gaeltacht21

Is cuma....!

2012-01-26T23:41:00.000-08:00

Anois is arís déanaim trácht ar bhlag an Mheiriceánaigh Seth Godin. De gnáth táid gearr agus gonta le abairtí a deireann a lán i mbeagán focail.

Níl an duine le Gaeilge istigh inniú!

Inné bhí ceann aige, Who cares! (Béarla) a léirigh i mbeagán focal mo chuid smaointe agus rud a dúirt an Coimisinéir Teanga go minic faoi seirbhís i nGaeilge ón stáit chóras. Cé go raibh Godin ag caint faoi an seirbhís in ostáin, mutatis mutandis is féidir iad a thuiscint i gcomhthéacs na Gaeilge.

"It's obviously not about access to capital (doing it right doesn't cost more). It's about caring enough to make an effort."

agus níos déanaí

"Of course, the manager of the mediocre hotel that's reading this, the staff member of the mediocre restaurant that just got forwarded this note - they have a great excuse. Time's are tough, money is tight, the team wasn't hired by me, nobody else cares, I'm only going to be doing this gig for a year, our customers are jerks... who cares?

Is maith liom smaointe Seth Godin!

Aire diúltach dearfach!

2012-01-25T10:03:00.000-08:00

Chuir Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta fáilte roimh a bhí le rá ag an Aire Stáit Gaeltachta, Dinny McGinley TD, i dtaca le dul chun cinn na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge; leis an lántacaíocht a léirigh an tAire do COGG; agus le deimhniú an Aire go mbeidh a Roinn ag dul i gcomhairle le saineolaithe aitheanta pleanála teanga cosúil leis an Ollamh Colin Williams (Breathnais) mar chuid den phróiseas comhairliúcháin ar athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla, ag an díospóireacht Seanaid Dé Céadaoin, 18 Eanáir 2012. (Tuairisc ar an bplé sa tSeanad ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge 24/1/2011).

Duirt urlabhraí Ghuth na Gaeltachta, Éamonn Mac Niallais: "Thug an tAire McGinley le fios go mbeidh feidhmeanna fiontraíochta ag Údarás na Gaeltachta agus go bhfuil súil aige go mbeidh cinneadh á dhéanamh ag an Rialtas maidir le príomhfheidhmeannach lánaimseartha buan nua á cheapadh ar Údarás na Gaeltachta roimh dheireadh na míosa seo nó go luath ina dhiaidh. Is mór an faoiseamh é sin do mhuintir na nGaeltachtaí fud fad na tíre atá ag brath ar cheannasaíocht ón Údarás le fiontraíocht agus fostaíocht a chothú i gceantair atá ar uairibh imeallaithe agus scoite amach ó thionsclaíocht agus ó bhonneagar na gcathracha."

An Aire Stáit Gaeltachta

Ní raibh an chinnteacht chéanna ag baint le ceist Oifig an Choimisinéara Teanga áfach; ní raibh an tAire Gaeltachta soiléir an mbeadh an Rialtas sásta an cinneadh a rinne siad chun Oifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a chuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman mar chuid dá phlean athchóirithe don earnáil poiblí, a tharraingt siar sna sála ar an athbhreithniú Achta.

Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Is ábhar dóchais é do phobal na Gaeilge go mbeidh moltaí an Ollaimh Colin H Williams á dtógáil san áireamh san athbhreithniú ar an Acht Teanga, óir is saineolaí mionteangacha mórmheasúil é Williams atá tar éis Seán Ó Cuirreáin agus obair Oifig an Choimisinéara Teanga a aithint agus a mholadh go hard."

"Thug an tAire McGinley le fios go raibh an cinneadh Rialtais maidir leis an gCoimisinéir Teanga "le cur i gcrích i gcomhthéacs an athbhreithnithe ar an Acht" ach an gciallaíonn sé sin go nglacfaidh an Rialtas treoir ón bpobal leis an gcinneadh sin a fhreaschur, má mholann an pobal go gcoimeádfaí Oifig an Choimisinéara neamhspleách ina gcuid aighneachtaí agus suirbhéanna atá á bhfreagairt acu mar chuid den athbhreithniú Achta?"

