Imeacht Sheáin Uí Chuirreáin! Bua do Rialtas?

Réamhfhocal: An Coimiséir Teanga ag Tithe an Oireachtas! (2/12/2013)

---

Tá Seán Ó Cuirreáin ag éirí as mar Coimisinéir Teanga. Comhartha agus toradh tubaisteach ar pholasaí Rialtais Fine Gael agus Lucht Oibre.

D’fhógair Seán Ó Cuirreáin go mbeadh sé ag éirí as a cheapachán mar Choimisinéir Teanga ar an 23 Feabhra seo chugainn, tráth a mbeidh 10 mbliana caite aige i mbun chúraimí na hoifige sin. D’fhógair sé a chinneadh agus é ag tabhairt fianaise do Chomhchoiste de chuid Thithe an Oireachtais i dTeach Laighean ar an 4 Nollaig 2013.

Bhí sé ag labhairt leis an gComhchoiste um Fhormhaoirsiú ar an tSeirbhís Phoiblí agus Achainíocha. Bhí ortha maoill a chuir leis an gcruinniú mar bhí fadhb leis an gcóras ateangaireachta. Ansin ag deireadh na cruinnithe bhí ar an Coimisinéir a ateangaireacht fhéin a dhéanamh. Másla eile dó féin agus don teanga náisiúnta.

Ar bhealach is íontach an rud é nár thárla sé seo cheana. Is de bharr Soiniciúlacht, cur i gcéill agus an mhéar fhada atá soiléir i bpolasaí Ghaeilge an Rialtais seo, agus i ndairíre ag gach Rialtas ó 1928 ar aghaidh. Tá sé soiléir nach bhfuil spéis dá laghad ag an rialtas seo ach go h-áirithe i gcúis na Gaeilge. Tá sé deacair rud ar bith a theaspeáint a rinnedar ar son teanga ársa na tíre. "Labharaigí Gaeilge le chéile ach ná labhair linne í!" an dearcadh atá ag an Rialtas. Is dócha go bhfuil sé "fed-up" - mar a deirtear i gConamara - le bheith ag tuairisciú, ag tabhairt comhairle, ag taispeáint conas an scéal a fheabhsú, go minic gan mórán chostais agus níor tugadh dó ach cluais bodhar. Agus ansin thugadar droim láimhe dó, agus dúinn go léir, trén gcinneadh a oifig a nascadh leis an Ombudsman.

Seo mar a labhair sé ag coiste an Oireachtais inniú:

"Beidh 10 mbliana caite agam i mbun oibre mar Choimisinéir Teanga i ndeireadh mhí Feabhra seo chugainn. Cé go bhfuil 2 bhliain eile fágtha i mo thréimhse ceapacháin, creidim i mo chroí istigh i bhfianaise na faisnéise atá curtha in bhur láthair agam anseo inniu gur beag eile a d’fhéadfainn a bhaint amach go pearsanta sa tréimhse ama sin i dtaca le cearta teanga phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta. Is trua liom a rá, mar sin, go bhfuil cinneadh déanta agam seasamh siar ó mo cheapachán mar Choimisinéir Teanga ar an 23 Feabhra seo chugainn. Tá an cinneadh seo curtha in iúl inniu agam i scríbhinn d’Uachtarán na hÉireann mar a leagtar síos sa dlí."

Teacs iomlán

Níos déanaí agus é ós comhair Choiste Oireachtais eile (23/1/2014) sular éirigh sé as dúirt sé: "An rogha a bhí agam ná seasamh siar ó mo cheapachán mar Choimisinéir Teanga ar bhonn prionsabail le haird a dhíriú ar na ceisteanna seo nó leanúint orm agus, ar an bhealach sin, a bheith páirteach sa chur i gcéill. Creidim go láidir i mo chroí istigh go ndearna mé an rogha cheart."

---

• Damnú ar pholasaí Gaeilge an Rialtais eirí as an Choimisinéir Teanga! (5/12/2013)
• Mo ghearán le h-oifig Dinny McGinley! (5/12/2013)

---

Focail ón Uachtarán Micheál D. Ó hUigínn ag Fáiltiú in Onóir Shéain Uí Chuirreáin: "... ní mór dom a rá go bhfuil sé ar duine de na daoine is cúirtéisí dár casadh riamh orm..." (5/3/2015)

Imeacht Sheáin Uí Chuirreáin! Bua do Rialtas?

An Coimiséir Teanga ag Tithe an Oireachtas!

Tá an Comhchoiste Oireachtais um Iomrall Sheirbhís Poiblí agus Aiciní  (Béarla) le h-agallamh a chuir ar an Coimisinéir Teanga  ar an 4ú lá Nollag 2013 i dTeach Laighean ar 16.00 uair.

