor gníomhairí stáit eile) - Aithnítear an tábhacht arís le hionadaíocht ó na geallsealbhóirí ar fad agus bíonn ionadaíocht ó na mic léinn, ó na coláistí, ón earnáil ghnó, srl. Arís bíonn sealbh, mar sin, ag na geallsealbhóirí ar fad sa phróiseas agus sna torthaí a aontaítear.

Conradh na Gaeilge - Samhradh 2012

Share/Save/Bookmark

20.7.12

Tacaíocht iomlán don siúl amach!

"Ag tabhairt isteach an Bille seo, atá lochtach go bunúsach, tá an tAire Stáit ag tabhairt isteach Bille gan aon acmhainní taobh thiar dó, Bille a bhaineann cearta daonlathacha de phobal na Gaeltachta agus a chuireann daoine nach bhfuil aon bhaint nó eolas ag formhór acu ar an nGaeltacht i mbun roghnú ionadaithe an phobail ar son na Gaeltachta, Bille a leag an cúram pleanála ar na pobail gan acmhainní agus a shéanann freagracht an Stáit, Bille a thugann ceannas do fhoras taobh amuigh den dlínse seo ar ghnóthaí an Stáit seo. Bille nach gcuireann an straitéis 20 bliain don Ghaeilge i bhfeidhm. Níos tábhachtaí fós, is Bille é seo nach bhfuil aon tacaíocht ann dó ó na daoine is gníomhaí i saol na Gaeilge agus i saol na Gaeltachta." Éamon Ó Cuív

"Táimid ag teacht chuig deireadh na bliana, bliain inar rinne an Rialtas an-dochar don Ghaeilge, dochar don Choimisinéir Teanga, dochar do na Gaelscoileanna agus dochar do scéim labhairt na Gaeilge. Ba dhéistineach a fheiceáil an Rialtas ag bagairt ar Dhónal Ó Cnáimhsí, a labhair ar son Ghuth na Gaeltachta. Is léir nach bhfuil suim dá laghad ag an Roinn nó ag an Rialtas plé oscailte daonlathach a dhéanamh anseo inniu." Peadar Tóibín TD

"Iarraim ar an Rialtas éisteacht le heagrais na Gaeltachta agus na Gaoluinne agus le daoine a bhfuil an Ghaoluinn ina gcroí acu conas gur féidir an Bille a dhéanamh i bhfad níos fearr agus, dá bhrí sin, gníomh i bhfad níos éifeachtaí a chur i bhfeidhm chun an teanga a chaomhnú agus chun borradh agus bláth a chur faoin dteanga, chun deireadh a chur le bánú na Gaeltachta agus chun an Ghaoluinn agus an Ghaeltacht a chaomhnú agus a chur i mbláth arís." Joe Higgins TD


"Deputy Tóibín, you are not formally moving your amendment." Seán Barrett TD, (Ceann Comhairle)

"The Deputies opposite have done it before. Just walk out." Paul Keogh TD (Príomhaoire an Rialtais)


"Táimid ag imeacht anois." Aongus Ó Snodaigh TD
Tá tacaíocht iomlán tugtha ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta do chinneadh an fhreasúra tarraingt as tuilleadh baint a bheith acu leis an díospóireacht ar an mBille Gaeltachta 2012 sa Dáil inniu (19 Iúil 2012), i bhfianaise nach raibh sé i gceist ag an Aire Gaeltachta Dinny McGinley TD glacadh le haon cheann de bhreis agus 150 leasuithe a bhí molta acu ar an mbille sular reachtaíodh é.

Arsa Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Léiríonn cinneadh an fhreasúra chun an Dáil a fhágáil inniu, go raibh easpa rannpháirtíochta agus easpa cumarsáide ag an Rialtas le pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta, agus leis an gcóras polaitíochta araon, maidir leis an reachtaíocht seo.

"Bhí tacaíocht traspháirtí ag beartais Ghaeilge de chuid an Rialtais le roinnt mhaith blianta anuas, agus bhí ról lárnach agus ríthábhachtach ag an gComhchoiste Oireachtais um chúrsaí Gaeltachta sa phlé agus sa chumarsáid leis an bpobal chun an tacaíocht sin a chinntiú; ní raibh deis ag an gComhchoiste An Bille Gaeltachta 2012 a phlé fiú áfach, toisc gur rinneadh an reachtaíocht is tábhachtaí ó thaobh na Gaeilge agus na Gaeltachta de le beagnach 60 bliain anuas a bhrú trí Thithe an Oireachtais roimh bhriseadh an tsamhraidh."

Ó foilsíodh An Bille Gaeltachta 2012 ceithre sheachtain ó shin (19 Meitheamh 2012), tá stocaireacht déanta ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta chun reachtaíocht níos láidre a chinntiú do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta trí leasuithe éagsúla a mholadh leis an bhfreasúra agus leis an Rialtas araon. Cé gur léirigh an freasúra agus baill de pháirtithe an Rialtais tacaíocht do thromlach na moltaí de chuid na n-eagras pobail, i gcás bhaill Fhine Gael agus Pháirtí an Lucht Oibre, thug Teachtaí agus Seanadóirí an Rialtais le fios go raibh an cinneadh déanta, nach raibh smacht acu ar an scéal, agus nach raibh an Rialtas chun glacadh le leasú ar bith ar an mBille Gaeltachta 2012.

Dúirt Éamonn Mac Niallais, Guth na Gaeltachta: "Léiríonn gach céim den phróiseas seo go bhfuil easpa daonlathais agus easpa chomhairliúcháin i gceist leis an Bhille Gaeltachta 2012, reachtaíocht atá in ainm 's freastal ar riachtanais an phobail Ghaeilge agus Ghaeltachta ach a dhéanann neamhaird iomlán ar thuairimí, ar mholtaí agus ar leasuithe an phobail chéanna.

"Thug an freasúra le fios inniu go gcuirfidh siad Bille Gaeltachta leasaithe os comhair Thithe an Oireachtais sna míonna amach romhainn, agus beidh Guth na Gaeltachta agus Conradh na Gaeilge ag obair leo agus leis an phobal le bille cuimsitheach, sásúil a chur i dtoll a chéile, bille a luífidh leis An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030."

Cé gur ghá toghcháin an Údaráis a reáchtáil ní bá dhéanaí ná 30 Meán Fómhair 2012 de réir na reachtaíochta reatha, ní leithscéal é an méid sin leis an mBille Gaeltachta 2012 a reachtú gan plé mar is cóir i measc an phobail ó ní raibh le déanamh ag an Rialtas ach síneadh ama a thabhairt do na toghcháin, faoi mar a rinneadh faoin mBille Údarás na Gaeltachta (Leasú) 2010:



  • Alt 28(1) den Acht um Údarás na Gaeltachta, 1979 a leasú ionas go mbeidh síneadh curtha leis an tréimhse is faide idir thoghcháin don Údarás ó chúig bliana go leith go dtí seacht mbliana go leith.

