Údarás Neamhspleách no Údarás Tarmligthe

Dúirt an tAire Stáit sa Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Donnchadh Mac Fhionnlaoich T.D. inné. "Mar thoradh ar chinneadh an Rialtais inniu, beidh Coimisinéir Teanga atá ceaptha go reachtúil lonnaithe sa Ghaeltacht i gcónaí agus leanfaidh an Coimisinéir le feidhmiú a chumhachtaí reatha go neamhspleách faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003.

Cás an choimisinéara! (Irish Times 7 Samhain'12)

Chomh maith leis sin, tiocfaidh coiste saineolaithe, a bheidh ag feidhmiú ar bhonn pro bono, in áit an Choimisiúin Logainmneacha. Cinnteoidh an cur chuige seo go mbeidh meicníocht sheachtrach d'athbhreithniú ar logainmneacha Gaeilge ann i gcónaí, de réir dhea-chleachtas."

An Coimisinéir Teanga
"Athstructurú riaracháin amháin." a dúirt sé atá i gceist ar an Raidío faoi. "Dul chun chinn," a thug sé ar an chinneadh. Deireann sé nach bhfuil aon sabháil airgead i gceist. (i ndairíre ní chosnaíonn an Oifig seo mórán níos mó ná phinsin trí nó ceithre Airí Rialtais!)

Céard é an chinneadh atá déanta?

Tá seo ón ráiteas a éisíodh ar an 31ú Lá Deireadh Fomhair 2012:

Tarmligfear comhachtaí & feidhmeanna

Comhcheanglófar Oifig an Choimisinéara Teanga le hOifig an Ombudsman. Leanfaidh Coiminéir (sic) Teanga, a bheidh ceaptha go reachtúil agus a bheidh lonnaithe sa Ghaeltacht, ag feidhmiú cumhachtaí reatha an Choimisinéara go neamhspleách faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla.

• Comhcheanglófar Oifig an Choimisinéara Teanga le hOifig an Ombudsman.
• Aistreofar cumhachtaí agus feidhmeanna reachtúla an Choimisinéara Teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 chuig an Ombudsman agus tarmligfear iad chuig an gCoimisinéir Teanga faoin reachtaíocht leasaithe.
• Leanfaidh Coimisinéir Teanga, a bheidh ceaptha go reachtúil agus a bheidh lonnaithe sa Ghaeltacht, ag feidhmiú cumhachtaí reatha an Choimisinéara go neamhspleách faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003."

Maolú ar oifig agus cumhachta an Choimisinéara Teanga atá i gceist anseo i ndairíre dár leis an iar-aire Gaeltachta Éamon Ó Cuív T.D., a chaith cúig mbliain agus níos mó ag seoladh an reachtaíocht (Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003) trén Oireachtas agus a chuir Oifig an Choimisinéara Teanga ar bun. Ní dóigh liom go raibh an Acht gan locht, tá cumhacht an Coimisinéara lag go leor, mar shampla go mór mór toisc nach bhfuil aon cumhacht a deanamh na scéimeanna sna heagraíochtaí poiblí. Ach ar a laghad ba dhuine amháin a bhí ag lucht na Gaeilge agus na Gaeltachta i ndán a chuid gearán a dhíriú air ag cosaint a chuid cearta teanga le dóchas go dtarbhfar aird áirithe air é!

D'éisigh Sinn Féin ráiteas faoi leis agus dúirt a Úrlabhraí Ghaeilge & Gaeltachta Trevor Ó Clochartaigh féin gcinneadh seo, "Tá faitíos orm nach dtuigeann siad impleachtaí na gcinntí atá siad ag déanamh, ná an dochar fadtéarmach a dhéanfaidh sé do chearta Gaeilgeoirí!" Agus seo á scríobh ní fhacathas ráiteas oifigiúil ó Fhiana Fáil seachas an méid a dúirt Éamon Ó Cuív ar an Raidío. Níl tada ann ó Ubhlábhraí Gaeltachta acu, Micheál Kitt go fóill.

Ní fhacathas nó níor chualathas focal ar bith i bhfábhar an chinneadh ó éinne seachas ón Aire Deenihan agus an Aire Stáit. Dúirt an Aire Deenahan go ndeineadh "Comhairliúchán chuimsitheach" faoin gceist seo. Ní fios cé lena rinne siad an comhairliúchán ar bith bíodh sé cuimsitheach nó nach mbíodh! Go bhfios dúinn, mar níor séanadh an méid a dúirt an Seanadóir Ó Clochartaigh, ní le hOifig an Ombudsman ná fiú Oifig an Choimisinéara féin a rinne sé comhairliúchán!