Aontaíonn Mac Niallais: "Ba mhaith le pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta a bheith lánchinnte de go n-éistear lena nguth sa phróiseas comhairliúcháin seo, agus má léiríonn siad a muinín in oifig neamhspleách an Choimisinéara Teanga, tá siad ag súil go ndéanfaidh an Rialtas freaschur ar an gcinneadh gan chiall a rinne siad chun Oifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách ar an gcéad dhul síos."

Creideann Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta nach bhfeidhmeodh Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 mar ba chóir gan Oifig an Choimisinéara Teanga reachtúil neamhspleách, agus tá siad ag éileamh ar an Rialtas a gcinneadh chun an oifig a chónascadh le hOifig an Ombudsman a tharraingt siar láithreach. Tá siad ag iarraidh ar phobal na Gaeilge a dtacaíocht a léiriú don Choimisinéir trí pháirt iomlán a ghlacadh san athbhreithniú Achta trí shuirbhéanna agus aighneachtaí a líonadh isteach roimh 31 Eanáir 2012 freisin.

• Féach ar Guth na Gaeltachta chuig an Seanad (18/1/2011)

Daoradh chun bháis? Deireadh leis na hEagraíochtaí?

2012-01-19T01:25:00.000-08:00

Crann taca d’fhorbairt na Gaeilge mar theanga phobail é infreastruchtúr na n-eagraíochtaí Gaeilge. Tá na heagraíochtaí fréamhaithe sa phobal agus ballraíocht leathan acu a shaothraíonn ar bhonn deonach. Oibríonn foireann na n-eagraíochtaí go dícheallach agus tá taithí na mblianta acu ina gcuid sainréimsí oibre. A bhuíochas de shaothar na n-eagraíochtaí, tá fáil ag muintir na hÉireann le fada an lá ar an iliomad seirbhísí Gaeilge.

Iarradh ar Fhoras na Gaeilge athbhreithniú a dhéanamh ar an earnáil agus moltaí athchóirithe a mholadh. In ionad dul i gcomhairle leis an earnáil d’fhonn staid reatha na hoibre a fhiosrú agus teacht ar mhodhanna nua oibre, tá beartaithe ag an bhForas deireadh a chur le bunmhaoiniú an 19 eagras atá faoina scáth (Féach: Samhail Nua Mhaoinithe). Ní bheadh na heagraíochtaí in ann feidhmiú gan bhunmhaoiniú. Chun obair na Gaeilge a dhéanamh feasta is mian le Foras na Gaeilge tairiscintí a lorg ar líon teoranta scéimeanna nach mairfeadh ach ar feadh trí bliana.

Is cúis mhór bhuartha don 19 eagras bunmhaoinithe go bhfuil sé i gceist ag an bhForas deireadh a chur leis an maoiniú acu. Creiditear go ndéanfadh cur chuige ar bhonn córas scéimeanna iomaíocha dochar tromchúiseach, do-leasaithe don Ghaeilge sna blianta amach romhainn. Ar na pointí i gcoinne mholadh an Fhorais áirítear:

• Is eagraíochtaí pobail iad na heagraíochtaí bunmhaoinithe. Glacann cuid mhór daoine páirt iontu agus bíonn go leor eile ag brath orthu chun tacaíocht a thabhairt dóibh maidir le hionad na Gaeilge a threisiú ina saol. Murab ionann agus an saol tráchtála mar a gcuirtear seirbhísí ar conradh, ní oirfeadh cur chuige ar bhonn tairiscintí chun freastal ar riachtanais an phobail ó thaobh na Gaeilge de.

• Téann moladh an Fhorais glan i gcoinne choincheap na pleanála teanga agus an riachtanas go mbeadh leanúnachas i soláthar seirbhísí.

