19.1.17

"Cuile rud eile faoin spéir.." ach gan Gaeilge!

Tá cúntas twitter ag an Roinn ar a dtugann Éamon Ó Cuív "an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus chuile rud faoin spéir..."

Tuít brónach!
Foilsíodh timpeall dhá scór teachtaireacht ar an gcúntas seo ón gcéad lá den mhí.

Os rud go bhfuil curam na Gaeltachta, Pobal na Gaeltachta agus an Teanga Náisiúnta faoin churam na Roinne, ceapfá ar a laghad go ndéanafai iarracht áirithe eolas ar a cuid ghnó a scaipeadh ar na meán sóisialta go dhá theangach. Ach níl mar a shíltear bítear.

Seo a thárla ó tus 2017 (1 - 18 Eanáir 2017):



Deireann Aire Heather Humphreys i ráiteas (nár scaipeadh ach an leagan Béarla de ar twitter ag an roinn!) go bhfuil "sainchúram fairsing iléagsúil ag mo Roinn, lena n-áirítear na healaíona, an oidhreacht agus an cultúr a chur chun cinn, tacú leis an nGaeilge agus le pobal na Gaeltachta, agus ceantar tuaithe na hÉireann a athbheochan."

Nach bhfuil teachtaireacht thar a bheith shoiléir agus láidir á léiriú ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta sna meáin shóisialta?

Nach léiríonn sé firinne an ráiteas ag an Seanadóir Pádraig Ó Céidigh anuireadh nuair a labhair sé faoi "Box-ticking!" (4/10/2016). Nó níos luaithe ag Seán Ó Cuirreáin nuair a dúirt sé go raibh "an státchóras le leanúint de bheith ag rá le pobal na Gaeltachta: 'Labhraígí Gaeilge le chéile ach ná labhraígí linne í.'"  (24/1/2014).



Share/Save/Bookmark

17.1.17

Seirbhís do 500+ teaghlach Ghaeltachta!

Gliginí
Bhí bliain rathúil ag Tuismitheoirí na Gaeltachta i 2016 agus tá súil acu tógáil ar sin i mbliana.

Deascéalta
Tá ós cionn 450 teaghlach ó chuile cheard de Chonamara cláraithe leis an eagraíocht anois agus ós cionn 60 teaghlach i dTír Chonaill.

700+ Litreacha ó Fhear na Feasóga
Ghlac 748 gasúr páirt sa Scéim Léitheoireachta a reáchtáladh roimh Nollaig agus roinneadh ós cionn 2,000 leabhra orthu féin agus a gcuid scoileanna.  Thug siad cúnamh d’fhear na féasóige litreacha a sheoladh chuig 718 gasúr - ba seo an ceathrú bliain an scéim Litir chuig Santaí a bheith ar bun.

D’fhreastal 157 gasúr ar ranganna i SPLANC – ionad na heagraíochta ar an gCeathrú Rua. Fuair 45 gasúr deis drámaí a chur ar stáitse ag Taispeántas Dheireadh na Bliana i Mí Bealtaine.

14 naíonáin ó aois 6 seachtaine go 6 mhí agus a gcuid máthaireacha a tháinig chuig na ranganna suathaireachta  agus 41 teaghlach a bhí ag freastal ar Ghligíní, an club spraoi do thuismitheoirí agus leanaí.

Réitigh an eagraíocht 44 gasúr le bheith páirteach san Oireachtas agus thug 28 teaghlach aghaidh ar Chill Áirne i Mí na Samhna. Fuair na gasúir uilig deis taispeántas a thabhairt dá muintir ag ócáid i Halla Éinne sula ndeachaigh siad ó dheas.

12 teaghlach a ghlac páirt sa gclub leabhar, scéim phíolótach a reáchtáladh i Mí Feabhra agus d’fhreastal ós cionn 125 gasúr ar champaí samhraidh agus cásca na heagraíochta.

Bhí an-ríméad ortha bheith i láthair ag seoladh Polasaí Gaeltachta Oideachais – buaic phointe na bliana dar linn.

Fadhbanna
Ach ní dea-scéalta ar fad a bhí i ndán dúinn i 2016. Mar is léir ó na figiúirí thuas, tá an-éileamh ar sheirbhísí na heagraíochta agus ar an drochuair ní bhíonn ar ár gcumas freastal ar an éileamh sin i gconaí. Níl aon duine fostaithe le hobair na heagraíochta a riaradh ná le hócáidí a eagrú.