Tá Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag iarraidh ar an bpobal dul i mbun comhairliúcháin leis na Teachtaí Dála áitiúla dá gcuid ar bhille Gaeltachta leasaithe sula suíonn an Dáil in athuair i mí Mheán Fómhair, agus páirt ghníomhach a ghlacadh sa phlé agus sa díospóireacht air idir seo agus sin.

"...táimid ag tabhairt láimhe do mhuintir na Gaeltacht ina giniúint teanga féin. We are affording the people of the Gaeltacht a direct say in their own linguistic future." Dinny McGinley TD, Aire Stáit Gaeltachta


Share/Save/Bookmark

13.7.12

Litir do na Theachtaí Dála


Mar is eol duit, tá plé ar siúl maidir leis an mBille Gaeltachta sa Dáil faoi láthair. Creideann Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta, agus aontaím leo,  go bhfuil géarghá leis an mBille a láidriú agus dá nglacfadh an Rialtas leis na moltaí atá déanta acu go mbeadh Bille fiúntach, fadradharcach ann a chabhródh go mór leis na Gaeltachtaí agus leis an Ghaeilge ar fud na tíre a láidriú.

Tá mé an-bhuartha faoin tslí go bhfuil an Bille seo á bhrú trí Thithe an Oireachtais ar dhá phríomhchúis:

1. Tá an tAire Stáit Dinny McGinley ceart nuair a deir sé go raibh go leor plé ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht le 10 mbliain anuas (idir an Staidéar Cuimsitheach ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht 2007, Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2012-30, agus eile)  ach ní raibh aon phlé ceart ann ná eagraithe ar an mBille Gaeltachta mar Bhille i measc phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta.

2. Creidim go bhfuil sé thar a bheith mídhaonlathach plé agus díospóireacht a bheith i dTithe an Oireachtais ar an mBille, ach ansin nach nglacann an an Rialtas le haon leasú atá molta ag an bhfreasúra ar an mBille. Seo moltaí atá ag teacht ó ghrúpaí Gaeltachta agus Gaeilge cosúil le conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta

Tá mé ag éileamh ort gach tionchar gur féidir leat a imirt sa Dáil agus i do pháirtí chun reachtú an Bhille seo a chur ar aghaidh go dtí an Fómhar le seans a thabhairt do phobal na Gaeltachta agus Gaeilge plé ceart, eagraithe a dhéanamh ar an reachtaíocht, ó beidh an-tionchar ag an mBille seo orthu. Ní gá ach síneadh ama gearr a thabhairt do bhaill reatha Bhord Údarás na Gaeltachta chuige seo, rud go bhféadfadh an Rialtas a chur i gcríoch go héasca trí reachtaíocht aon-líne a chur trí Thithe an Oireachtais, le ham a chur ar fáil leis an mBille a phlé sa phobal.

Tuigim gur chuir Guth na Geltachta na leasuithe atá molta acu  eis an mBille a láidriú cheanna.

Share/Save/Bookmark

7.2.12

Céim eile ar chúl do teanga!

Buile eile do mhúinteóireacht na tíre ó Roinn Ruairí Quinn!

Éist linn, Ruairí Quinn!
Pic: Dublin Opinion (Béarla)
Faoi láthair, íoctar as na cúrsaí 3-sheachtaine sa Ghaeltacht a fhreastalaíonn ábhair oidí orthu mar chuid éigeantach dá gcéim oideachais chun a gcuid scileanna Gaeilge a fheabhsú, ach tugadh le fios ag seisiún eolais i Sráid Marlboro ar an 05 Nollaig 2011 go mbeadh deireadh leis na deontais seo chun airgead a shábháil.

Tá Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag cur go tréanláidir i gcoinne chinneadh na Roinne Oideachais agus Scileanna deireadh a chur le deontais d'ábhair oidí ag freastal ar chúrsaí tumoideachais Ghaeilge sa Ghaeltacht.

Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Agus fadhbanna tromchúiseacha cheana féin ag baint le múineadh na Gaeilge i scoileanna timpeall na tíre i láthair na huaire, ghlac an Rialtas céim ollmhór chun tosaigh sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 chun na fadhbanna seo a réiteach nuair a mhol siad go leanfadh ábhair mhúinteoirí clár sainithe do theagasc teanga sa Ghaeltacht agus go deimhin, go gcuirfí leis an am teagaisc agus freastail d'ábhair mhúinteoirí ar na cúrsaí Gaeltachta."

Anuas air sin, sna treoracha agus sa chritéir nua a d'eisigh An Chomhairle Mhúinteoireachta do na coláistí oiliúna, moladh: "Ba chóir do chláir tréimhse chónaithe sa Ghaeltacht, fadaithe agus athchoinceapaithe, a chur ar fáil, a bheidh anois mar chuid den chlár iomlán agus faoi stiúir dhíreach ag na soláthraithe oideachas múinteoirí." Cuireadh coiste ar bun leis na moltaí seo a fhorbairt.

"Céimeanna móra chun tosaigh a bhí sa dá mholadh seo chun feasacht agus scileanna cumarsáide Gaeilge ár múinteoirí a chothú, agus tógfar dhá chéim ar chúl má bhaineann an Roinn Oideachais agus Scileanna na deontais ó na mac léinn le freastail ar na cúrsaí Gaeltachta."

Tá Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag moladh go mbeadh níos mó ama á chaitheamh ag ábhar oidí sa Ghaeltacht le blianta beaga anuas, agus bhí an dá eagras an-sásta leis na moltaí san áireamh ag an Rialtais sa Straitéis 20 Bliain agus ag an gComhairle Mhúinteoireachta; molann na heagrais freisin go mbeadh an tréimhse Ghaeltachta seo le déanamh ag mic léinn ag tús na céime chun gur féidir leo leanúint leis na caidrimh lena gcomhghleacaithe nua i nGaeilge i ndiaidh an chúrsa.

Dúirt Éamonn Mac Niallais, urlabhra Ghuth na Gaeltachta: "Más sábháil airgid atá á lorg ag an Rialtas trí dheireadh a chur leis na deontais do na cúrsaí Gaeltachta, a mhalairt ar fad a bheidh mar thoradh air. Go fadtéarmach, cosnóidh sé níos mó airgid ar an Stát chun toradh an drochchinnidh seo a chur ina cheart nuair nach mbeidh caighdeán Gaeilge na múinteoirí sásúil a dhóthain leis an teanga a mhúineadh sna scoileanna amach anseo. Faoi mar a sheasann rudaí faoi láthair, tá sé deacair a shamhlú go mbeidh sé d'acmhainn ag ábhair oidí iad féin íoc as cúrsaí sa Ghaeltacht.


"Chomh maith leis sin, cuireann na cúrsaí seo go mór le geilleagar na Gaeltachta ó thaobh na Mná Tí, siopaí áitiúla, múinteoirí agus fostaithe eile na gColáistí Gaeilge de.