• An acmhainn is mó atá ag na heagraíochtaí ná an fhoireann atá ag obair dóibh. Faoi réir mholadh an Fhorais, áfach, bheadh ar gach eagraíocht scaoileadh leis na fostaithe acu a bhfuil a bpostanna á maoiniú ag an bhForas. Thar oíche, chaillfí saibhreas na mblianta de dhúthracht agus de thaithí. Ní fhéadfadh riamh go mbeadh an saineolas ná an taithí céanna ag oibrithe ar conradh. Ina theannta sin, dhéanfaí scrios ar an nGaeilge mar rogha gairme do dhaoine amach anseo.

Aithnítear an gá atá le forbairt agus cuíchóiriú ar mhaithe leis na torthaí is fearr a bhaint amach, ar an luach airgid is fearr. Ní fheictear dúinn go mbeidh luach ar airgead á sholáthair trí na scéimeanna nua. Táimid lán sásta obair i bpáirt leis an bhForas chun teacht ar mhúnlaí nua oibre a rachadh chun tairbhe na Gaeilge ar fud na hÉireann.

Dá réir sin, moltar, ag na heagraíochtaí, d’Fhoras na Gaeilge meicníocht idirbheartaíochta a aontú leo le teacht ar chóras nua maoinithe a thacóidh agus a spreagfaidh an Ghaeilge sa phobal ar bhonn pleanáilte agus aontaithe.

• Feach ar an píosa seo ón Sionnach Fionn - Meanwhile in Ireland another form of censorship...(Béarla 19/1/2012)

Guth na Gaeltachta chuig an Seanad

2012-01-18T03:27:00.000-08:00

Seo tuairisc ar a thárla sa tSeanad: Seanad Éireann – Ráitis ar an nGaeilge (Gaelport 24/1/2012)

Seo litir a chuir Guth na Gaeltachta chuig na Seanadóirí:

A Sheanadóir, a chara,

Tuigim go bhfuil diospóireacht ar an Ghaeilge sa Seanad amárach agus bhí mé ag iarraidh d'aird atharraingt ar chúpla ábhar atá ag déanamh imní dúinn faoi lathair sa Ghaeltacht:

1. Údarás na Gaeltachta:
Níl aon Príomhfheidhmeannach úr ceapaithe agus tá brú fos ag teacht ón Státchóras deireadh a chuir leis.

2. Scoileanna beaga Gaeltachta:
De bharr na ciorruithe atá a dhéanamh ar líón na muinteoirí, is é seo an chead céim ar bhothar an deiridh do na scoltacha beaga seo. Níl aon dabht ach gurb é an polasaí atá ag an Státchóras nó na scoltacha seo a dhúnadh da reir a chéile rud a dhéanfadh dochair mór do na pobail agus don teanga ins na ceantair seo.

Seo píosa ón Seanadóir Fidelma Healy Eames ar cheist na scoileanna beaga: Some small rural schools are being put in immediate jeopardy by staffing cuts (Béarla: Irish Times 26/1/2011)

3. Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge:
níl aon rud tarlaithe ach go bhfuil coistí idir-rannach ag caint le chéile mar a bhí sular cuireadh an Straitéis le chéile. Tá bliain imithe thart agus níl aon rud dearfach tarluithe. Tá deireadh le mórchuid na scéimeanna a bhí Roinn na Gaeltachta ag plé leis agus níl aon rud ina áit.

4. COGG:
Bhí ról larnach le bheith ag COGG i cur i bhfeidhm na Straitéise 20 bliain ó thaobh an oideachais de agus bhí áit acu le bheith ar an coiste a bheadh ag deileail le seo ach níl sé sin tarluithe. Cén fath nach bhfuil áit acu ar an gcoiste mar a bhí geallta doibh féin agus d'Údarás na Gaeltachta agus d'Fhorás na Gaeilge? An bhfuil an Roinn Oideachais taréis cur ina aghaidh?