Go bhfios dom is é seo an dara uair don gCoimisinéir a bheith ós comhair choiste Oireachtais. Thug sé léiriú ar obair a oifige ag Chomhchoiste Oireachtais um Imscrúduithe, Formhaoirsiú agus Achainíocha i mí Bealtaine 2012.

Is "An Coimisinéir Teanga Annual Report 2012" (sic) atá mar ábhar acu. Scríobhamar faoin dtuairisc sin i Mí Márta seo caite: "Gabhadh tiomána nach raibh sásta Béarla a labhairt!"  Tá beartas an Rialtas an córas marcanna bónais don Ghaeilge a chuir ar cheall le plé leis!

Is comhcoiste nua é seo le iniucadh agus aithint feabhsucháin ar seachadadh seirbhísí poiblí don saoránach. Tá an coiste seo sásta glacadh le h-aiciní ón bpobal chuig tithe an Oireachtais agus is cuid dá dhualgaisí bheith i dteangabháiol le hOmbudsman an stáit. Is dócha gur dá bhrí sin tá siad chun cainte leis an gCoimisinéir Teanga.

Tá sé spéisiúil go bhfuil suíomh an Chomhchoiste seo le fáil i mBéarla amháin cé nach eisceacht é sin i gcás an chuid is mó suíomhanna Tithe an Oireachtais.

Mar is eol don saol Fodhla d'fhógair Seán Ó Cuirreáin go raibh sé le h-éirí as mar Coimisinéir Teanga. Is mar seo a labhair sé.

Tá píosa scríofa faoi a thárla againn: Imeacht Sheáin Uí Chuirreáin; Bua don Rialtas.

An Coimiséir Teanga ag Tithe an Oireachtas!

Litir chuig Leo!

Bhí áthas orm nuiar a chonaic mé tvuit inné ón Aire Iompair, Leo Varadkar. Is léir ón dearadh nua go thóg sé comhairle ó saineolaithe sna cúrsaí seo mar Road sign design research (Béarla). Tá na cinn nua i bhfad níos soiléara agus éasca le léamh.

An rud is suimiúla dúinne Gael ná go bhfuil ar deireadh cothram na féine á thabhairt don Ghaeilge agus na litreacht ar aon mhéid agus sa chló céanna leis na h-ainmneacha coitianta (trualaithe) Béarla.

Bhí píosaí sna nuachtáin Béarla ar líne agus ó bheith á léamh cheapfá go mbeadh an tuafás le caitheamh ortha ach i ndairíre níl sin fíor mar de réir dalramh ní bheadh aon chostas breise ag baint leis na comharthaí seo ós rud é nach mbeadh na comharthaí nua á gcrochadh go dtí go mbíonn cinn nua ag teastáil.

I annamh gur féidir liom Aire sa Rialtas seo a mholadh, go mór mór i gcúrsaí teanga agus mar sin scríobh mé litir chuige le buíochas dó as a jab a dhéanamh sa chás seo!

Caorán na gCearc A Aire, Seo nóta beag le buíochas a gabháil leat as dearadh na chómharthaí bóthaire nua. Dár liom tá siad deas, níos soiléara agus níos glaine ná na sean chinn. Tá áthas orm bheith i ndán nóta mar seo a scríobh chuig Aire sa Rialtas seo mar de gnáth is ag gearán atá mé - go mór mór más cúrsaí Gaeilge nó Gaeltachta atá i gceist. Beir bua Eoin Ó Riain

• Scriobhadh blag eile ar Chomharthaí Bhoithre i 2009: Cá bhfuil ár dtriall?

Litir chuig Leo!

"Ní fhorchuirtear aon cheanglais teanga..."

Comhlíonann an Banc Ceannais an gealltanas sin i gcónaí.

Seo pictiúir d'eisiúint theoranta de bhonn profaí óir de chuid na hÉireann ar a téama Ailtireacht Mheánaoiseach na hÉireann. Chuir Banc Ceannais na hÉireann bróisiúr nó leabhrán beag le eolas faoin eisiúnt a scaipeadh i measc bailitheoirí. Tá an bróisiúr go breá (féach thíos) agus dhá theangach ach tabhair faoi dearadh gur Béarla amháin atá greanta ar an mbonn fhéin.

Béarla na banríona ar bhonn óir na hÉireann

Cúpla mí ó shin scríobh mé chuig Banc Ceannais na hÉireann le gearán faoin na boinn speisialta a éisíonn siad ag comóradh imeachtaí, daoine nó abhair eile. Seo mar a scríobh mé ag an am: "Béarla de réir dlí!" a deireann Banc Ceannais na hÉireann!