"Is cúis díomá mhór dúinn é go bhfuil easpa comhordú ag dul ar aghaidh idir na codanna éagsúla den Rialtas i dtaca le cur chun cinn na Gaeilge. Tá Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 de chuid an Rialtais ag moladh cur leis na cúrsaí agus iad a fhorbairt agus an comhlacht reachtúil, An Chomhairle Mhúinteoireachta, ag tacú leis sin. Ag an am céanna, tá An Roinn Oideachais agus Scileanna ag iarraidh an bonn a bhaint den obair bhreá atá ar siúl acu. Cheap muid go raibh an Straitéis ann le treoir shoiléir a thabhairt do na Ranna éagsúla Stáit agus a bpáirtnéirí, ach ní mar sin atá sé ag feidhmiú faoi láthair."
Share/Save/Bookmark

1.2.12

Céim amháin eile!

Fógraíodh sna meáin gur cuireadh 1,400 suirbhé agus 240 aighneacht chuig Roinn na Gaeltachta don athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003.

Tá ardmholadh ag dul do phobal na Gaeilge agus Gaeltachta as an obair ar fad a rinneadh ar an bhfeachtas seo. Éiríodh leis na spriocanna a leagadh os a gcomhair ag an gcruinniú i nGaillimh roimh na Nollaig a bhaint amach agus níos mó fós.

Leanann an feachtas ar aghaidh. Beidh orainn cinnte a dhéanamh go nglacfaidh an Rialtas leis na moltaí, ach go háirithe le hOifig an Choimisinéara Teanga a choinneáil mar oifig neamhspleách.

Chuige sin, tá deis faighte ag Conradh na Gaeilge agus ag Guth na Gaeltachta, dul os comhair an Chomhchoiste Dála um Chomhshaoil, Iompar, Cultúr agus Gaeltacht (a bhfuil a leathanach i mBéarla amháin!!!!) ar an gCéadaoin (8ú Lá Feabhra 2012) ag 10.30 le cás Oifig an Choimisinéara a chur trasna agus a gcuid tacaíochta a lorg (beifear ag plé samhail nua mhaoinithe an Fhorais leo chomh maith).

Seo hiad na Teachtaí Dála atá ar an gcómhchoiste um gnóthaí Ghaeltachta (mar aon le hoidhreacht & ealaín) Níl an leathannach sin le fáil i nGaeilge ach oiread! Is cosúil nach bhfuil Seanadóir ar bith ar an bhfoth-gcoiste seo.

Noel Coonan Fine Gael
Marcella Corcoran Kennedy Fine Gael
Luke ‘Ming’ Flanagan Independent
Terence Flanagan Fine Gael
Ciarán Lynch Labour
Sandra Mc Lellan Sinn Féin
Gerard Nash Labour
Robert Troy Fianna Fáil
Brian Walsh Fine Gael
Tá Seanadóirí ar an bPríomh Choiste (Béarla) áfach!
Share/Save/Bookmark

25.1.12

Aire diúltach dearfach!

Chuir Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta fáilte roimh a bhí le rá ag an Aire Stáit Gaeltachta, Dinny McGinley TD, i dtaca le dul chun cinn na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge; leis an lántacaíocht a léirigh an tAire do COGG; agus le deimhniú an Aire go mbeidh a Roinn ag dul i gcomhairle le saineolaithe aitheanta pleanála teanga cosúil leis an Ollamh Colin Williams (Breathnais) mar chuid den phróiseas comhairliúcháin ar athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla, ag an díospóireacht Seanaid Dé Céadaoin, 18 Eanáir 2012. (Tuairisc ar an bplé sa tSeanad ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge 24/1/2011).

Duirt urlabhraí Ghuth na Gaeltachta, Éamonn Mac Niallais: "Thug an tAire McGinley le fios go mbeidh feidhmeanna fiontraíochta ag Údarás na Gaeltachta agus go bhfuil súil aige go mbeidh cinneadh á dhéanamh ag an Rialtas maidir le príomhfheidhmeannach lánaimseartha buan nua á cheapadh ar Údarás na Gaeltachta roimh dheireadh na míosa seo nó go luath ina dhiaidh. Is mór an faoiseamh é sin do mhuintir na nGaeltachtaí fud fad na tíre atá ag brath ar cheannasaíocht ón Údarás le fiontraíocht agus fostaíocht a chothú i gceantair atá ar uairibh imeallaithe agus scoite amach ó thionsclaíocht agus ó bhonneagar na gcathracha."

An Aire Stáit Gaeltachta
Ní raibh an chinnteacht chéanna ag baint le ceist Oifig an Choimisinéara Teanga áfach; ní raibh an tAire Gaeltachta soiléir an mbeadh an Rialtas sásta an cinneadh a rinne siad chun Oifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a chuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman mar chuid dá phlean athchóirithe don earnáil poiblí, a tharraingt siar sna sála ar an athbhreithniú Achta.

Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Is ábhar dóchais é do phobal na Gaeilge go mbeidh moltaí an Ollaimh Colin H Williams á dtógáil san áireamh san athbhreithniú ar an Acht Teanga, óir is saineolaí mionteangacha mórmheasúil é Williams atá tar éis Seán Ó Cuirreáin agus obair Oifig an Choimisinéara Teanga a aithint agus a mholadh go hard."

"Thug an tAire McGinley le fios go raibh an cinneadh Rialtais maidir leis an gCoimisinéir Teanga "le cur i gcrích i gcomhthéacs an athbhreithnithe ar an Acht" ach an gciallaíonn sé sin go nglacfaidh an Rialtas treoir ón bpobal leis an gcinneadh sin a fhreaschur, má mholann an pobal go gcoimeádfaí Oifig an Choimisinéara neamhspleách ina gcuid aighneachtaí agus suirbhéanna atá á bhfreagairt acu mar chuid den athbhreithniú Achta?"

Aontaíonn Mac Niallais: "Ba mhaith le pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta a bheith lánchinnte de go n-éistear lena nguth sa phróiseas comhairliúcháin seo, agus má léiríonn siad a muinín in oifig neamhspleách an Choimisinéara Teanga, tá siad ag súil go ndéanfaidh an Rialtas freaschur ar an gcinneadh gan chiall a rinne siad chun Oifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách ar an gcéad dhul síos."

Creideann Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta nach bhfeidhmeodh Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 mar ba chóir gan Oifig an Choimisinéara Teanga reachtúil neamhspleách, agus tá siad ag éileamh ar an Rialtas a gcinneadh chun an oifig a chónascadh le hOifig an Ombudsman a tharraingt siar láithreach. Tá siad ag iarraidh ar phobal na Gaeilge a dtacaíocht a léiriú don Choimisinéir trí pháirt iomlán a ghlacadh san athbhreithniú Achta trí shuirbhéanna agus aighneachtaí a líonadh isteach roimh 31 Eanáir 2012 freisin.