Tarmlig!
Níl amhras ar bith ach go bhfuil neamhspleachas ag an Coimisinéir. Tá feidhmeanna an Choimisinéara soiléir faoin Acht. Tar éis beagnach naoi mbliana tá sé soiléir nach bhfuil eagla ar bith ag Seán Ó Cuirreáin an dlí a chosaint. Tá sé freagrach don Oireachtas amháin agus ceaptha ag an Uachtarán. Ach faoin gcinneadh seo is cosúil don Ombudsman a bheidh sé freagrach mar, "aistreofar cumhachtaí agus feidhmeanna reachtúla an Choimisinéara Teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 chuig an Ombudsman agus tarmligfear iad chuig an gCoimisinéir Teanga!" Muna deirtear a mhalairt is don Ombudsman, Emily O'Reilly, a bheidh sé freagrach agus ní don Oireachtas.

Cinnte is athstructurú atá ansin ach tá sé i bhfad níos mó ná athrú riaracháin. Athríonn sé cumhacht agus freagracht na hoifige go dtí an Ombudsman ón Oireachtas. Ní bheidh ach "tarmlig" nó "toscaire" ann. Ní mar "toscaire" don Ombudsman a ceapadh ag an Uachtarán é. Agus anuas ar sin ní ar mholadh an Rialtas a rinne an Uachtarán an ceapachán seo ach ar mholadh an Oireachtais. Nach mbeidh ortha an Coimisinéar reatha a bhriseadh as a bpost chun go tarmligfear é arís! 

“Cur i gCéill” atá tugtha ag Stiúrthóir Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Kevin De Barra, ar ráiteas an Aire Stáit. Dúirt sé "Ní thuigtear cén fáth a n-aistreofaí cumhachtaí ó oifig amháin go hoifig eile mura bhfuil siad ach le tairmligean go reachtúil díreach ar ais arís”.

Ní raibh mórán seans ag lucht na meáin soisialta tagairt a dhéanamh ar an gcinneadh go dtí seo. Tá an-chuid ag taisteal chuig Oireachtas na Samhna i Leitir Ceanainn agus seans nach bhfuil siad "ceangailte." Mar sin féin tá roinnt tagairtí ann:

"Spréidheadh ar an dream mhallaithe seo!"

"Mo léamh ar an bpreaseisiúint ná go mbeidh An Coimisinéar Teanga amháin

'neamhspleách' amach anseo, agus go mbeidh an Oifig comhcheangailte i. is dóch go gcaillfí poist!"

"Bheadh an léamh ceánna agam ar an sceál ... Níl cuma maith ar an scéal."

"Tá an Coimisinéar Teanga le ceangal!"

"Creimeadh de réir a chéile"

"Mo náire iad. Ta siad ag déanamh damaiste nach leigheasfar go gceann i bhfad. Na sceimeanna molta o fhoras na gaeilge ag tabhairt ar ais chuig re bord na gaeilge muid an oirthuaisceart ar an trá fhollamh. Bhel nar gheall siad ré úr don ghaeilge, ní dhearna siad mionsonrú ariamh ar cad ba chiall leis an ré úr ach mar a deirtear creimeadh a bhí i gceist!"

"Meas tú an bhfuil sé i gceist leanacht leis an gcoilleadh ach an acht úd a bheith leasaithe as éadan?"

"Coimisinéir neamhspleach, spleach, & Údarás gan fiacal - bhfuil focal níos fearr agat na "coilleadh" air?"

Bhfuil duine ar bith nach bhfuil i bhFine Gael nó sa Lucht Oibre a thuigeann cén ciall atá leis an gcinneadh seo? Bhfuil teangeolaí ar bith ar a son?

Ach thar rud ar bith eile mar a dúirt Kevin De Barra, ""Ní thuigtear cén fáth a n-aistreofaí cumhachtaí ó oifig amháin go hoifig eile mura bhfuil siad ach le tairmligean go reachtúil díreach ar ais arís”.

Údarás Neamhspleách no Údarás Tarmligthe

Comhairliúchán chuimsitheach?

Tá iarrtha ag an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh ar an Aire Stáit Gaeltachta todhchaí an Choimisinéara Teanga a shoiléiriú. 

English Version

Soiléiriú uainn!