Tá brú millteanach ar an gcoiste dá réir. B’éigean dóibh diúltú do chuireadh ó Bhuan-Chomhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán den Oireachtas le teacht ós a gcomhair ar an 29 Samhain le hobair na heagraíochta agus cás na dteaghlach Gaeltachta a phlé. Ghoill sé seo go mór ortha mar gur deis iontach a bhí ann. Ní raibh aon neart air mar go raibh chuile bhall den choiste gafa le scéimeanna eile ag an am.

B’éigean dóibh cinneadh a dhéanamh freisin gan aon iarratas a dhéanamh ar dheontais agus comórtais éagsúla mar nach mbeadh an t-am againn na hiarratais (a bhfuil go leor oibre ag baint leo) a chur le chéile. Bíonn luach saothair ag baint leis na comórtais seo – leithéidí Chomórtas Ghlór na nGael agus Gradaim an Chathaoirligh – agus arís ba dheiseanna caillte iad seo.

Níl aon mhaoiniú ag an eagraíocht ó dheireadh na bliana 2016. Tá siad i dteagmháil le oifig Aire Stáit na Gaeltachta ar bhonn leanúnach ó Mhí Lúnasa ag iarraidh cruinnithe leis, le cúrsaí maoinithe a phlé. Tá súil acu go mbeidh sé ar fáil le bualadh linn go gairid.

Mar sin féin déanfaidh siad chuile iarracht leanúint ar aghaidh le gnáth imeachtaí na heagraíochta go dtí sin. Deirtear nach gcuirfidh sé seo as do na rangannna drámaíochta, damhsa agus amhránaíochta a bhíonn ar bun i SPLANC agus beidh siad sin ag leanúint ar aghaidh mar is iondúil.

Deireann ráiteas ón eagraíocht go bhfuil siad an-bhuíoch den chúnamh a thug Roinn na Gaeltachta dúinn go dtí seo agus den chúnamh leanúnach atá á fháil againn ó Údarás na Gaeltachta.
Roinneadh 2000 leabhair le na páistí sa scéim léitheoireachta


Share/Save/Bookmark

9.1.17

Stampaí agus ealaíona na nGael!

Táim á scríobh seo mar thugas faoi dearadh nach raibh comóradh ar bith do dhuine de na bhfilí móra na hÉireann ar stampaí na tíre i rith 2016, céad bliain ó rugadh Seán Ó Riordáin.

Mairtín Ó Cadhain
Is cuimhin liom roinnt blianta ó shin go raibh raic ann mar nach raibh ceann le h-éisiúnt ag comóradh Mhairtín Uí Chadhain. Sa deireadh cuireadh ceann amach (Ní raibh mórán cuma air ach sin mo bharúil pearsanta ag caint.)

Is cosúil nach raibh ach slaghdeán a bheith ag W B Yeats am éigin agus cuirfear stampa nua amach á gcomóradh! Tá an chuid stampaí curtha amach d'ealantóirí a saothraín sa saol Bhéarla nó i dteanga eile ach fágtar an Ghaeilge amuigh sa bhfuacht. Ar ndóigh ní bhíonn An Post go hiomlán faoi deara na lacunae nó bearnaí seo.

Tá córas ann le h-ábhair stampaí a roghnú. An mí bhuntáistí is mó atá leis ná go ndeintear cinntí beagnach dhá bhliain roimh an bhliain atá i gceist. Mar sin rinneadar na cinntí faoi 2017 i lár 2015 agus táid ag obair ar mholtaí don bhliain 2018 faoi láthair. Mar sin ní féidir ach moltaí a chuir chuig An Post don bhliain 2019 anois ach beidh an liosta á dhúnadh ag deireadh Mharta (31 Márta 2017).
Stampaí na hÉireann 2017
Tá daoine nach mbeidh á gcomóradh i mbliaina (2017), mar shampla: Tomás Ághas (a fuair bás 1917) nó Seán Sáirséal Ó hÉigeartaigh (1917–1967) a rinne éacht don fhoilsitheoireacht in nGaeilge. Tá triúr á gcomóradh Yeats, Thomas Francis Meaghar, Francis Ledwidge, Jack Lynch agus Che Guevara. Níl mé ag rá nach bhfuil áit tuilte ag an cúigear seo ach a ndearna iniúcadh ar lucht saol na Gaeilge?  (An féidir an cheist a chur "Cén rud a rinne Che Guevara d'Éirinn?")