• Féach ar Guth na Gaeltachta chuig an Seanad (18/1/2011)
Share/Save/Bookmark

18.1.12

Guth na Gaeltachta chuig an Seanad

Seo tuairisc ar a thárla sa tSeanad: Seanad Éireann – Ráitis ar an nGaeilge (Gaelport 24/1/2012)
Seo litir a chuir Guth na Gaeltachta chuig na Seanadóirí:

A Sheanadóir, a chara,

Tuigim go bhfuil diospóireacht ar an Ghaeilge sa Seanad amárach agus bhí mé ag iarraidh d'aird atharraingt ar chúpla ábhar atá ag déanamh imní dúinn faoi lathair sa Ghaeltacht:

1. Údarás na Gaeltachta:
 Níl aon Príomhfheidhmeannach úr ceapaithe agus tá brú fos ag teacht ón Státchóras deireadh a chuir leis.

2. Scoileanna beaga Gaeltachta:
De bharr na ciorruithe atá a dhéanamh ar líón na muinteoirí, is é seo an chead céim ar bhothar an deiridh do na scoltacha beaga seo. Níl aon dabht ach gurb é an polasaí atá ag an Státchóras nó na scoltacha seo a dhúnadh da reir a chéile rud a dhéanfadh dochair mór do na pobail agus don teanga ins na ceantair seo.


Seo píosa ón Seanadóir Fidelma Healy Eames ar cheist na scoileanna beaga: Some small rural schools are being put in immediate jeopardy by staffing cuts (Béarla: Irish Times 26/1/2011)

3. Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge:
níl aon rud tarlaithe ach go bhfuil coistí idir-rannach ag caint le chéile mar a bhí sular cuireadh an Straitéis le chéile. Tá bliain imithe thart agus níl aon rud dearfach tarluithe. Tá deireadh le mórchuid na scéimeanna a bhí Roinn na Gaeltachta ag plé leis agus níl aon rud ina áit.


4. COGG:
Bhí ról larnach le bheith ag COGG i cur i bhfeidhm na Straitéise 20 bliain ó thaobh an oideachais de agus bhí áit acu le bheith ar an coiste a bheadh ag deileail le seo ach níl sé sin tarluithe. Cén fath nach bhfuil áit acu ar an gcoiste mar a bhí geallta doibh féin agus d'Údarás na Gaeltachta agus d'Fhorás na Gaeilge? An bhfuil an Roinn Oideachais taréis cur ina aghaidh?

5. An Coimisinéir Teanga:
Níl aon chiall leis an chomhnascadh atá molta le Oifig an Ombudsman. D'admhaigh an Aire Stáit é féin gur seans go gcosnodh sé airgead. Mar sin dé, cén fath go bhfuil seo a bhrú nuair nach bhfuil aon sábhailtí i gceist?

6. MFG:
Tá géarghá le struchtúr úr le focas Gaeltachta leis na cláir Eorpach seo a bhainistiú.

7. Maoiniú na nEagraíochtaí Gaeilge agus grúpaí pobail Ghaeltachta:
tá éiginnteacht mór ag baint leis an bunmhaoiniú do na grúpaí seo uilig a bhéas i dtús áite ó thaobh cur i bhfeidhm na Straitéis 20 Bliain. Caithfear reiteach sásúil a fháil ar an cheist seo go tapaidh le muinín agus dochas a thabhairt do na heagraíochtaí seo agus iad ag dúl i mbun oibre pleanála teanga mar atá leagtha amaach daofa sa Straitéis 20 Bliain.

Tá an Straitéis 20 Bliain glactha leis ag chuile pháirtí le bliain iomlán ach go foill, níl aon rud dearfach tarluithe ach amháin na rudaí diultach thuas. Tá deis ann rudaí a dhéanamh nach mbeadh aon chostas leo ach níl seo ag tarlú, mar shampla, polasaí luath-thumoideachais iomlán a chuir i bhfeidhm ins na bunscoltacha Gaeltachta agus ról lárnach a thabhairt do ChOGG sa choiste Oideachais dén Straitéis 20 Bliain.
Éamonn Mac Niallais, Urlabhraí Ghuth na Gaeltachta

• Tá litir oscailte eile ar The Hidden Ireland (Béarla - Open letter to Senators 18/1/2012) le roint de na pointe thuas.
• Tá a litir seo foilsithe ar iGaeilge chomh maith - Guth fórsúil na Gaeltachta (18/1/2012)


Share/Save/Bookmark

11.1.12

Litir ó Julian & Éamonn

Éamonn Mac Niallais ar chlé agus Julian de Spáinn
A chara,

Tá súil againn go raibh Nollaig an-deas agat.

Lon Dubh
Is féidir leat aighneacht a sheoladh isteach nó suirbhé a líonadh amach anseo
"Iarraim oraibh uilig an suirbhe seo a líonadh isteach le bhur dtoil, ní ghlacann sé ach 10 noiméad. Is féidir leat ansin clárú leis an suíomh facebook seo le léiriú go bhfuil sé déanta agat." (Brú an cnaipe "Beidh mé ann!")
Tá sé fíorthábhachtach go bhfuil Acht Teanga ann agus nach ndéanfar lagú as cuimse air. Ní bheidh an deis seo againn arís lenar dtuairimí a thabhairt.
Táimid ag scríobh chugat le huasdátú ar an bhfeachtas. Tá 20 lá fágtha san athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla agus deis fós againn dul i bhfeidhm ar an Roinn agus ar an Rialtas leis an gcinneadh le hOifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a cuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman a athrú.

D'éirigh go maith leis an litir a cuireadh le chéile don fheachtas. Foilsíodh í san Irish Examiner, Irish Times, Galway Advertiser agus Gaelscéal. Tá roinnt mhaith nuachtáin eile len í a fhoilsiú go luath (mar eolas, i gcásanna áirithe ghearr nuachtáin áirithe siar ar an líon daoine luaite leis an litir mar gheall ar spás sa nuachtán).

Tá cóip den bhileog eolais mar iatán leis seo leis na grúpaí ar fad a tháinig ar ais chugam luaite léi. is feidir leis an mbileog seo a úsáid leis na polaiteoirí.