Bhí urlabhraí Shinn Féin ar chúrsaí Gaeilge & Gaeltachta ag freagairt ráiteas ón Aire Dinny McGinley inné a léiríonn mian an Rialtais Oifig an Choimisinéara Teanga a thógáil isteach faoi Oifig an Ombudsman. Dar leis an Seanadóir Ó Clochartaigh tá an ráíteas úd tar éís an chás a dhéanamh níos doiléire agus nach cosúil go bhfuil buntáiste ar bith le fáil ag an Stát as an athrú atá molta. 

“Bhí sé soiléír ón tús nach raibh an tAire tar éis dothain machnamh a dhéanamh faoi na himpleachtaí atá i gcomhnascadh an dá oifig, Níor cuireadh aon fhianaise chun cinn go mbeadh sábháilt airgid ann, ná cén chaoi a gcuirfí i gcrích é go praiticiúil. 

An Rialtas ag déanamh neamhaird ar ról an Coimisinéir Teanga – Seanadóir Ó Clochartaigh (8/11/2012)

Bhí an Seanadóir ag labhairt le linn cruinniú den Choiste Oireachtas Seirbhís Poiblí Fo-mhaoirsiú agus Achainithe inné áit a raibh stát-sheirbhísigh ón Roinn Coimirce Sóisialaigh, an Roinn Caiteachas Poiblí agus Athchóirithe agus an Coimisiúin um Ceapacháin Poiblí a cheistiú maidir le polasaí earcaíochta na Státseirbhíse

“Bhí na freagraí a fuair mé ó na stát-seirbhísigh iomtach míshásúil. Is léir nach dtugtar aon aird ar Oifig an Choimisinéir Teanga agus nách n-aithníonn siad cé chomh dáiríre is atá sé go bhfuil an Roinn Coimirce Sóisialta ag déanamh beag is fiú de chinneadh an Choimisinéara.

“Is léir ó imscrúdú an Choimisinéara nách raibh an Roinn ag cloí leis na polasaithe earcaíochta a bhí leagtha síos dóibh ó thaobh na Gaeilge, dar leis, agus nach bhfuil sé sin ceartaithe acu ó shoin in ainneoin rialú an Choimisinéara.

“D’admhaigh Státsheirbhísigh dá nglacfaí le rialú an Choimisinéara go bhfeadfadh impleachtaí a bheith ann do na mílte daoine a chuaigh faoi agallamh le tríocha seacht mBliana..

“Is léir freisin nach bhfuil aon polasaí soiléir ó thaobh líon na Gaeilgeoirí sa Stáit Seirbhís a ardú ag an Rialtas seo, agus nach bhfuil siad dáiríre ina thaobh. Cuireadh deireadh le éigeantacht na Gaeilge sa Stáit-Sheirbhís I 1974 agus tá titim ollmhór ar an méid daoine sa chóras gur féidir leo oibriú I nGaeilge ó shoin.

“Ní mór a rá freisin go nardaíonn an chás seo agus neamhaird an Rialtas ar rialú an Coimisinéara Teanga, ceisteanna d’Oifigí na hOmbudsman eile. Muna glacann siad le ról an Coimisinéara Teanga mar réiteoir, agus má ligtear don Roinn gan glacadh leis an rialú, caitheann abhras ar ról na hOmbusmen eile, agus an mbeadh an Rialtas in ann neamhaird a dhéanamh ar a rialachán freisin? Ní mór don rialtas tacú leis an gCoimisinéir Teanga agus brú a chuir ar an Roinn Coimirce Sóisialaigh glacadh lena rialú.”

"I ráiteas ón Aire Sinsearach, Jimmy Deenihan faoin ábhar seo, dúradh gur leanadh proiséas comhairliúchán chuimsitheach. Ach, is léir nár tógadh an bheirt imreoir is tábhachtaí isteach sa phlé seo - an Ombudsman féin, Emily O'Reilly agus an Choimisinéír Teanga, Seán Ó Cuirreáin. Nuair a labhair mise leo le déanaí ní raibh aon duine tar éís a gcomhairle a lorg faoin gcomhnascadh agus is beag seans gur tharla comhairliúchán chuimsitheach ó shin." 

