21.10.19

Tuar dhochais ó Chonamara Láir

Is cosúil go raibh an-oíche ag muintir na háite i rith na seachtaine seo caite ag seoladh bhranda agus suíomh idirlín Chonamara Láir.

Taispeánadh an físeán seo de cheantar Chonamara Láir  curtha le chéile ag an gcomhlacht Meangadh Fíbín do choiste Phleanáil Teanga Chonamara Láir.

Nach bhfuil se go hálainn?




Seo na dúthaigh atá istigh i gConamara Láir
Na toghranna ceantair seo a leanas
Camas, Cill Chuimín (Uachtar Ard), An Turlach, Abhainn Ghabhla, An Cnoc Buí agus Scainimh.
An chuid sin de thoghroinn cheantair Mhaírois i gcontae na Gaillimhe atá comhdhéanta de na bailte fearainn seo a leanas: 
Dún Riacháin, An Gharmain, Leitheanach Theas, Lios Uachtair agus An Tamhnach Mhór.
An chuid sin de thoghroinn cheantair Chloch na Rón i gcontae na Gaillimhe atá comhdhéanta de na bailte fearainn seo a leanas: 
Inis Ní, Iorras Beag Thiar agus Iorras Beag Thoir.
(Suíomh Udarás na Gaeltachta)

Share/Save/Bookmark

7.10.19

"Nach bhfuil fábhrach..."

Dúirt Antóin Mac Umfraidh ar clár Tús Aite (RnaG) “go bhfuil cultúr nach bhfuil fábhrach don Ghaeilge sa Roinn Oideachais.” Sílim gur soiléir an “galar culturtha” céanna ag chuile Roinn, Comhluchta Poiblí nach mór agus an saol poiblí nach mór.

Tugaimse an “Meon an Bhéarla” air seo. Tá sé le feiscint i gcuntaisí giolcaireachta Ranna Rialtais agus na Comhluchtaí Poiblí.

Tá sé á léiriú anuas ó Oifig an Uachtaráin féin (@PresidentIRL) go hUisce Éireann (@IrishWater), Roinn na Gaeltachta fiú (An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta - @DeptAHG), Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail (@DeptRCD). Glaotar Iarnród Éireann ar an gcóras traenach sa tír ach ar líne is @IrishRail atá ann! Agus fós ní féidir leo mo shloinne (nó éinne le fada ina ainm) a litriú i gceart!

Tá seo soiléir arís i ndearcadh an Rialtais ó 2011. Bhí an Ghaeltacht mar pháirt de Roinn a bhain le forbairt phobail. Cad a thárla sa bhliain 2011 - athríodh isteach i Roinn Oidhreachta í. Bhí teachtaireacht símplí ansin agus iad a chuir Pobal na Gaeltachta isteach le fothracha agus iarsmalanna.  Cinnte baineann cúrsaí teanga le cúrsaí cultúrtha go teibí - foclaíochta, scríobhnóireacht ealaíona, ceardaíocht 7rl. Ach nach mbaineann cúrsaí córais iompair mar shampla (agus muid fos ag feitheamh ar nuacht ar cad a thárlódh i gcúrsaí aerfort na Minna) le roinn eile.

Ní iarsmalann an Ghaeltacht cé gur tabhachtaí ná aon duthaigh eile den tír mar fíor chomharba den saol Ghaelach - pobal a labhrann fós an  teanga beo, an teanga scríofa is sine san Eoraip. Ach is pobal atá ann!

Féach ar ár Rialtas. Féach ar an tOireachtas i dTeach Laighean! Ní dóigh liom go raibh aon díospóireacht sa Dáil ar aon ábhar seachas an Ghaelge féin i nGaeilge. Ní chuireann @OireachtasNews mórán teachtaireachta amach ar an gcóras giolcaireachta sa Teanga Náisiúnta. Cuirtear i bhfad níos mó amach i nGaeilge ag @Europarl_GA (Parlaimint na hEorpa) ná ag Parlaimint na hÉireann!

Cé go bhfuil an tUachtarán cláraithe mar @PresidentIRL tá a chúntas giolcaireachta an mhaith agus nós aige a chuid giolcacha a chuir amach i nGaeilge agus i mBéarla go rialta.