Tá níos lú ná trí seachtaine againn leis an mbrú deireanach a chur ar an Roinn. Bheadh sé iontach más féidir leat na rudaí seo a leanas a dhéanamh mar ábhair práinne:

• Cinnte a dhéanmh go bhfuil an deichniúr a d'iarr tú orthu an suirbhé a lionadh tar éis sin a dhéanamh

• Aighneacht a chur chuig an Roinn muna bhfuil sé déanta agat cheana féin

• Labhairt le do pholaiteoirí áitiúla  (tá an bhileog eolais anseo - pdf)

Go raibh maith agat,

Julian & Éamonn

Julian de Spáinn,
Ard-Rúnaí,
Conradh na Gaeilge.
julian@cnag.ie
01 4757401/086 8142757
Éamonn Mac Niallais,
Urlabhraí,
Guth na Gaeltachta.
eolas@guthnag.com
087 6387468

p.s. Tá cuireadh chuig an siompóisiam ‘Acht na dTeanga Oifigiúla: Leasú chun Feabhas’ á eagrú ag Scoil an Dlí agus Oifig na Gaeilge, Coláiste na Tríonóide agus Craobh na Ceithre Cúirte de Chonradh na Gaeilge le tacaíocht ó Ghuth na Gaeltachta mar iatán leis seo. Beidh sé ar siúl ar an Satharn, 21 Eanáir, ó 09.30 go dtí 15.00 i gColáiste na Tríonóide. Is féidir suíochán a chur in áirithe trí ríomhphost a chur chuig sine@cnag.ie má tá tú ag iarraidh freastail air.
Share/Save/Bookmark

30.12.11

An fiú Gaeilge gan Gaeltacht?

"An bhagairt is cinnte agus is dainséarai do thodhchaí na Gaeilge sa Ghaeltacht...."

Bhí alt mhaith ag Conchubhar Ó Liatháin i nGaelscéal na Nollag faoin mbagairt is mó don Ghaeltacht agus saol na Gaeltachta dár leis. “Tá gluaiseacht na Gaeilge fós ag fidléireacht agus tinte á lasadh faoin bpobal teanga!” a deireann sé! Agus cad iad na tinte nach bhfuil aghaidh lucht na gluaiseachta tugtha dó? Na scoileanna! Tá sé fíor aige nach bhfuil rid ar bith ar shuíomh Conradh na Gaeilge faoi - ach i ndairíre ní fhéadfá "suíomh aighneachta" a thabhairt ar shuíomh mar an suíomh áirithe sin. D'fhéadfá a rá nach bhfuil a leithéad ag aon ghluiaseacht Ghaeilge nó Gaeltachta. (Tá sé foilsithe ar-líne anseo!)

"Tá líon mór scoileanna Gaeltachta ar liosta thargaidí na Roinne.
I mo cheantar féin, Múscraí, tá dhá scoil as seisear i gceist.
I gCiarraí, tá 13 as 14 i mbaol ag na ‘treoirlínte’ nua;
i nGaillimh tá 22 as 41 i gcontúirt agus
i Maigh Eo níl ach trí scoil as 24 slán.
I dTír Chonaill tá ocht scoil is fiche faoi bhagairt agus
tá dhá scoil as an trí cinn sa Rinn ar liosta thargaidí na Roinne.
 
Má dheineann tú do chuid matamaitice, tuigfidh tú go bhfuil beagnach leath de na scoileanna Gaeltachta sa bhearna bhaoil."
Bhí clár ar RTÉ inné faoin na hábhair a bhí á lorg ag an bpobal ar an idirlíon - an nuacht a bhí á lorg i rith 2011 (Béarla). Ar ndóigh níl an méid sin suíomhanna i nGaeilge le fáil ach tá siad ann! Rinne mé chuardach "Scoileanna Gaeltachta" - bain triall as - agus ar maidin inniú (29 Nol 2011) agus is beag tagairt d'fhadhb na scoileanna Gaeltachta atá ann ó ghluaiseacht ar bith! Is ceart dár ngluaiseacht a bheith "amuigh ansin" ag blagáil, ag agóid, ar facebook, ar twitter ar chuile diabhal meán sóisialta atá ann. Cuirtear réabhlóidí i gcríoch ansin!

Tá an-chuid faoin gCoimisinéir agus an phlean deireadh a chuir len a oifig siúid. Tá sé sin tabhachtach gan aon amhras. Ach is beag tabhacht a bheidh ag Coimisinéir muna bhfuil pobal Ghaeltachta agus Gaeilge ann. Le bheith "féarálta" bhí agóid déanta roimhe seo i gcoinne tuairimí "Snip" Mhic Charthaigh i dtaobh chúrsaí oideachas i 2009 ag Guth na Gaeltachta! Ach is léir anois go n-aontaíonn an Roinn Oideachas le Mac Carthaigh!

Is ionsaí ar saol agus pobal na Gaeltachta an plean seo gach scoil beag sa Ghaeltacht a dhúnadh tré nascadh a dhéanamh le scoileanna móra.  Ach baineann an scéal seo le níos mó ná an Ghaeltacht. Sa Chúradh Chonnachtach tá scéal a léiríonn cé chomh trom is a bheidh sé ar saol gach pharóiste ní hamháin sa Ghaeltacht ach i nGaillimh agus ar fud na tíre -"Fears for future of more than half of county’s small schools!" Breathnaigh ar an alt seo san Irish Times - "Save our small schools by applying good practice rather than cuts!" Agus é so i The Hidden Ireland!  90% of Gaeltacht Schools to close!


Thár n-ais chuig Conchubhair Ó Liatháin: "Mar gheall ar lofacht na mbaincéirí, na bhforbróirí agus míchumas agus mí-ionracas na haicme polaitiúla, tá éiric le díol ag ár bpáistí. Ní leor go mbeidh siad ag díol as an gcalaois ollmhór a deineadh orthu i gcaitheamh a saol oibre tré cháin, dhleachtanna is a leithéid, tá orthu tosnú anois agus iad fós ar scoil." Ar bhealach tá Rialtas na hÉireann ag díol fíor-shaibreas na tíre, Óige na hÉireann!

"Is léir ón méid atá le rá sa ráiteas a d’éisigh an Roinn Oideachais agus Eolaíochta (ní híoróin go dtí an teideal seo!) go bhfuil siad ag iarraidh na scoileanna beaga a dhúnadh agus níos mó páistí a bhrú isteach i scoileanna comhnasctha......An chosúlacht atá ar an scéal anois go bhfuil sé ina pholasaí ag an Roinn na scoileanna a dhúnadh le go múchfaí na pobail atá timpeall orthu...." Níos mó ná sin fiú "is cinneadh frith-oideachais é freisin – nó is fearr iad na scoileanna áitiúla chun oideachas a chur ar pháistí go háitiúil."

Is beag eagrais Gaeilge a léiríonn go dtuigeann siad an cinneadh seo! "...níl na mór-eagrais Ghaeilge tar éis ráitis a éisiúint nó agóidí a chur ar bun faoin gcinneadh seo de chuid na Roinne Oideachais." An t-aon eagrais go bhfios dom-sa a thuigeann an bagairt seo agus atá ag eagrú i gcoinne an cinneadh marfach seo, ESG - Eagraíocht Na Scoileanna Gaeltachta. Ach níl suíomh idirlíon acu! Tá an scéal ar Gaelscéal afach, "Scoileanna Gaeltachta i mbun feachtais in aghaidh ciorruithe!"


Nach ceart dúinn go léir dul taobh thiar den fheachtas seo ESG? 