"Níl muid blas ar bith níos soiléire i ndiaidh ráíteas an Aire Stáit inné. Ba chóir dó soiléiriú an mbeidh an Choimisinéir Teanga fós neamhspleách ar an Ombudsman, nó an mbeidh smacht ag oifig an Ombudsman ar chúraimí an Choimisinéara agus comhlíonadh a chuid dualgais reachtúla. An  mbeidh sé ábalta, mar shampla, fiosrúchán a dhéanamh maidir leis an Ombudsman féin agus comhlíonadh a cuid dualgais faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla, mar a b'éigin dó a dhéanamh roimhe seo?" 

"Tá todhchaí na fóirne eile in Oifig an Choimisinéar Teanga doiléír go maith freisin. Tuigim ón ráiteas go ndéanfar dlúthú ar an dá fhoireann. An gciallaíonn sé seo go mbeidh siad ar fad lonnaithe i mBaile Átha Cliath - agus mas ea, cé a bheidh ag tacú leis an gCoimisinéir chun seirbhís éifeachtach a chuir ar fáil ón nGaeltacht?" 

"An bunlíne atá anseo ná nach ndéanann sé ciall ó thaobh na heacnamaíochta ná ó thaobh oibríochtaí di i ndáíríre. Tá an tAire Stáit & an tAire Caiteachas Poiblí ag iarraidh cuma na maitheasa a chuir ar an scéal gur athchóiriú agus feabhsú seirbhísí poiblí atá i gceist mar chuid de phroiséas Rialtais níos leithne, ach níl anseo ach cur i gcéill.  Cleasaíocht atá ann ó Rialtas mí-éifeachtach atá ar a míle dícheall cur ina luí ar an bpobal go bhfuil siad ag sábháil airgead. An toradh a bheidh air ná go mbeidh siad arís eile ag lagú cur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla agus an ról ríthabhachtach a imríonn an Coimisinéir Teanga ina leith." 

"Ba chóir do na hAirí torthaí an phroiséas comhaurliúchán a fhoilsiú agus sonraí don airgead a spáráilfear, dar leo. Tá faitíos orm nach dtuigeann siad impleachtaí na gcinntí atá siad ag déanamh, ná an dochar fadtéarmach a dhéanfaidh sé do chearta Gaeilgeoirí." 

Comhairliúchán chuimsitheach?

Dleathach nó mí dleathach!

Bhí cospóid le deanaí faoi dhream na péinte duibhe anseo i gConamara. Scríobh mé píosa Creachadóireacht nó gníomh fónta dhá sheachtain ó shin.

Dúradh ar thaobh amháin go raibh sé mar ionsaí ar an mBearla, (agus mar sin ar lucht an Bhéarla) gur tharaing sé drochcháil ar na Gaeilgeoirí agus muintir na Gaeltachta. Mar aon le sin bhí argóint gur i gcoinne réadmhaoine phríobháideacha a bhí sé dírithe agus nach raibh sé sin ceart dá bharr. (Ach mar a dúradh ar RnaG le deanaí tá an-chuid de na fógraí ar a cuireadh an ornáidíocht nua seo ortha, táid fhéin mí dleathach cheanna féin mar níor fhuarathas cead pleanála dóibh).

Sílim fhéin nach féidir íomhá níos measa a bheith ag lucht an Bhéarla, ar phobal na Gaeilge bíodh sa "Ghalltacht" nó sa Ghaeltacht iad, ná mar atá ná atá léirithe ag a leithéid Kevin Myres, Declan Lynch, nó fiu Miriam Lord!

Ach féach siar sa stair.

Ar bhaineadh rud ar bith sa tír seo gan an dlí a bhriseadh?

Bhí alt ag Donnchadh Ó hÉallaithe sa nuachtán le deanaí faoin Stáisiún Teilifís Bradach a cruthaíodh ar bharr Chnoc Mordáin sna hochtódaí, gníomh a "a las an lóchrann 25 bliana ó shin!" Níl aon amhras ach tréan gníomh brádach sin a bunaíodh TG4. Fiche bliain roimhe sin stáisiún bradach eile i Ros Muc a d'oscail Raidío na Gaeltachta. Gníomhartha dleathacha agus neamhdleathacha ghlórach de chuid Cumann Cearta Sibhialta Gaeltachta agus a cháirde a thug Údarás na Gaeltachta - lag go leor is atá sé - ar an saol. Agus is aithreacha agus máithreacha lucht péintéireachta an lae inniú a dhubhaigh Bhéarla ar chomharthaí bóithre a chuir iallach ar an Rialtas gníomh dá réir.