Sa bhliain 2019 tá roinnt gur féidir comóradh a dheanamh ortha:
Rugadh 1919 (100 bl)
Séamus Ennis (ceoltóir & craoltóir)
Seán Mac Donnachadha (Amhránaí)
Séamus Ó hÉanaí (Amhránaí)
(Nach mbeadh sé go deas an triúr a chomóradh i seit de 3 stampaí?)
Colm Ó Laoghaire (Scannánaí)
Eoghan Ó Tuairisc (Údar)

Basaíodh 1919 (100 bl)
Kuno Meyer (Saineolaí Ghaeilge)

Básaíodh 1968 (50 bhl)
Séamus Ó Grianna (Údar)
Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh (Oideachasóir)

Rugadh 1868 (150 bl)
Carl Hardebeck (Cumadóir Cheoil)

Bhfuil fhios ag lucht na stampaí faoi na daoine seo?

Is féidir breathnú ar Ainm.ie le breis ainmneacha a aimsiú agus nach cóir dúinn á mianta a chuir i iúl don gcoiste neamhspleach. Cé nach bhfuil ach suíomh idirlín i mBéarla acu, tá ortha glacadh le hiarratas sa Teanga Náisiúnta chomh maith.

Muna molann tú do rogha ainm (nó imeacht stairiúil) ní féidir bheith ag gearán nach bhfuil siad á gcomóradh ag An Post. Déan do moladh ar líne anseo (Suíómh i mBearla) nó sa post chuig:

Moltaí Stampai 2019,
An Post. 
Ard Oifig an Phoist,
Sr Uí Chonaill Íocht
Saorphost
Baile Átha Claith 1

Yeats ar stmpaí na hÉireann!


Share/Save/Bookmark

12.12.16

Crothaithe fabhtach nó cur i gcéill!

"Ní bheidh aon easpa Gaeilge...."

Bhí alt i dtuairisc ar maidin faoin scéal go bhfuil deireadh a chuir le riachtanas Gaeilge i leabharlanna na tíre. Bhí nuacht roimhe seo faoi chinneadh le deireadh a chuir le riachtanas Gaeilge Uachtaráin na hOllscoile a fhreastalaíonn ar an Ghaeltacht is mó sa tíre ní maith an nuacht é ag deireadh chomóradh cead bliain íorbairte laochra 1916.

Nuair a léigh mé an tuairisc faoin labharlainn bhí mé ag ceapadh gur chuala mé rud éigin an chosúil leis fadó agus mé óg go leor. Seo an píosa "Deirtear sa mheamram go bhfuil plean á fhorbairt ag an Roinn d’fheidhmiú na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge agus go raibh súil acu go mbeadh sé ar chumas na leabharlann “to enhance the ability for citizens to choose the language with which they engage with local services”." Cá chuala mé e?

Rinne mé beagáinín taighde. Bhí orm dul siar chomh fada le Ní na Nollag 1974 agus an bpíosa seo faoi deireadh a chuir le riachtanas Ghaeilge sa Stáit Sheirbhís. Tá sé le fáil i dtaifead na Dála 5/12/1974 agus seo ón Aire Airgeadais ag an am:

"Tá súil agam go mbeidh cumas sa Ghaeilge ag formhór na ndaoine a cheapfar amach anseo. Cabhróidh Gaeleagras na Státseirbhíse le hoifigigh chun feabhas a chur ar a gcuid Gaeilge. Cuirfear eolas ar an nGaeilge san áireamh, freisin, le haghaidh ardú céime. Ní bheidh aon easba Gaeilge, mar sin, sa Státseirbhís agus beidh fonn níos láidre chun feidhm a bhaint aisti toisc deireadh an éigeantais, (lean sé leis i mBearla).... I had quite a long session with representatives of different organisations who vehemently condemned the Public Service for their failure under the old system to carry on business with them in Irish. We are now satisfied that by replacing the compulsion which did so much damage to the Irish language over the past half century with enthusiasm for the language, we will have people more readily disposed to use Irish.....I accept that every citizen who wants to conduct his business with a public Department in either of the official languages has that right and I will see to it that that right is respected. It will certainly be better respected in the future than it was in the past under a policy which failed totally to please anybody."*

Agus tá fhios againn cé chomh maith agus a d'éirigh leis sin.