Mar a deireann Ciarán Dunbar in alt eile "an é atá i ndán don Ghaeilge ná í a bheith ina teanga chultúrtha amháin? Gan í a bheith beo mar theanga phobail agus theaghlaigh, gan í a bheith mar ‘chaitheamh aimsire’ ach oiread, ach mar rud éigin idir eatarthu - ach ní mar chéad teanga labhartha?"

Mairfidh an Ghaeilge mar teanga chultúrtha ach an mairfidh sí mar teanga bheo? 
Share/Save/Bookmark

21.11.11

Caomhnaigh ár gCoimisinéir!

Tá cinneadh tubaisteach glactha ag an Rialtas le hOifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a chuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman. (Féach "Deireadh leis an gCoimisinéir Teanga?" 17/11/2011). Tá seo le bheith déanta in ainneoin gur fógraíodh athbhreithniú poiblí 15 lá ó shin maidir le hAcht na dTeangacha Oifigiúla, athbhreithniú go bhfuil ról agus feidhmeanna Oifig an Choimisinéara Teanga ag a chroílár.

Agóid Tobstailce @ Dáil Éireann

Eagraíodh agóid lasmuigh den Dáil an tseachtain seo caite le cur in iúl don Rialtas láithreach ár míshástacht agus uafás leis an gcinneadh glactha acu (grianghraif le feiceáil anseo) . Chomh maith leis sin éisíodh preasráitisí is ar an ábhar.

Creideann Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta araon  go bhfuil gá an cinneadh seo a throid agus brú damanta a chur ar an Rialtas go dtí go ndéanfar an cinneadh a fhreaschuir.

Bí ag an gCruinniúCláraigh anseo!
Chuige sin tá cruinniú eagraithe i nGaillimh ar an Aoine, 02 Nollaig, ag 14.00 in Óstán Pillo, Bóthar Áth Chinn (trasna ó Óstán Menlo Park) le cás Oifig an Choimisinéara Teanga agus an t-athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla a phlé. Ba mhaith linn feachtas láidir a aontú leis an méad is mó do phobal na Gaeilge agus Gaeltachta taobh thiar de.


Share/Save/Bookmark

17.11.11

Croí na hAchta Teanga le baint ag an Rialtas

D'fhógair an Rialtas inniu go bhfuil sé i gceist acu Oifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a chuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman mar chuid dá phlean athchóirithe don earnáil poiblí. (Féach ar "Deireadh leis an gCoimisinéir Teanga?")

"Tá an fógra seo ón Rialtas go bhfuil Oifig an Choimisinéara Teanga le dúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách ar an gcinneadh is cúlaithí, is meathlaí dá bhfuil glactha ag Rialtas ar bith i dtaca le cur chun cinn na Gaeilge le blianta fada anuas. Baineann níos lú céille fós leis an gcinneadh ó tá an Rialtas céanna tar éis athbhreithniú poiblí a fhógairt 14 lá ó shin maidir le hAcht na dTeangacha Oifigiúla, athbhreithniú go bhfuil ról agus feidhmeanna Oifig an Choimisinéara Teanga ag a chroílár. An bhfuil fiúntas ar bith ann don phobal páirt a ghlacadh sa chomhairliúchán seo más rud e go bhfuil na cinntí déanta cheana féin?" a deireann Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge
"Ó ceapadh agus athcheapadh Seán Ó Cuirreáin ina Choimisinéir Teanga le déanaí, ní foláir a luaigh go bhfuil dul chun cinn dochreidte déanta ag an oifig s'aige i dtaca le monatóireacht ar chomhlachtaí poiblí lena chinntiú go gcomhlíonann siad forálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla, tá siad tar éis aon sárú den Acht a thuairisc an pobal dóibh a imscrúdú, agus tá siad tar éis comhairle den chéad scoth a chur ar fáil don phobal maidir lena gcearta teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla. Creideann pobal na Gaeilge i neamhspleáchas na hoifige, tá muinín acu aisti, agus tá seo anois á chur i mbaol ag an Rialtas."

Léirsiú ag Teach Laighin 17 Samhain
Arsa Éamonn Mac Niallais, Urlabhraí Ghuth na Gaeltachta: "Tá sé dochreidte go bhfuil a leithéid de chinnidh á ghlacadh agus muid ag cur tús le feidhmiú na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 de chuid an Rialtais. Níl bun ná barr leis an chinneadh agus beidh an-amhras go deo ar phobal na Gaeilge go bhfuil an Rialtas seo dáiríre faoi phleanáil go straitéiseach do phobal na teanga ar chor ar bith anois. Cén teachtaireacht atá seo ag tabhairt don Státchóras a bhfuil pobal na Gaeilge ag lorg a gcearta uaidh leis na cianta? 'Séard atá á rá nó nach bhfuil tábhacht leis an oifig neamhspleách seo agus de bhrí sin, nach bhfuil sé tábhachtach go gcuirfí an Acht Teanga i bhfeidhm.

"Níl sábháil ar bith le déanamh. Ní chaillfidh duine ar bith a bpost. Le fírinne an scéil a insint, beidh costas breise ar an státchiste más amhlaidh go ndéanann siad iarracht an fhoireann reatha a bhogadh go hOifig an Ombudsman i mBaile Átha Cliath. Fiú nuair a bhreathnaigh an Bord Snip ar an cheist seo, mhol siad an Oifig a fhágáil mar atá. Tá roinnt ceisteanna le cur mar sin. Cé a rinne an moladh seo?  Cén chosaint a rinneadh laistigh den Roinn féin ar Oifig an Choimisinéara nuair nach bhfuil aon loighic ó thaobh sábháilteachtaí airgid leis an chinneadh? Cén dearcadh atá ag an Rialtas seo agus ag an Státchóras ar chearta na gcainteoirí Gaeilge in Éirinn?"

Tá Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag éileamh ar an Taoiseach agus ar an Tánaiste, atá spéis mhór acu beirt féin sa Ghaeilge agus i bpobal na teanga, an cinneadh seo a fhreaschuir agus tacú le hobair mhaith, éifeachtach, neamhspleách Oifig an Choimisinéara Teanga.
Share/Save/Bookmark

27.7.11

Critéir mhúinteoireachta i mBéarla amháin.

Fuair mé eolas ar seo ó Guth na Gaeltachta agus tá roinnt de mo chuid smaointe féin curtha leis.

Tá docuiméid foilsíthe (7/7/2011) ag An Chomhairle Mhúinteoireachta ar chritéir nua atá le leagan síos d'ábhar oidí.  Is cosúul nach bhfuil leagan Gaeilge ar fáil. 