Deireann éagarfhocal Gaelscéal, Molaimis a misneach, agus é ag caint faoin ngníomhícht theilifíse, "Is cinnte go rabhadar ag feachtasaíocht ar gach bealach roimhe seo agus gurb é seo an rogha dheireanach a bhí acu.
I ndeireadh na dála, is cumhachtaí gníomh na focail agus chuaigh siad i mbun ghnímh, gníomh a bhí ‘bradach’."

Leanann Gaelscéal:

"In amanna, is riachtanach an rud é an dlí a bhriseadh chun cearta daonna a bhaint amach agus b’amhlaidh sin sa chás seo.

Tá an Ghaeilge ag dul i léig sna Gaeltachtaí i rith an ama ach faraor is róshéimh atá ár gcainteoirí dúchais.

Seans go bhfuil Gaeilgeoirí na Galltachta ‘níos radacaí’ agus ní cinnte sin, go fóill féin is í gluaiseacht na Gaeilge an ghluaiseacht teanga is coimeádaí ar an saoil.

Tá go leor le foghlaim ó mhuintir ‘Theilifís na Gaeltachta’ is léir."

Seans gur fhoghlaim Lucht na Péinte Duibhe, an ceacht sin?

Dleathach nó mí dleathach!

An labhrann tusa Gaeilge?

Tá firinne sa ráiteas "Beatha teanga í a labhairt!" nó a scríobh!

Uaireanta chuireann sé íontas orm an méid "Gaeilgeóirí" a scríobhann i mBéarla ar facebook nó ar twitter, fiú daoine atá ag obair san "earnáil Gaeilge!" Muna n-úsáideann siad san a dteanga cén mhaitheas éinne é a dhéanamh.

Ar bhealach is obair in aisce a bheith ag cur brú ar an Rialtas len é seo nó é siúd a dhéanamh "don teanga" nó "don Gaeltacht."

Déileáil le gach Roinn Rialtas, Comhairle Chontae, Comhlacht Poiblí agus an Aontas Eorpach i nGaeilge amháin agus diúltú aon teanga eile a úsáid. Tá dualgas ortha tú a fhreagairt i nGaeilge.

Deireann an Daonáireamh i 2011 go bhfuill 1.7milliún daoine le Gaeilge acu. Dá mbeadh siad san sásta an teanga sin a úsáid leis na forais nó chomhlucht nach ndeanfadh sé difríocht? Nó fiú milliún? Nó fiú leath milliún? Nó fiú céad míle? nó fiu caoga míle?

Bhí litir (Béarla) ag Ceannaire Shinn Féin sa Dáil san Irish Times le déanaí mar fhreagra ar alt Mhiriam Lord sa páipéar ina dúirt sé gur ceart do chuile duine le Gaeilge acu í a labhairt i gcónaí i ngach áit! (Feach leis ar an alt i nGaelscéal - 17 Deareadh Fomhair 2012 - ‘Gaeilge-phobia’ sa Dáil, ag Colm Ó Broin!)

Nach ceart na gluaiseachtaí Gaeilge díriú air an 1.7milliún a deireann iad féin go bhfuil Gaeilge acu ná díriú ar Rialtas agus iad siúd nach bhfuil mórán spéis acu sa teanga.

Má scríonn tú chuig do Theachta Dála, cén teanaga a úsáideann tú? Má scríonn tú le hAire Stáit, cén teanga a úsáideann tú? Má déanann tú teangabhaíl leis an Roinn Leasa Shóisialaigh cén teanga a úsáideann tú? Má chuireann tú scairt ar an VHI cén teanga a úsáideann tú. Má tá tú ag lorg cead pleanála cén teanga a úsáideann tú.

Cén freagra a thabhairfá-sa ar an gceist, "Céard a rinne tusa ar son na teanga, a Dhaideo?"


Bíodh muid sa G spota!

An labhrann tusa Gaeilge?

Creachadóireacht nó gníomh fónta!

Comharthaíocht Bhéarla sa Ghaeltach (Eagarfhocal Gaelscéal 3/10/2012)

Tá an-chuid díospóireachta ar siúl faoin bhfeachtas péintéireachta atá ar siúl ag dream i gConamara. Is cosúil gur dream a dtugann Ceithearnach Coille Chonamara ortha féin atá ina mbun. Níl fhios agam cé h-iad agus is cosúil nach bhfuil fhios ag éinne atá sásta a rún a scaoileadh! Ach rud is aistí gur cuid mór de na comharthaí a fuair an "athdhearadh" nua seo is i gcoinne an dlí atá siad mar cuireadh suas iad gan cead pleanála.