Iar Nóta: Cuireadh ceist orm faoin gcineál teanga atá mat theideal ar an bpíosa seo! Tá sé tógtha ón r-phoist ón mBanc Cheannais a luann mé san alt deireannach. Seo é ina iomláine:
"Ní fhorchuirtear aon cheanglais teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla maidir le boinn chomórtha a eisíonn Banc Ceannais na hÉireann."

"Ní fhorchuirtear aon cheanglais teanga..."

Sinn Féin ag lorg tuairimi an phobal faoi thodhchaí na Gaeltachta!

Tá an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh agus Piaras Ó Dochartaigh TD ag bualadh le lucht Gaeltachta Thír Chonaill lena gcuid tuairimí maidir le hAcht na Gaeltachta a fháil. Fuair mé an t-eolas seo ó phreas ráiteas ón bpáirtí inniú.

Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh
& Piaras Ó Dochartaigh TD

Is cosúil go bhfuil siad i mbun comhairliúchan ins na ceantair Ghaeltachta ar fad agus mar chuid de sin tá cruinniú poiblí sa Chrannóg i nGaoth Dobhair ar an Aoine,  25ú Deireadh Fómhair ag a 7.00 i.n.

Deireann siad go bhfuil siad ag ullmhú Bille malartach Gaeltachta agus chuige sin táid ag dul i gcomhairle le daoine, le grúpaí pobail, le h-eagrais, le coistí, le lucht gnó agus le duine ar bith atá ag plé le nó ar suim leo cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta chun éisteacht le moltaí uathu agus na saincheisteanna a phlé leo – na deacrachtaí, na laigeachtaí, na láidreachtaí, cad iad na tacaíochtaí atá de dhíth – agus gné ar bith de chúrsaí teanga & Gaeltachta atá ag déanamh buartha.

"Beimid ag bualadh le roinnt grúpaí ar fud Ghaeltacht Dhún na nGall ar feadh an lae ar an Aoine 25ú Deireadh Fómhair agus beimid ag críochnú le cruinniú poiblí sa Chrannóg i nGaoth Dobhair ag an 7.00 an tráthnóna sin."  Tugann siad cuireadh do dhaoine aonair, do ghrúpa pobail, ionadaithe ó choistí, lucht gnó agus do dhuine ar bith atá ag feachaint dul i ngleic le forbairt teanga agus pobail theacht chuig an chruinniú poiblí seo.  Beidh deis plé, deis éisteachta agus deis moltaí a dhéanamh. 

Is maith an rud é go bhfuil siad ag plé na ceiste seo. Níor rith sé le h-aon pháirtí eile a leithéid de rud a dhéanamh. Ar ndóigh deineadh an-phlé ar seo timpeall bliain ó shin ag Oireachtas na Gaeilge 2012 agus cé go raibh Aire Stáit na Gaeltachta i láthair is beag éifeacht a bhí ag on bplé air!

Ar ndóigh ní éireoidh le haon phlean Gaeltachta gan an chuid eile den tír isteach air. Is ceart dúinn go léir, páirtithe polataíochta, gluaiseachtaí spóirt, an Eaglais, An Post agus gach eagraíocht atá gníomhach sa dá réigiún den tír a bheith páirteach sa ghníomh. Tá níos mó ná Gaeilge sa Ghaeltacht, rud nach dtuigeann Rialtas a chuireann mar clabhsúr le hEalaín agus Oidhreacht é. (Ar a laghad bhí Fianna Fáil sásta an Gaeltacht a aithint mar phobal!)

Maidir le Sinn Féin féin, agus ní an dream is measa iad, is beag Gaeilge a labhrann siad ar aon ábhar seachas an Ghaeilge féin nó ar na meáin Gaeilge. Is seafóideach leagan Gaeilge a thabhairt ar shuíomh Sinn Féin (Béarla) ar líne. Tá sé deachair an cnaipe "Gaeilge" a aimsiú ar an leathanach fiú! Tá eisceachtaí ann tá iarracht maith déanta ag an Seanadóir Ó Clochartaigh ina shuíomh féin agus de gnáth deineann sé an-iarracht a chuid preas ráitaisí a chuir amach san dá theanga. 