Ag breathnú ar rialú na tíre tré súile na meáin shóisialta tá sé deachair focal Mhic Umfraidh i dtaobh na Ranna Oideachais a shéanadh i leith beagnach chuile eagrais stáit: " ... cultúr nach bhfuil fábhrach don Ghaeilge!"



Share/Save/Bookmark

18.9.19

Míorúilt ar Shráid Mhuirfean?


Thárla míorúilt beag inné nuair a foilsídh Clár Reachtaíochta an Rialtais don bhFomhair 2019.

Míorúilt beag a deirim (let's not get carried away...).

Thárla rud a bhí geallta ó 2011 ar aghaidh - Acht Teanga nua ar an gclár! Má deireann seo a sceal féin faoi dhearcadh an Rialtais ar an dteanga is cinnte nach dtugann an fhiric gur foilsíodh an clár féin i mBéarla ag Príomh-Aoire an Rialtais atá ina Aire Stáit don Ghaeilge, don Ghaeltacht agus do na hOileáin mórán dóchas go bhfuil aon athrú tagtha ar an mheoin sin. Níl an Preas Ráiteas faoin fhoilsiú le fáil sa "Teanga Náisiúnta" (go dtí seo) ar shuíomh Sheirbhíse Nuachta an Rialtais.

Ach is ceart a rá go ndearna sé é a fhógairt ar an gcóras giolcaireachta twitter i nGaeilge ach na nascanna chuid leathannaigh Béarla.

Seán Kyne T.D., Príomh-Aoire an Rialtais,
Aire Stáit don Ghaeilge, don Ghaeltacht
agus do na hOileáin
 
Dúirt sé: "D'fhoilsigh muid an Clár Reachtaíochta inniu tar éis comhairliúcháin le hairí, le hoifigigh shinsearacha ó trasna an Rialtas agus ó Oifig an Ard-Aighne. Sa Liosta Tosaíochta tá 32 bhille ó 13 roinn rialtais a chuirfear chun cinn i rith théarma an fhómhair/gheimhridh sa Dáil


"Sa Chlár Reachtaíochta, díríonn an Liosta Tosaíochta ar réimsí lena n-áirítear an Ghaeilge, athrú aeráide, tithíocht agus pleanáil, cúram sláinte, sábháilteacht ar bhóithre, saoránacht agus tacaíochtaí teaghlaigh ar nós saoire thuismitheoireachta.

"Seachas na billí ar an Liosta Tosaíochta, tá an Rialtas ag leanúint ar aghaidh ag obair ar 27 bille atá os comhair Thithe an Oireachtais faoi láthair a bhaineann le réimsí ar nós tacaíochtaí leasa shóisialaigh a leathnú do daoine féinfhostaithe, soláthar tithíochta a mhéadú,an comhshaol a chosaint, mar shampla tríd an mBille Toirmeasc Microbeads, ag tacú le hiriseoireacht áitiúil, ag tacú le leanaí agus le daoine óga faoi chúram, agus ag tacú le daoine faoi mhíchumas."

Seans go n-éiródh leo dul chun chinn áirithe a dhéanamh ar an Acht Gaeilge mar tá sé luaite ag uimhir a tri ag an Aire sa ráiteas (Béarla) in dhiadh cúrsaí airgeadais, leasa shóisialaigh agus sláinte agus roimh cúrsáí aeráide, tithíocht & sabháltacht ar na boithre, nuair a thugann sé liosta ginearálta: "Bills will be progressed across the following priority policy areas.."
Le foilsiú i rith an Fhomhair - sa Teanga Náisiúnta?

Fagann sin 59 billí le oibriú ortha i rith an seisiúin seo agus is cosúil nach bhfuil ach 38 lá cruinnithe ag an Dáil (gan trácht ar Seanad Éireann) go dtí deireadh mí na Nollag.

Go n-éirí leo!



Share/Save/Bookmark

3.9.19

Dea scéal faoi Oideachas!

‘Dul chun cinn suntasach atá i bhfógra an Aire Oideachais go bhfuil critéirnua aontaithe do bhunú Ghaelscoileanna’
An Coimisinéir Teanga.

Aire Joe McHugh TD
Fáiltíonn an Coimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill roimh fhógra an lae inniu ón Aire Oideachais agus Scileanna, Joe McHugh T.D., go bhfuil cúig bhunscoil as na trí cinn déag a bhunófar idir seo agus 2022 réamhaitheanta mar scoileanna lán-Ghaeilge.