Bhí caint cuíosach bríomhar ar twitter mar shampla bhí roinnt a cheap gur rud maith an feachtas a bhí ann agus dream eile nár cheap, agus dream eile a cheap gur ceart fán amach ó réadmhaoin nó gnóanna príobháideacha.

Creachadóireacht
Glaoadh "Creachadóireacht," ar an ngníomh agus seans go bhfuil an ceart aige ach léiríonn sé (an gníomh féin) mothúcháin eile. Léiríonn ainm na Gluaiseachta "Ceathearnach Coille" an mothú chéanna. "Is daoine gan cumhacht iad Pobal na Gaeilge agus Muintir na Gaeltachta," a deireann sé!

Baineadh na comharthaí Béarla sa Bhreatain Bheag sna Seascaidí

Thuas i dTuaisceart Éireann, faoi Comhaontú Chill Rìmhinn, is ceart go mbeadh stáid teanga na Gaeilge á cosaint ansin. Níor thárla aon rud faoi go dtí seo, (agus is beag atá déanta ag na polaiteoirí "náisiunacha" chun gníomh a dhéanamh). Anseo sna 26 contaethe céard tá déanta? Ácht Gaeilge atá lochtach go leor agus srianta eile a chuir leis ó ritheadh é. Deireadh le daonlthas (lochtach agus a bhí sé) in Údarás na Gaeilge agus fiú scéimeanna faoin Ácht úd a bhriseadh ag iad siúd a chum iad.  Mar a léiríónn Tuarascáil Bhliantúil an Choimisinéara Teanga 2011 easnaimh mhóra reatha i gcur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla.

Lagmisneach!
Ní nach íonadh go ndúirt an Coimisinéir Teanga, "Ní dóigh liom go bhfaca mé oiread lagmhisnigh nó easpa muiníne riamh roimhe seo i measc cheannairí na n-eagras Gaeilge agus Gaeltachta is atá ann faoi láthair." (Ag cothú na todhchaí! 13 Iúl 2012). Agus má tá an lagmisneach agus a éadóchas seo sa gluaiseacht tá sé níos mó i measc pobal na Gaeltachta. Ar bhealach is íontach an rud é nár thárla rud i bhfad níos tromchúisí i rith na seachtaine mar tá muid ag caint faoi bhás teanga tré neamh-aird, tré "patuaireacht" agus tré  fimíneacht lucht polataíochta. D'fhéadfá a rá go bhfuil an meas ceanna a thabhairt ag Ceathearnach Coille Chonamara don dlí agus a thugann na Gárdaí Síochán i dTír Chonail! (Rialtas ag déanamh neamhaird ar sárú dlí na tíre! 25 Aib 2012).

Gníomh fónta?

Mar a dúirt mé bhí díospóireacht de shaghas éigin ar twitter. Bhí duine de na míshásta leis an gníomh seo. Dúirt agus an ceart aige gur ceart "Rud éigean fónta dearfach ar son Na Gaeilge" a dhéanamh. Agus nuair a cuireadh an cheist air "Cad a mholfása?" dúirt "Mholfainn paimfléad a fhoilsiú ag míniú cén cineál iompar teanga ar mhaith leo sa Ghaeltacht" Ceart go leor ach nach bhfuil na céadtha paimfléidí, páipéirí bán, uaithne, moltaí ag daoine aitheanta agus neamh aitheanta. Máirtín Ó Cadhain, Deasún Fennell, Olscoil Mágh Nuad agus foinse nach iad. Bheinn-sa féin sásta dá nglachfá le moltaí an Coimisinéara Teanga ina chuid tuairiscí fhéin. Bheinn sásta dá nglachfá leis na moltaí sin mar thús agus leanacht ar aghaidh ó shin.

Ar maidin chuala muid go bhfuil áit na Gaeilge i gcúrsaí dlí sabhálta fiú má dúntar an Teach Cúirte i nDoire n'Fhéich. (Cé creideann sin?) Inné chualamar faoi fear nach raibh i ndán bás a bhean a chlárú i nGaeilge i gCorca Duibhne. Chualamar le deanaí nach bhfuil Comhairle  Co na Gaillimhe logainmneach cearta na Gaeltachta a úsáid i gcúrsaí pleanála. Agus tá an coiste phobáil áitiúil ag gearán leis na húdaraisí nach bhfuil fáil ag pobal na háite ar sheirbhís leasa shóisialaigh trí Ghaeilge. Conas a cabhródh paimfléid eile leo siúd?