Ní fios dom mórán faoin dTeachta Ó Dochartaigh ach amháin gur cainteoir cumasach i mBéarla é sa Dáil. Ba mhaith an rud é an cumas céanna a fheiscint agus é cainnt ann ina theanga dhuchas ann! Fiú nuair nach raibh an  Aire Quinn i ndán é a thuiscint sa Dáil (24/9/2010) d'athraigh sé a chuid cainte go Béarla in ionad seas suas do teanga agus iarraidh ar an gCeann Comhairle ateangaire a fháil. (Sílim ó cheart, go raibh ar an gCeann Comhairle (gníomhach) fógra a thabhairt go raibh sé de cheart ag an Teachta labhairt i nGaeilge agus an díospóireacht a stop go dtí go mbeadh duine sa mbosca ateangaireachta, ach nuair nach ndearna sé sin ba cheart ar an dteachta iarraidh air é a dhéanamh!)

Bhí TD amháin eile Peadar Tóibín eile a rinne iarracht tuairiscí a chuir ar fáil ar shuíomh Facebook an Oireachtais i nGaeilge agus Béarla sular dibríodh as a pháirtí pairliminte é ar chuinsí coinsiasacha. Tá séisean sásta Gaeilge a úsáid ar an gcóras giolcaireachta chomh maith!

Ó thaobh Acht na Gaeilge atá le dul ós cómhair Tithe an Oireachtais, is ceart éisteacht leis an méid a dúirt an Coimisinéir Teanga faoi le déanaí: 

"Tá dhá shlat tomhais an-simplí leagtha síos agam féin agus luaite go poiblí cheana agam a thabharfaidh léargas domsa faoi dháiríreacht na hiarrachta seo: 

"

An n-aontaíonn Sinn Féin leis? Má aontaíonn siad céard tá siad ag déanamh leis an dá sprioch sin a chuir i gcríoch?

Sinn Féin ag lorg tuairimi an phobal faoi thodhchaí na Gaeltachta!

Códanna poist ag séanadh oidhreachta?

Bhí an-chomhra ar twitter faoi an ráiteas (aon teangach!) faoi códanna phoist ón Roinn Cumarsáide le lá anuas!

Is cosúil gur thug an Rialtas cead, ar an Máirt, don Aire Cumarsáide, Mara agus Acmhainní Nádúrtha córas códanna phoist a cruthú sna 26 chontae. An rud atá ag déanamh imní ar dhaoine ná go gcaillfaí na hainmneacha tabhachta atá ar Bhailte Fearainn thár timpeall na tíre (Mar Caorán na gCearc anseo againn!)

An t-Aire

Briseadh dlí!

De réir Scéim Teanga 2006 - 2009 (pdf) an Roinn Cumarsáide, Mara agus Acmhainní Nádúrtha is ceart go 
"Cuirfear eisiúintí preas na Roinne, seachas óráidí a eisíodh nó a ceanglaíodh le heisiúintí preas, ar fáil go dátheangach ar láithreán Gréasáin na Roinne agus i gcóip chrua. (Beidh aguisíní ceangailte le heisiúintí preas e.g. liostaí d'oibreacha calafoirt feabhsaithe chun deontais a fháil, na sonraí go léir de cheapacháin an Bhoird, etc., ar fáil in aon teanga oifigiúil amháin)."

Mar sin is cosúil gur bhris an Roinn a rialacha féin mar is i mBéarla amháin a éisíodh an preas ráiteas ar an ábhar seo!

Táid ann le beagnach daichead bliain sna sé chontae agus tosnaíonn siad leis na litreacha BT (BelfasT) cé go mbíonn sé contaetha i gceist. Is cosúil go bhfuill cuimhne ar na hainmneacha sin ag imeacht ón nglúin óg ó thuaidh ó socraíodh ar choras chód phoist ansin.

An dtárlódh an rud céanna ó dheas?

Tá sé soiléir faoi láthair nach bhfuil aon rud sa dlí faoi láthair a chuireann dualgas ar an Stát maidir le húsáid cóid phoist agus dá bhrí sin ní fhéadfadh go mbeadh dualgas ann an cumasc nó bailiúchán de litreacha agus uimhreacha a bheith bunaithe ar leaganacha Gaeilge nó Béarla de logainmneacha na tíre.

Tá an t-ábhar seo á phlé ag Rialtais éagsúla in imeacht na mblianta ag daoine agus eagraíochtaí agus mar sin tá sé soiléir go bhfuil baill den phobal ag moladh go mbunófaí aon chóid poist nua ar leaganacha Gaeilge de logainmneacha na tíre. Deirtear nach bhfuil aon rud ann a chuirfeadh in aghaidh bunú na bpostchód ar leagan oifigiúil an logainm i nGaeilge ach ní raibh éinne sa Roinn sásta aon ghealltanas sa bhreis ar sin a thabhairt. Dúirt Julian de Spáinn ó Chonradh na Gaeilge ar Cormac ag a cúig go bhfuaradar éisteach nach raibh mí-fhábharach aon uair a chuadar chuig na h-Airí áirithe.