* Rinne an Coimisinéir Teanga tagairt do chinneadh 1974 in oráid i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2011 nuair a dúirt sé "gurb é ceacht na staire go raibh bunús iomlán fabhtach leis!" ("Teip iomlán" dár leis an Coimisinéir Teanga: 3/2/2011). Rinne sé staidéar ar polsaithe na Rialtais ó bhunú an Stáit níos déanaí (Meán Fomhair 2013). Níos deanaí sa bhlian sin d'éirigh sé as "ar bhonn prionsabail (agus gan) a bheith páirteach sa chur i gcéill." 
Share/Save/Bookmark

2.12.16

Easpa ceannaireachta OÉ na Gaillimhe!

Nach fíor an rud atá ráite go minic le blianta agus anois tá an t-aon Ollscoil le Gaeilge tár éis géilleadh.

"...is annamh a chloistear an Ghaeilge agus dar liom féin tá fadhb chultúrtha éigin ag cur srian ar an gcóras, agus ar oifigigh shinsearacha sa chóras, an cheannaireacht a mbeadh muid ag súil leis a thaispeáint, agus ar chóir dóibh a thaispeáint..." Micheál D Ó hUiginn, Uachtarán na hÉireann, (24 Meitheamh 2016).

‘Caitear le cainteoirí Gaeilge mar a chaithfí le saoránaigh den dara nó an tríú haicme’ An Seanadóir Pádraig Ó Céidigh, (18 Deireadh Fomhair 2016)

"...le croí trom a thabharfas pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta aghaidh ar chomóradh 100 bliain Éirí Amach na Cásca, faoi cheann dhá bhliain eile, mura bhfuil inár dteanga náisiúnta ach teanga shiombalach agus, seachas í a bheith ina croíchuid dár gcultúr agus dár n-oidhreacht bheo, go mbeadh sí brúite ar leataobh, fágtha ar an imeall agus in áit na leathphingine i saol an náisiúin seo..." Seán Ó Cuirreáin, (23 Ean 2014.)

Gan amhras géilleadh agus teachtaireacht diúltach dúinn go léir.  Tá an teachtaireacht níos treise nuair a feictear gur thárla sé ag deireadh seachtaine ina moladh (ag seoladh dréacht phlean teanga Chois Fharraige 28 Samhain 2016): "An chuid sin den phobal atá líofa a spreagadh le bheith ag Gaeilgeoireacht le foghlaimeoirí atá ag iarraidh í a labhairt. Ná bíodh sé le cloisteáil in 2023 go bhfuil sé 'too easy to speak English'."

Dúirt an Taoiseach féin go bhfuil "...tabhacht na Gaeilge ... chomh lárnach dár bhféiniúlacht sa lá atá inniu ann is a bhí le linn ré an Phiarsaigh.”

Is léir nach gcreideann Udarás na hOllscoile é seo.



Share/Save/Bookmark

11.11.16

Lárnach dár bhféiniúlacht!

Seo cuid den méid a dúirt Taoiseach Éireann, Enda Kenny TD, ag oscailt oifigiúil Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh ar an 10ú Lá Samhain 2016.

“Tá sé oiriúnach go bhfuil muid ag oscailt an t-ionad seo inniu, ar an 10ú lá de mhí na Samhna. Ní haon chomhtharlú é, gurb é inniu lá breithe an Phiarsaigh, duine de cheannairí Éirí Amach 1916, chomh maith. Ní fhéadfá theacht ar bhealach níos fearr lena bhreithlá a cheiliúradh nó le hómós a thabhairt dó ná ionad cultúrtha nua a oscailt ina ainm ag an láthair seo, ag Teach an Phiarsaigh.

"Ní haon rún é go ndeachaigh teanga agus cultúr an cheantair i bhfeidhm go mór ar an bPiarsach nuair a tháinig sé anseo ar dtús i 1903 chun scrúdú Gaeilge a chur ar dhaltaí do Chonradh na Gaeilge. Chomh mór sin, go deimhin, gur shocraigh sé a chuid laethanta saoire gach samhradh, ó 1909 go dtí 1915, a chaitheamh anseo ag Teach an Phiarsaigh.”