5. An Coimisinéir Teanga:
Níl aon chiall leis an chomhnascadh atá molta le Oifig an Ombudsman. D'admhaigh an Aire Stáit é féin gur seans go gcosnodh sé airgead. Mar sin dé, cén fath go bhfuil seo a bhrú nuair nach bhfuil aon sábhailtí i gceist?

6. MFG:
Tá géarghá le struchtúr úr le focas Gaeltachta leis na cláir Eorpach seo a bhainistiú.

7. Maoiniú na nEagraíochtaí Gaeilge agus grúpaí pobail Ghaeltachta:
tá éiginnteacht mór ag baint leis an bunmhaoiniú do na grúpaí seo uilig a bhéas i dtús áite ó thaobh cur i bhfeidhm na Straitéis 20 Bliain. Caithfear reiteach sásúil a fháil ar an cheist seo go tapaidh le muinín agus dochas a thabhairt do na heagraíochtaí seo agus iad ag dúl i mbun oibre pleanála teanga mar atá leagtha amaach daofa sa Straitéis 20 Bliain.

Tá an Straitéis 20 Bliain glactha leis ag chuile pháirtí le bliain iomlán ach go foill, níl aon rud dearfach tarluithe ach amháin na rudaí diultach thuas. Tá deis ann rudaí a dhéanamh nach mbeadh aon chostas leo ach níl seo ag tarlú, mar shampla, polasaí luath-thumoideachais iomlán a chuir i bhfeidhm ins na bunscoltacha Gaeltachta agus ról lárnach a thabhairt do ChOGG sa choiste Oideachais dén Straitéis 20 Bliain.

Éamonn Mac Niallais, Urlabhraí Ghuth na Gaeltachta

• Tá litir oscailte eile ar The Hidden Ireland (Béarla - Open letter to Senators 18/1/2012) le roint de na pointe thuas.

• Tá a litir seo foilsithe ar iGaeilge chomh maith - Guth fórsúil na Gaeltachta (18/1/2012)

Neamhspleachas an Choimisinéara Teanga!

2012-01-14T08:42:00.000-08:00

English Version

“Neamhspleáchas Oifig an Choimisinéara Teanga ríthábhachtach” a deir aoichainteoirí Thóstal na Gaeilge 2012

Ag Tóstal na Gaeilge 2012, a thionól Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge i mBaile Átha Cliath ar an Sathairn 14 Eanáir, bhí saineolaithe náisiúnta agus idirnáisiúnta ar aon intinn go bhfuil sé ríthábhachtach do chur i bhfeidhm rathúil an Achta Teanga, go gcoimeádfaí Oifig an Choimisinéara Teanga neamhspleách ó aon rannóg nó áisíneacht eile.

‘Treisiú Stádas na Gaeilge’ a bhí mar théama an Tóstail i mbliana, agus leag na haoichainteoirí idirnáisiúnta An tOllamh Colin Williams (An Bhreatain Bheag), Dr Wilson McLeod (Albain) agus an tOllamh François Grin (An Eilvéis) an-bhéim ar thábhacht neamhspleáchas Oifig an Choimisinéara Teanga chun stádas na Gaeilge a neartú faoin Acht Teanga, agus dúirt nach mbeadh muinín ag an bpobal in Oifig an Choimisinéara mura mbeadh an t-oifig sin iomlán neamhspleách.

I measc siúd a labhair le linn an Tóstail, bhí an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, agus Séamus Mac Giolla Chomhail, Príomhoifigeach de chuid na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, maraon le saineolaithe acadúla sa tsochtheangeolaíocht agus sa phleanáil teanga, agus gníomhairí teanga áitiúla.

Tháinig sé chun solais arís agus arís eile le linn óráidí na n-aoichainteoirí gur léiriú í an easpa dul chun cinn ar dhaingniú agus ar chur i bhfeidhm na scéimeanna teanga faoin gcóras reatha gur cur i bhfeidhm drogallach atá ar siúl ag formhór na gComhlachtaí Poiblí, go bhfuil teipthe ar an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta an córas reatha a riaradh go héifeachtach, agus gur gá aghaidh a thabhairt ar an gceist seo go práinneach.