In imscrúdú a rinne an Coimisinéir Teanga sa bhliain 2017 chinn sé gur sháraigh an Roinn Oideachais agus Scileanna forálacha teanga de chuid an Achta Oideachais,1998 nuair a diúltaíodh d’iarratas ar phátrúnacht do bhunscoil lán-Ghaeilge i gceantar pleanála scoile Dhroim Conrach/Marino/Bhaile Átha Cliath 1.

Chinn an Coimisinéir nár áiríodh go cuí an t-am sin cuspóirí teanga an Achta Oideachais sa phróiseas meastóireachta a bhain le ceapadh pátrúin scoile.

Tá cur i bhfeidhm mholtaí an imscrúdaithe sin á phlé go leanúnach leis an Roinn Oideachais agus Scileanna. Is dul chun cinn suntasach é fógra an lae inniu, a rachaidh chun sochair don oideachas lán-Ghaeilge, go bhfuil athruithe déanta ar na critéir mheastóireachta a bhaineann leis an bpróiseas pátrúnachta. Ciallaíonn fógra an lae inniu gur chóir go mbeadh an t-oideachas lán-Ghaeilge le fáil mar rogha amach anseoi gceantair ina bhfuil scoil nua le bunú agus nach ann don rogha sincheana.

Is gá freisin go gcinnteodh beartais na Roinne Oideachaisagus Scileannago bhfreastalaítear ar éileamh breise ar an oideachas lán-Ghaeilge agus is ábhar é sin atáthar a phlé go fóill leis an Roinn.


Share/Save/Bookmark

24.8.19

Níos Breatanaí?

"'An bhfuil muid ullamh chun aitheantas a thabhairt don fhéiniúlacht Breatnach ó thuaidh in Éire Aontaithe?'
Freagra Sheosamh Uí Chuaig: 'Bheadh sé níos deacair a bheith níos Breatnaí nár mar atáimid!'"

Breatanaithe cheana?
Chuala mé Seosamh á rá san ar an Raidío aréir. Is ag caint faoin gcomhrá atá ar siúl anois faoin mBreatimecht, an Cúlstad agus an "baol" ann faoi athaontú na tíre. Deirtear go mbeidh orainn an chuid i mBunracht na hÉireann a athru chun freastal a leis an milliún a roghnaíonn gur leis an Ríocht Aontaithe iad, gur Briotanaigh (seachas Breatnaigh) iad.

I measc na rudaí atá luaite, ag an Taoiseach fiú, tá stadas na Gaeilge. Ar bhealach ar ndóigh ní féidir leis a stádas fírinneach a athru. Cinnte sí an Teanga Náisiúnta é agus ní féidir sin a shéanadh. Ach ar bhealach eile níl mórán stadas aici i Stáit ar bith ar Éirinn, thuaidh nó theas, thoir nó thiar.

Tá meon teanga na Ríocht Aontaithe leabaithe go tréan, go dtí na préamhacha fiú, sa Stáit seo - meon an Bhéarla! Tá fhios ag an saol Fodhla nach féidir an seirbhís is simplí a fháil sa teanga náisiúnta. Tá muintir na Gaeltacht fiú éirithe tuirse leis an fíor troid an seirbhís is bunúsaí a fháil ina dteanga féin. Cúrsaí leighis mar shampla. Nach dtuigimíd an rud a dúradh i litir ó pháiste óg Gaeltachta chuig an Taoiseach i 2014.

"Tá cara mór agamsa. Deir mo mhama liom go bhfuil riachtanais speisialta aige, cibé céard é sin. Tá a mhama an-mhór le mo mhama féin. Chuala mé ag caint iad sa gcisteanach an lá cheana. Bhí sí ag rá gur dhúradh léi an cineál cainte eile a labhairt leis. An Béarla. Mar ní bheadh aon chúnamh ar fáil dó i nGaeilge.

B’shin an chéad uair a chonaic mé daoine móra ag caoineadh."

Ní annamh a cloistear faoi múinteoirí scoile le tuismitheorí nach bhfuil a bpáiste ag déanamh go maith ar scoil, mar nach raibh aici ach an Ghaeilge.