Mea culpa
Is cuimhín liom an chéad uair a bhí mé i  gConamara i 1967 (in my disrespectful youth!) chuamar amach  go rúnda, déanach san oíche, agus chuamar amach agus chuireamar péint dubh ar na comhairthaí bóthar ó Bhearna chomh fada siat le crosbhóthair Charna. Níos déanaí fuarthas amach go raibh tarra i bhfad níos éifeachtaí!

Is cosúil nach dtárlaíonn aon rud i gcúrsaí teanga sa tír seo gan an dlí a bhriseadh! Raidío na Gaeltachta, Comhairthaí Bóthre, Údarás na Gaeltachta, TG4 an féidir le h-éinne a rá go mbeadh siad ann gan agóid mí dleathúil?

Creachadóireacht nó gníomh fónta!

Gníomh na péinte duibhe!

Scríobh mé faoin mBrú Bhéarla ag An Post sa bhlag "Brú Béarla i gConamara?" i mí Bealtaine 2010.

Ní raibh an Coimisinéir Teanga i ndán mórán a dhéanamh faoi ó thaobh dlí de ag an am ach mar sin féin bhí sé sásta teangabháil a dhéanamh leis an bPost faoin gcéist. Toisc nach bhfuil dualgas reachtúil i gceist faoi láthair, níl an t-údarás acu tabhairt faoi imscrúdú ina leith. Dá mbeadh foráil i dtaca le logainmneacha Gaeltachta i scéim teanga dá cuid, mar ata i roinnt scéimeanna teanga eile, agus é daingnithe ag an Aire, bheadh seasamh níos láidre ag an gCoimisinéir ar an gceist.

Scríobh sé "Beidh áthas ort a chloisteáil go bhfuil sé deimhnithe dom ag an bPost go bhfuil i gceist an leagan Béarla den logainm a bhaint anuas den chomhartha atá lasmuigh d’Oifig an Phoist in Indreabhán, agus gur aontaigh siad gurb é an polasaí leagan Gaeilge amháin a úsáid sa Ghaeltacht agus leagan dátheangach lasmuigh de."

Ach is beag a thárla ó shin.

 Scríobh mé go díreach chuig An Post i mí Bealtaine 2012 faoin gceist arís agus fuair mé é seo mar fhreagra:

"A chara, Dia dhuit ar maidin. Go raibh maith agat as do ríomhphost. Ba chóír dom a mhíniú gurb é ról Aighní na gCustaiméirí athbhreithniú neamhspleách a dhéanamh ar ghearáin i gcásanna nach mbíonn custaiméirí sásta le toradh a ngearán. Tá na cúiseanna imní atá agat curtha i láthair an Fhoireann Margaíochta agus cuirfidh siad sin freagra díreach chugat. 
Is mise le meas, 
Gillian Sheridan, Aighní na gCustaiméirí"

Tá mé fós ag feitheamh!

 I rith na seachtaine shocraigh duine nó daoine anaithnaid an scéal dom.

 Molaim iad!

• Féach Plabar Péinte i nGaelscéal 26/9/2012

Mar a bhí!

Mar atá!

Gníomh na péinte duibhe!

Pleán cumarsáide do lucht an Bhéarla?

Béarla i gcónaí, Gaeilge anois is arís? Seirbhís den dara ghrád?

Do lucht an Bhearla amháin?

Foilsíodh pleán ag an Roinn Cumarsáide ar an 30 Lúnasa 2012 ag an Aire Pat Rabbitte le "Pleán Náisiúnta Leathan Banda d'Éirinn!" Rinne mé iarracht an phleán seo a fháil ar shuíomh na Roinne ach is  cosúil nach bhfuil sé le fáil inGaeilge fiú ar an leathnanach "Gaeilge" acu. Bhí mé ag lorg cóip as Gaeilge ós rud é gur bhain sé leis ceantreacha tuaithe agus is i gceantair tuaithe formhór na phobail Gaeltachta agus cheap mé go raibh dualgas faoin Acht Teanga an pleán seo (agus chuile pleán rialtais) a fhoilsiú.