Moladh le linn an Tóstail go mbreathnófaí ar an bhféidearthacht a mhalairt de chóras a fheidhmiú a chuimseodh rangú ar Chomhlachtaí Poiblí faoin Acht chun seirbhísí a sholáthar trí mheán na Gaeilge don phobal a bheadh ar chomhchaighdeán leis na seirbhísí a chuirtear ar fáil trí Bhéarla. Moladh go mbeadh ról lárnach ag Oifig an Choimisinéara Teanga faoin gcóras úr i dtaca le dul i bhfeidhm ar nósmhaireachtaí laistigh de na Comhlachtaí Poiblí agus maidir le smachtbhannaí a ghearradh sa chás nár chomhlíon na Comhlachtaí Poiblí a ndualgais reachtúla.

Ag tacú go láidir dóibh le moltaí an Choimisineára Teanga, d’aithin na saineolaithe a labhair ag an Tóstal go bhfuil géarchéim ann maidir leis an líon íseal foirne sa chóras poiblí atá in ann seirbhís a sholáthar in dhá theanga oifigiúla an Stáit. Aontaíodh go bhfuil sé riachtanach go gcuirfear polasaí earcaíochta i bhfeidhm a thabharfaidh aitheantas d’inniúlacht sa Ghaeilge agus sa Bhéarla araon agus a chinnteoidh, dá réir, go mbeidh líon níos airde den fhoireann sna Comhlachtaí Poiblí faoin Acht in ann plé leis an bpobal trí mheán na Gaeilge.

Beidh na moltaí ar fad a tháinig chun cinn le linn an Tóstail mar bhunús d’aighneacht Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge chuig an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta. Foilseofar achoimre na moltaí sin ar Gaelport.com, príomhshuíomh eolais na Gaeilge, chun go mbeidh siad ar fáil mar threoir don phobal agus iad ag líonadh suirbhé na Roinne nó ag ullmhú aighneachtaí le cur faoi bhráid na Roinne.

Ag labhairt dó ag Tóstal na Gaeilge 2012, dúirt Uachtarán Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Pádraig Mac Fhearghusa gur léirigh “an líon ard daoine a d’fhreastail ar Thóstal na Gaeilge i mbliana an spéis agus an tuiscint atá ag an bpobal i gcoitinne san athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003”. Deir Mac Fhearghusa gur gá don phobal “gníomhú agus freagairt don athbhreithniú trí suirbhé na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta a chomhlánú roimh dheireadh na míosa”.

• ATHBHREITHNIÚ AR ACHT NA dTEANGACHA OIFIGIÚLA 2003 Ar LÍNE!

SUIRBHÉ AR SHEIRBHISÍ TRÍ GHAEILGE Ó CHOMHLACHTAÍ POIBLÍ
Nuair atá sé déanta agat abair gur mbeith tú ann an leathanach facebook seo

Litir ó Julian & Éamonn

2012-01-11T06:52:00.000-08:00

Éamonn Mac Niallais ar chlé agus Julian de Spáinn

A chara,

Tá súil againn go raibh Nollaig an-deas agat.

Is féidir leat aighneacht a sheoladh isteach nó suirbhé a líonadh amach anseo
"Iarraim oraibh uilig an suirbhe seo a líonadh isteach le bhur dtoil, ní ghlacann sé ach 10 noiméad. Is féidir leat ansin clárú leis an suíomh facebook seo le léiriú go bhfuil sé déanta agat." (Brú an cnaipe "Beidh mé ann!")
Tá sé fíorthábhachtach go bhfuil Acht Teanga ann agus nach ndéanfar lagú as cuimse air. Ní bheidh an deis seo againn arís lenar dtuairimí a thabhairt.