Deireann an Straitéis 20 Bliain, "Tá an córas oideachais ar cheann de na príomhmhodhanna chun an cumas teanga a bhfuil an Straitéis 20 Bliain bunaithe air a chothú." An féidir a bheith muiníneach as Comhairle Múinteoireachta nach bhfuil sásta doiciméidí tabhachta a fhoilsiú sa teanga náisiúnta? Is cuma cé chomh maith nó chomh holc is atá sna critéir ach ós rud é nach raibh sé de cuirtéis acu doicuiméid chomh tabhachtach le foilsiú sa Ghaeilge tá teip air ó thaobh mhuintir na Gaeltachta agus na Gaeilge de. Léiríonn sé a neamh-shuim - meáite nó gan a bheith meáite! Moltar ann faoin nGaeilge, "...using it as a means of communication in schools and using it as a medium of instruction." (Lch 10). Ach is cosúuil nach bhfuil siad fhéin sásta é sin a dhéanamh cén fáth a ndéanfadh múinteoir é?

Ní hé nach bhfuil moltaí maithe ann ach tá a éifeacht laghdaite ó thaobh na Gaeilge de gan é a bheith foilsithe ag an am céanna i nGaeilge.

Seo thíos na príomhphointí (buíochas le Colm Ó Dúlacháin RnaG):

• Beidh tréimhse níos faide le caitheamh ag chuile ábhar oide bunscoile agus iarbhunscoile sa Ghaeltacht ach tá an tréimhse sin le socrú go foill.

• Beidh ar ábhar múinteoirí iarbhunscoile atá ag déanamh cláracha fochéimithe sa Gaeilge  trí mhí a chaitheamh ag cur futhu sa Ghaeltacht mar chuid de chritéir shainiúil chlárúcháin múinteoireachta  An Chomhairle Mhúinteorachta.

• Beidh na cúrsaí Gaeltachta faoi stiúr na coláistí atá ag cur na cúrsaí ar fáil. Moltar sa tuarascáil go mbeidh scrúdú tástala sa Gaeilge de dhith ar iarratasóirí do mhúinteoireacht bhunscoile agus orthu siúd  ar mhian leo Gaeilge a theagasc ar an dara leibhéal.

• Beidh cáilíochtaí níos airde san Ard Teist ag teastáil le clárú ar cúrsaí oideachas múinteoirí. Beidh B1 sna hArdchúrsaí  Gaeilge agus Béarla chomh maith le C3 nó níos airde  san Ardchúrsa matamaitic ag teastáil le clárú  sna coláistí oideachais.

• Tá sé mar aidhm ag lucht deartha na cúrsaí úra go dtabharfar san áireamh caighdeán Ghaeilge múinteorí bunscoile & iarbhunscoile .Caithfear cúram a dhéanamh de go mbeidh líofacht sa Ghaeilge ag múinteoirí as seo amach a deirtear sa tuarascáil.

Mar a deirtear thuas níl na critéar foilsithe ach i mBéarla amháin.
Share/Save/Bookmark

8.7.11

Aitheantas don chead uair!