Polasaí agus rogha rialtais!
Pé scéal é níl aon mhioneolas fógartha fós faoin leagan amach a bheas ar na cóid poist nua ach níl ceangal dlíthiúil ag an bpointe seo iad a bhunú ar leagan Ghaeilge nó Béarla de na logainmneacha. Ceist polasaí agus rogha Rialtais seachas ceist faoi dhualgais reachtúla atá ann is cosúil.

Tugadh cás a bhí comhthreomhar leis seo chun na hArd-Chúirte i dtaca le clár uimhreacha gluaisteáin (nuair a cuireadh "D" in áit "BÁC" mar shampla do Bhaile Átha Cliath nó "KY" do Chiarraí). Rialaigh an Ard-Chúirt gur rogha iomlán dlisteanach a bhí ansin ag an Aire Comhshaoil ag an am nuair a dúirt an Breitheamh Ó hAnnluain:

Bhí sé de cheart ag an Oireachtas, agus ag an Aire Comhshaoil, aon rogha ba mhian leo a dhéanamh idir an dá theanga oifigiúil nuair a socraíodh go mbeidh na treoir-mharcanna do feithcilí bunaithe ar litreacha a bhainfí as ainmneacha na gContae agus gCathrach. Is cuid de ghnó oifigiúil an Stáit a bhí dá chur i gcrích. De ghnáthach, nuair nach ndeintear socrú le dlí d’fhonn ceann amháin den dá theanga oifigiúil a bheith ina haonteanga le haghaidh aon ghnó nó gnóthaí ar fud an Stáit ar fad nó in aon chuid de, is ceadaithe don Stát pé rogha is mian leis a dhéanamh idir an dá theanga.

I bhfocail eile, is féidir leis an Stát cinneadh a dhéanamh leaganacha Gaeilge de logainmneacha a úsáid chun na críche seo ach níl dualgas reachtúil nó bunreachtúil orthu sin a dhéanamh.

Agus muid ag breathnú ar pholasaí an Rialtas seo ar chúrsaí teanga agus oidhreachta go dtí seo an ceart muinín a bheith againn as?

Mar sin leanaimís leis an stocaireacht!

Códanna poist ag séanadh oidhreachta?

Polasaí radacach diúltach ag an Roinn Coimirce Soisialaí!

Seo ráiteas ó chraobh na Forbacha de Chonradh na Gaeilge i dtaobh tréigint Gaeltachta na Gaillimhe ag an Roinn Coimirce Soisialaí a scríomar faoi le deanaí!

Cinneadh an Roinn Leasa Sóisialigh na hoifigí pobail a dhúnadh sa Ghaeltacht

An t-Aire Joan Burton

Níl aon amhras ach go mbeidh tionchar radacach diúltach ar an iompar teanga i nGaeltacht Chonamara ag an chinneadh atá déanta ag an Roinn Leasa Sóisialigh na hoifigí pobail áitiúla a dhúnadh. 

Tá sé seo ag dul glan i gcoinne an 'Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge' de bharr go raibh siad go léir suite i gceantair A. Gan na cúinsí teanga a thabhairt san áireamh in aochar, tá sé seo freisin ag dul glan i gcoinne an taighde a rinne A.P. McCarthy, Comhairleoirí Pleanála do Comhairle Chontae na Gaillimhe ó thaobh tiús daonra agus lonnaíochtaí a léirigh gurb é Conamara Theas an tiúchan nó "concentration" is mó daonra sa chontae taobh amuigh de na bailte móra. 

Ciallaíonn sé seo nach mbeadh bunús loighciúil leis an chinneadh a dhéanamh fiú muna mbeadh focal Ghaeilge sa cheantar - cinneadh a déanadh faoi dheifear agus gan comhchomhairliú leis an pobal. De bharr go bhfuil an chinneadh seo freisin ag dul i gcoinne spriocanna teanga na Poblachta, iarraimíd ar an Rialtas é a chur ar athló go ndéanfar cinnte go raibh fianaise ag tacú leis.

Seán F. Ó Drisceoil
Cathaoirleach
07/10/2013

Chraobh an Athair Uí Ghríofa
Conradh na Gaeilge
Na Forbacha
Gaillimh

Súil agam go mbeidh rud éigin le rá ag Pobal agus gluaiseacht na Gaeilge níos faide soir!

Polasaí radacach diúltach ag an Roinn Coimirce Soisialaí!