Níl rudaí pioc níos fearr i gcúrsaí ealíonna mar a dúradh ag ionadaí Fíbín ag Coiste Oireachtais anuireadh :
"Tá an t-iarrthóir Gaeilge faoi mhíbhuntáiste mór (leis na heagraíochta atá freagrach as maoiniú agus as cur chun cinn na nEalaíon) de bharr an rogha teanga atá déanta aige nó aici!"

Bhí alt ag Nós le deanaí ó dhuine atá ag tí ar chonas Carr a thiomáint. Miníonn an t-údar na bacanna a bhíonn air a shárú leis an gceadúnas sealadach a fháil agus ansin sula gcuireann sé a lám ar roth thiomána. Ní h-íonadh mar a deireann, "caithfidh go bhfuil sé sin níos éasca ná an próiseas atá déanta agam go dtí seo!" *

Cosantóir cearta na ndaoine!
Dá ma rud é go raibh sé sásta a chuid gnótha a dhéanamh i mBéarla ní bheadh fadhb ar bith, seachas an tiomáint féin, ag an bhfear bocht. Mar a dúirt an Coimisinéir Teanga, "Bíodh is go bhfuil muid imithe i dtaithí ar an gcur chuige sin ní shin le rá go bhfuil sé ceart."

Dá bhliain ó shin dúirt an fear a bheadh tofa níos deanaí mar Thaoiseach Éireann: "Tá an Ghaeilge lárnach dár bhféiniúlacht agus ní mór tacú go láidir léi. Tá sé riachtanach go dtabharfar faoi líon na gcainteoirí Gaeilge a mhéadú agus go mbeidh sé mar thoradh ar ár mbeartais go mbeidh an teanga le feiceáil agus le cluinstin in úsáid go laethúil ar fud na tíre. Má thoghtar mise i mo Thaoiseach beidh mé ag úsáid na Gaeilge go laethúil i mo chuid oibre."

Mar a dúirt an fear eile, "Yeah, right!"

Nó mar a dúirt fear Áil na Brún aréir: 'Bheadh sé níos deacair a bheith níos Breatnaí nár mar atáimid!'

* Mo thaithí féin.
1915: Ábhar lúibín? Cé chumfadh é?
1918: Ceithre r-phoist agus scairt ghutháin...
Share/Save/Bookmark

22.7.19

Gealach gaelaithe!


Tá sé tárlaithe arís!

Scríobh mé litir chuig an nuachtán Lá fadó - sean Lá a bhí ann níor tháinig Lá Nua go dtí níos deanaí sular dúnadh é ag cinneadh eile i gcoinne iriseoireacht clóite na Gaeilge - nós atá fós i réim is cosúil!

Is ag gearán sa litir úd a bhí mé faoin easpa mheasa a bhí a theaspáint ag An Post don Teanga Náisiúnta - Díspeagadh An Post (15/5/2003)

Ag tús mí Iúl i mbliana agus muid ag céiliúradh an chéad chéim ar an ngealach éisíodh srath stampaí ag comóradh eachtra agus daoine de shliocht na hÉireann a bhí bainteach leis nó le chúrsaí spás taiscéalaíochta. Ach, mo léan,  bhí botún ar chean de na stampaí áfach. Teachtaireacht dhá theangach a bhí air ach an leagan i nGaeilge mí cheart ar fad.
"Cothram 50 Bliain na chéad tuirlingithe ar an Gaelach!" a bhí air.

B'í Marion Ní Shúilleabháin ó Raidío na Gealtachta a thug faoi deara é agus a roinnt linne ar an gcóras giolcaireachta é.

Anois is arís bíonn botúin sa Ghaeilge ar stampaí na tíre seo. Is dócha an ceann is mó agus is measa ná an tréimhse cuíosach fada nuair nach raibh ainm na tíre litrithe i gceart ar na stampaí. Eire a bhí ortha seachas Éire. Bhí ceann eile ann nuair a bhí botún eile agus "GlasÚg Sr-ide" le feiscint ann seachas Glasóg Sráide. Ceartaíodh é sin níos déanaí.

Ar ndóigh bhí neart amantaí nuair nach raibh ach Béarla ar na stampaí (Seachas ainm na tíre). Roimh 1964 bhí siad go léir i nGaeilge agus ón mBliain sin ar aghaidh go 2003 is beag Gaeilge a bhí ar na stampaí!