Deireann an Acht (Mir 10)

"D'ainneoin aon achtacháin eile, déanfaidh comhlacht poiblí (seachas comhlacht, eagraíocht nó grúpa a bheidh forordaithe de bhun rialachán chun críocha chlásal (b) de mhír 1(5) den Chéad Sceideal) na doiciméid seo a leanas, a dhéanfaidh sé nó a dhéanfar faoina údarás, a fhoilsiú go comhuaineach i ngach ceann de na teangacha oifigiúla: 

 (a) aon doiciméad ina leagtar amach tograí beartais phoiblí;..."

Scríobh mé gearán chuig an Coimisinéir Teanga ar an triú lá den mhí seo (Meán Fomhair). "Nach ceart dóibh plean mar sin a fhoilsiú sa dá theanga go mór mhór  nuair a bhaineann sé nach mór leis na ceantair Ghaeltachta mar is  cosúil go bhfuil sé dírithe ar ceantreacha tuaithe."

Ar maidin (7 Meán Fomhair) chuala mé thár n-ais ó Oifig an Choimisinéara Teanga ag rá go bhfuair siad freagra ón Roinn mar seo:

"Re : Gearán maidir le foilsiú ‘Delivering a Connected Society’ i mBéarla amháin 

Tagraím don ngearán maidir le foilsiú ‘Delivering a Connected Society’ i mBéarla amháin. 

Ba mhaith liom, thar cheann na Roinne ár leithscéal a ghabháil leis an ngearánaí. Tá an foilseachán seo á aistriú faoi láthair agus táimid ag súil leis an leagan Gaeilge a bheith ar fáil go luath. 

Tá súil agam go bhfuil leigheas againn ar an scéal anois. 

Is mise le meas,"

Is léir ón chomhfhreagras seo go geapann an Roinn féin go bhfuil dualgas ortha é a fhoilsiú go dá theangach. Baineann sé le gach "pleán Rialtais" mar sin. Ach an rud is tabhachtaí faoin Acht ná gur ceart siad iad "a fhoilsiú go comhuaineach." "Sean nuacht" atá ann nuair a fhoilsíonn siad an leagan Gaeilge. Níl mórán chiall doiciméad nó foirm a fhoilsiú i nGaeilge seachtain nó mí níos deanaí. Chuala muid an manadh go minic - níl aon éileamh don leagan Gaeilge. Ní nach ionadh nuair nach chuirtear ar fáil "go comhuaineach!"  Tá an dualgas sin teoranta do dhoiciméid ina bhfuil “tograí beartais phoiblí”…moltaí atá le breithniú ag an bpobal, mar shampla, páipéar bhána nó glasa, dréacht-phlean forbartha contae, etc. Sílim fhéin gur “tograí beartais phoiblí” cé nach páipéar bán nó glas atá ann ach ní dlíodóir mé.

Tá seans mar sin nach raibh dualgas ar an Roinn Cumarsáide an doiciméad áirithe seo a fhoilsiú go comhuaineach i nGaeilge agus i mBéarla mar nach raibh “tograí beartais phoiblí” inti. Thit dualgas ar an Roinn sin ar chúis eile ar fad leagan Gaeilge a sholáthar – bhí gealltanas maidir le soláthar leaganacha Gaeilge den chineál seo tugtha ina "scéim teanga". Ach ní raibh sé geallta ansin go mbeadh an foilsiú comhuaineach sa dhá theanga. Ach mar a deirim thuas is beag luach ar mar doiciméid leagan Gaeilge a chuir "ar fáil go luath."

Rud eile agus mé ag smaoineamh air. Níor thóg sé ach trí nó ceithre lá ar an Roinn freagra a chuir ar aghaidh chuig Oifig an Coimisinéara. Is minic a scríobh mise ag gearán chuig an Roinn seo nó an Comhlucht Stáit eile agus ní fhuair mé freagra ríamh taobh istigh de trí nó ceithre seachtaine!

Bhí an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh ag caint ar an Raidío ar maidin faoin masla do Phobal na Gaeltachta seo (Conamara)  atá á thabhairt ag an Roinn Coimirce Sóisialaí gan a chuid oifigí a bheith i ndán déileáil leo ina dteanga féin. Níos luaithe i dtuairisc an Choimisinéara Teanga rinne sé tagairt don neam-aird a bhí á thabhairt ar an dlí ag an Garda Síochana i nGaeltacht Dhún na nGall. (Féach "Rialtas ag déanamh neamhaird ar sárú dlí na tíre!" 25 Aibreán 2012).

Ní léir go fóill go bhfuil mórán feabhas ag teacht ar an scéal.

Pleán cumarsáide do lucht an Bhéarla?