An Straitéis Náisiúnta chun Feabhas a Chur ar Litearthacht agus Uimhearthacht i measc Páistí agus Daoine Óga 2011-2020
Tá straitéis nua fadréimseach foilsithe ag an Aire Oideachais agus Scileanna, Ruairí Quinn T.D. agus é mar aidhm aici a chinntiú nach bhfágann aon pháiste an scoil gan scileanna na litearthachta agus na huimhearthachta a bheith foghlamtha aige/aici.
Colún lárnach de Chlár an Rialtais is ea Litearthacht agus Uimhearthacht don Fhoghlaim agus don Saol, an Straitéis Náisiúnta chun feabhas a chur ar litearthacht agus uimhearthacht i measc páistí agus daoine óga. 
Ag labhairt dó ag an lainse, dúirt an tAire Quinn “Creideann an Rialtas nár cheart go bhfágfadh aon pháiste an scoil gan a bheith in ann léamh agus scríobh agus feidhm a bhaint as an matamaitic chun fadhbanna a réiteach.  Tá fhios againn go bhfuil feabhas mór de dhíth faoi láthair agus leagann an straitéis seo amach an plean oibre le spriocanna agus leasuithe inláimhsithe a dhéanfaidh deimhin de go bhfaigheann na páistí, ón luath-óige go dtí an dara leibhéal, máistreacht ar na scileanna lárnacha seo.”
Tá spriocanna uaillmhianacha socraithe faoin Straitéis le baint amach faoi 2020.   Ar fud an náisiúin, áiríonn na spriocanna seo:
Ag an mbunleibhéal, 5 phointe céatadáin a chur leis an líon páistí atá ag feidhmiú ag Leibhéal 3 nó os a chionn sin (na leibhéil is airde) i measúnuithe náisiúnta na léitheoireachta agus na matamaitice 
An céatadán atá ag feidhmiú ag an leibhéal is ísle (Leibhéal 1) nó faoina bhun sin a laghdú de 5 phointe céatadáin
Ag an iarbhunleibhéal, 5 phointe céatadáin ar a laghad a chur leis an líon mac léinn 15 bliain d’aois atá ag feidhmiú ag Leibhéal 4 nó os a chionn sin (na leibhéil is airde) i dtástáil PISA (Clár Idirnáisiúnta um Measúnú Daltaí) na litearthachta agus na matamaitice de chuid an ECFE 
Na líonta atá ag feidhmiú ag Leibhéal 1 (an leibhéal is ísle) i dtástáil PISA na litearthachta agus na matamaitice a laghdú de leath
Feabhas a chur ar an oideachas luath-óige agus ar dhearcthaí an phobail i leith na léitheoireachta agus na matamaitice.
Tá sé mar aidhm ag an Straitéis a chinntiú go mbíonn fócas láidir ag múinteoirí agus ag scoileanna ar scileanna na litearthachta agus na matamaitice, laistigh de churaclam leathan cothromaithe.   Leagann sé amach clár fadréimseach leasuithe i gcúrsaí tosaigh oideachas múinteoirí, i bhforbairt ghairmiúil do mhúinteoirí agus príomhoidí scoile, agus in inneachar an churaclaim ag an mbunleibhéal agus ag an iarbhunleibhéal, d’fhonn na scileanna riachtanacha seo a bhaint amach.
Bainfidh na scoileanna níos mó feidhme as tástálacha caighdeánaithe sa léitheoireacht agus sa mhatamaitic sa dara agus sa séú rang sa bhunscoil agus tabharfaidh siad na tástálacha seo isteach do dhaltaí na 2ú bliana san iarbhunscoil.  Tuairisceoidh siad na torthaí do thuismitheoirí, do bhoird bainistíochta agus don Roinn Oideachais agus Scileanna.  Éileofar ar scoileanna pleananna feabhsaithe scoile a fhorbairt agus a chur i bhfeidhm de réir treoraíochta ó Chigireacht na Roinne.
Adúirt an tAire Quinn, “Ceist cothromais í seo.  Is minic a choinnítear duine óg nó duine fásta ó rannpháirtíocht iomlán sa tsochaí más rud é nach mbíonn scileanna na litearthachta agus na huimhearthachta ag an duine sin.  Tarlaíonn go bhfágtar i bpoist droch-íoctha iad nó go bhfágtar gan fhostú iad agus gur saolré de bhochtanas agus d’eisiamh a bhíonn rompu.  Is dá bhrí sin atáim cinnte gurb é an cion tairbhe is mó dár féidir linn a dhéanamh don chomhionannas agus don cheart sóisialta sa tír seo againne ná scileanna maithe litearthachta agus uimhearthachta a chur ar fáil don óige.”
Tá líon áirithe de na bearta sa Straitéis á gcur i bhfeidhm cheana féin.  Eiseofar ciorclán chuig na bunscoileanna go gairid ag éileamh orthu an t-am atá ar fáil don litearthacht a mhéadú go dtí 90 nóiméad in aghaidh an lae agus an t-am don mhatamaitic go dtí 50 nóiméad in aghaidh an lae (i gcomparáid le 36 nóiméad faoi láthair) ó mhí Mhéan Fómhair seo chugainn.
D’fhógair an tAire go bhfuiltear chun teorainn de 8 a chur le líon na n-ábhar scrúdaithe sa Teastas Sóisearach chun níos mó ama a fhágáil chun scileanna litearthachta agus uimhearthachta na mac léinn a fhorbairt, agus chun tuilleadh grinnfhoghlama a dhéanamh.  Dúirt sé go mba é an rud is fearr ná go dtiocfadh an t-athrú seo chun cinn i gcomhair mac léinn a bheadh ag dul isteach sa scoil dara leibhéal i mí Mhéan Fómhair 2012.  Tá athbhreithniú níos leithne den timthriall shóisearach á ghabháil de láimh ag an gComhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta agus eiseoidh sí sin moltaí sa bhfómhar.
Táthar ag déanamh dul chun cinn le hullmhú do chúrsaí forbartha gairmiúla do mhúinteoirí agus príomhoidí.  Chomh maith leis sin, tá an Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta chun tosaíocht a thabhairt don churaclam Gaeilge agus Béarla a athbhreithniú i scoileanna lán-Ghaeilge agus d’obair ar ábhar treorach do na hábhair seo agus don mhatamaitic ag an mbunleibhéal agus ag an iarbhunleibhéal.
I bhfianaise na sriantachtaí atá ar an dtír, dúirt an tAire Quinn go rabhthas tar éis an Straitéis a fhorbairt i mbealach a choinníonn na costais bhreise ag an íosleibhéal.
“Ciallaíonn sé seo go mbeidh orainn na hacmhainní is gá don litearthacht agus don uimhearthacht a fháil trí thosaíochtaí úra a chur ar chaiteachas mar atá faoi láthair, trí ghearradh siar ar ghníomhaíochtaí a bheadh inmhianta, b’fhéidir, ach gur lú an tábhacht a bhaineann leo, agus trína chinntiú go bhfaighimid na torthaí is fearr ar fad ar pé acmhainní daonna nó airgeadais atá againn,” adúirt an tAire.
Meastar gur costas €6 mhilliún a bheidh ar fheidhmiú na Straitéise i 2012 agus go n-éireoidh sé seo go dtí €19 milliún in aghaidh na bliana faoi 2017. 
Barrchríoch ar phróiseas forleathan comhairlithe is ea foilsiú na Straitéise. D’fhoilsigh an Roinn dréachtphlean i mí na Samhna 2010.
Fuarthas aighneachtaí scríofa ó bheagnach 480 duine agus eagraíocht agus thionól oifigigh den Roinn cruinnithe comhairlithe le breis is 60 ghrúpa leasmhara, ní hamháin ón earnáil oideachais ach ó earnálacha pobail agus eile freisin.
Adúirt an tAire Quinn mar fhocal scoir, “Cruthaíonn an líon mór daoine a ghlac páirt sa phróiseas seo go bhfuil muintir na hÉireann tiomanta go láidir do fheabhas a chur ar chaighdeáin litearthachta agus uimhearthachta.  Is mian liom leas a bhaint as an dtiomantas sin agus é a fhócasú mar chomhiarracht náisiúnta chun scileanna litearthachta agus uimhearthachta den scoth a bhaint amach i measc na bpáistí agus na ndaoine óga againn.“
Lainseáil an tAire Oideachais, Ruairí Quinn An Straitéis Náisíúnta Litearthachta agus Uimhearthachta inniú i mBÁC agus don chead uair ariamh aithnítear sa Straitéis go bhfuil riachtanas teangeolaíoch faoi leith ag Scoileanna Gaeltachta, agus go bhfuil riachtainais sainiúla teanga ag cainteoirí dúchais Gaeilge agus ag na foghlaimeoirí Gaeilge a dhéanann freastal ar an scoileanna sin agus ar Ghaelscoileanna.

Tá an tuarascáil iomlán ar fail ar shíuomh na Roinne Oideachais i nGaeilge (PDF) agus i mBéarla. Seo docuiméid (ó Guth na Gaeltachta) (Word) le roinnt de na píosaí is tábhachtái ó thaobh na Gaeilge de ón chead léamh. Seo thíos dha shampla:


lth 12: Sa straitéis litearthachta agus uimhearthachta seo aithnítear go bhfuil riachtanais foghlama atá an-éagsúil ag foghlaimeoirí i scoileanna Gaeilge agus gur gá dóibh na scileanna litearthachta a fhorbairt i nGaeilge (mar an chéad teanga atá acu nó mar chéad teanga na scoile) agus i mBéarla.

lth 58:  Tá riachtanais litearthachta ar leith ag scoláirí i nGaelscoileanna a fhoghlaimíonn trí Ghaeilge, scoláirí a bhfuil an Ghaeilge mar an teanga bhaile acu ina measc, nach dtugtar fúthu go hiomlán sa churaclam bunscoile(agus meanscoile lth 60) reatha. Ní mór dúinn tabhairt faoi na riachtanais ar leith seo trína chinntiú go ndéanann curaclam na Gaeilge T12* (do Ghaelscoileanna) foráil d'fhorbairt na scileanna litearthachta ar bhealach cosúil leo siúd a ndéantar foráil dóibh i gcuraclam an Bhéarla, forbairt a scileanna cognaíocha agus scileanna ardoird smaointeoireachta leanaí san áireamh.

Déanann an Ghaeilge mar L1 tagairt do theagasc na Gaeilge mar an chéad teanga nó i nGaelscoileanna. Déanann an Ghaeilge mar T2 tagairt do theagasc na Gaeilge mar an dara teanga, i.e. teagasc na Gaeilge i scoileanna ina bhfuil an Béarla mar an phríomhtheanga teagaisc.

Glacann úrlabhraí baill Ghuth na Gaeltachta bhuíochas leis na heagraíochtaí uilig a rinne aighneacht leis an Roinn Oideachais ar an ábhar seo, COGG Gaelscoileanna, Forbairt Naíonraí Teoranta, An Foras Patrúnachta agus Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta san aireamh.
Share/Save/Bookmark