Ach cad faoin Gealach Gaelach? Fuair Marion freagra ón bPost!
Is dócha go bhfuil gach rud curtha ina gceart anois - go dtí an chéad uair eile!

Cá bhfuil mo shíne fada?
Chuir an Coimisnéir Teanga ráiteas amach faoi seo ar twitter chomh maith: "Is eol dúinn go bhfuil freagra tugtha ag an Post ar an ábhar seo le deireanaí. Ardóidh muid ceist leis an Post faoi na socruithe atá déanta acu. Ní ionann áfach an earráid agus sárú ar dhualgas reachtúil faoin Acht!"




Share/Save/Bookmark

20.7.19

Labhair sicín liom!

Chonaic mé giolch ar an gcóras twitter cupla lá ó shin a chuir ag smaoineamh mé.

Scéal a bhí ann faoi bean a bhí ag obair ag ionad mearbhia de chuid KFC i mBeannchar na Breataine bige. Bhí an scéal inste i nuachtán Bhéarla i dtuaisceart na Breataine Bige an Daily Post. Is cosúil go raibh ag caint le cuistiméirí de chuid na comhluchta ina dteanga dhúchais.

Dúradh leí é a stopadh agus bheith i labhairt i mBéarla amháin. Dár le KFC "...we all speak the same language - that of our love for Original Recipe chicken."

Ar ndóigh phléasc twitter i mBéarla & i mBeatainis cuid ag moladh baghcat ar an gcomhlucht.

Tugann an Acht thall cosaint do rogha daoine an teanga a úsáid mar theanga cumarsáide agus nach gcuirfí isteach ar an gceart sin. Baineann an ceart sin le gach earnáil, príobháideach agus poiblí. Chomh maith leis sin tá Caighdeáin Teanga ann a dheileáileann le húsáid na Breatnaise sa láthair oibre cé nach ionann é sin agus ceart daingean an teanga a úsáid i ngach cás.  Déanadh teangabháil le Coimisinéir Teanga na Breataine Bige agus tá seiseann ag breathnú isteach sa scéal.

"Ers 2011, mae wedi bod yn anghyfreithlon ymyrryd â rhyddid pobl yng Nghymru i gyfathrebu yn Gymraeg. Rydyn ni'n disgwyl i Gomisiynydd y Gymraeg sefyll lan dros yr iaith a'i siaradwyr."
Cymdeithas yr Iaith

"Mae gwir angen weithredu ar frys i berswadio busnesau lleol i arddel yr iaith Gymraeg yn gyhoeddus neu wynebu canlyniadau masnachol wrth i ni, siaradwyr Cymraeg, dynnu'n nawdd i'r busnesau hyn yn ol."
@michaelpattis10
Is cosúil go bhfuil an Acht Teanga anseo i bhfad níos laige. Níl a leithéid in Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Ní bhaineann Acht na dTeangacha Oifigiúla go dtí seo ach leis an earnáil phoiblí amháin.  Mar sin is beag gur féidir leis an Coimisinéir Teanga 'sagainne a dhéanamh faoi a leithéad de shéanadh chearta teanga.

Tá cearta agus stádas Bhunreachtúil i gceist sa dlínse seo chomh maith a deireann gur "Teanga Náisiúnta" í an Ghaeilge. Bheadh ar dhuine dul chuig na cúirteanna lena chearta teanga a dheimhniú faoin mBunracht. Rud atá an chostasach.

Ar ndóigh tá sé beartaithe an tAcht (2003) a leasú go luath (!) agus is am tráthúil é sin le féachaint ar ábhar den chineál seo a chuir isteach san Acht. Is cosúil nach bhfuil sé áirithe sna Ceannteidil faoi láthair. Tá deis ann leasuithe a dhéanamh ar an mBille agus é ag dul tríd an próiseas reachtaíochta sa Dáil agus Seanaid. Tá sé faoin Aire agus an freasúra na leasuithe sin a dhéanamh.

Déanaimís teangabháil lenár n-ionadaí!


Oibrí beáir éirithe as a phost i gCorcaigh tar éis rabhadh a fháil gan Gaeilge a labhairt (8/9/2019)
Share/Save/Bookmark