“Dar ndóigh bhí ról lárnach ag Pádraig Mac Piarais mar réabhlóidí in imeachtaí Éirí Amach na Cásca 1916. Ach bhí róil tábhachtacha eile aige - mar oideachasóir, mar scríbhneoir agus mar ghníomhaí paiseanta ar son na Gaeilge agus na Gaeltachta.

"San ionad léirmhíniúcháin nua seo rinneadh chuile iarracht cur leis an léargas iontach a bhíodh á fháil ag cuairteoirí chuig Teach an Piarsaigh cheana féin. Tugann an t-ionad, freisin, léargas do chuairteoirí ar thábhacht na Gaeilge agus ar thábhacht chultúr na Gaeltachta mar thobar ár n-oidhreachta agus, dar ndóigh, is gnéithe iad seo atá chomh lárnach dár bhféiniúlacht sa lá atá inniu ann is a bhí le linn ré an Phiarsaigh.”

• Tuairisc ar an oscailt ag Tuairisc.ie: ‘An Ghaeilge chomh lárnach dár bhféiniúlacht inniu is a bhí le linn ré an Phiarsaigh’ – An Taoiseach (10 Samhain 2016)



Share/Save/Bookmark

7.11.16

Ardú meanma ó Bhríd Ní Neachtain!

Bríd Ní Neachtain a rinne an píosa seo agus ba é TG4 a chuir ar an aer é le déanaí. Ba í Niamh Ní Bhaoill a chum an script don fhíseán

Braoin Ó Braoin tár éis "an téacs mar a chuala mé é" a chuir ar a shuíomh ar an bhfeidhmchlár Facebook. 



Céard atá cearr linn ar aon chaoi?
An English Translation!

An bhfuil ár gcloigne sáite chomh fada sin suas ár gcuid tónacha nach dtuigeann muid go bhfuil an todhchaí tagtha cheana féin? An bhfuil ár dteanga caillte againn? Sin sin! Ró-mhall! Chaill muid an cath. Nó ar chaill?

An cath a bhí ann ar aon chaoi? Cé a dúirt gurb ea?

Nach mbeadh sé iontach a bheith in ann do theanga féin a labhairt is gan a bheith ag streachailt leis i gcónaí? Gan a bheith ag troid ar son cearta? Gan a bheith ag éileamh seirbhísí? Gan a bheith dod' chur féin soir leis? Gan a bheith go síoraí á cosaint? Nárbh fhearr i bhfad an t-airgead a chaitheamh ar ospidéil, nó bóithre, aon rud eile, deir siad linn. Níor chóir go mbeadh iachall ar dhaoine í a fhoghlaim ar scoil, dar leo. Iachall? Tá mé a cheapadh go bhfuair a chuile dhuine a chaith coicís saoire riamh i Sasana an "exemption". Seans go bhfaighinn féin ceann dá mbeinn á iarraidh.

Agus céard atá fágtha dóibh siúd atá ag iarraidh staidéar a dhéanamh ar an nGaeilge? Leagan chomh cúng, chomh bunúsach, chomh simplí gur ar éigin go bhfuil aon bhlas dár litríocht, dár bhfilíocht, dár saibhreas teangan fágtha chun go gcuirfeadh ár scoláirí aithne uirthi, go mbeadh deis acu titim i ngrá léi.

Tá sé i bhfad níos éasca gan a bheith i do ghaeilgeoir, gan aon dualgas ort foirmeacha dothuigthe a líonadh isteach ar líne, gan a bheith ag fanacht le "do ghnó a dhéanamh trí Ghaeilge", agus ar deireadh thiar thall nuair a fhaigheanns tú duine, nach mbíonn a fhios ag an diabhal bocht céard atá á rá agat?

Ba bhreá liom éirí maidin eicint agus nach mbeadh orm m'ainm a litriú go deo arís, nach gcuirfeadh éinne ceist orm "Cad é an béarla air sin?"

Gread leat! Is é m'ainm é! Is é an t-aon ainm amháin atá agam.

Ní ghéillfidh mise.

Is í mo theanga í!
Share/Save/Bookmark