Táimid ag scríobh chugat le huasdátú ar an bhfeachtas. Tá 20 lá fágtha san athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla agus deis fós againn dul i bhfeidhm ar an Roinn agus ar an Rialtas leis an gcinneadh le hOifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a cuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman a athrú.

D'éirigh go maith leis an litir a cuireadh le chéile don fheachtas. Foilsíodh í san Irish Examiner, Irish Times, Galway Advertiser agus Gaelscéal. Tá roinnt mhaith nuachtáin eile len í a fhoilsiú go luath (mar eolas, i gcásanna áirithe ghearr nuachtáin áirithe siar ar an líon daoine luaite leis an litir mar gheall ar spás sa nuachtán).

Tá cóip den bhileog eolais mar iatán leis seo leis na grúpaí ar fad a tháinig ar ais chugam luaite léi. is feidir leis an mbileog seo a úsáid leis na polaiteoirí.

Tá níos lú ná trí seachtaine againn leis an mbrú deireanach a chur ar an Roinn. Bheadh sé iontach más féidir leat na rudaí seo a leanas a dhéanamh mar ábhair práinne:

• Cinnte a dhéanmh go bhfuil an deichniúr a d'iarr tú orthu an suirbhé a lionadh tar éis sin a dhéanamh

• Aighneacht a chur chuig an Roinn muna bhfuil sé déanta agat cheana féin

• Labhairt le do pholaiteoirí áitiúla (tá an bhileog eolais anseo - pdf)

Go raibh maith agat,

Julian & Éamonn

Julian de Spáinn,
Ard-Rúnaí,
Conradh na Gaeilge.
julian@cnag.ie
01 4757401/086 8142757

Éamonn Mac Niallais,
Urlabhraí,
Guth na Gaeltachta.
eolas@guthnag.com
087 6387468

p.s. Tá cuireadh chuig an siompóisiam ‘Acht na dTeanga Oifigiúla: Leasú chun Feabhas’ á eagrú ag Scoil an Dlí agus Oifig na Gaeilge, Coláiste na Tríonóide agus Craobh na Ceithre Cúirte de Chonradh na Gaeilge le tacaíocht ó Ghuth na Gaeltachta mar iatán leis seo. Beidh sé ar siúl ar an Satharn, 21 Eanáir, ó 09.30 go dtí 15.00 i gColáiste na Tríonóide. Is féidir suíochán a chur in áirithe trí ríomhphost a chur chuig sine@cnag.ie má tá tú ag iarraidh freastail air.

Buiséad na scoileanna Gaeltachta

2012-01-10T07:20:00.000-08:00

Tá iarrtha ag an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh, ar an Rialtas na ciorruithe atá beartaithe ar mhúinteoirí san scoileanna DEIS (Comhionannas Deiseanna sna Scoileanna a Sheachadadh) de bharr arduithe ar an gcoibhneas dalta-múinteora i mbuiséad mí na Nollaig, a tharraingt siar. Tá sé ag eagrú cur i láthair i dTeach Laighean ó Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta ar an gCéadaoin chomh maith chun cur ar a súile do Theachtaí Dala & Seanadóirí na himpleachtaí a bheidh ag na ciorruithe buiséid sna scoileanna Gaeltachta, ach go háirithe. (Féach ar ár alt An fiú Gaeilge gan Gaeltacht!)

Tá iarrtha ag an Seanadóir ar Theachtaí Dála na Gaillimhe tacaíocht a thabhairt do rún Shinn Féin faoi na scoileanna, a bheidh dhá phlé ar an gCéadaoin agus an Déardaoin 12 Eanáir 2012.

Deir sé: “Ní féidir na ciorruithe i seirbhísí oideachais a fógraíodh san cháinfhaisnéis seo a chosaint, tá siad iomlán mícheart.

“Tá sé ríshoiléir go bhfuil an Rialtas seo ag leanúint do na polasaithe éagcothroma céanna a bhí ag na Rialtais a chuaigh rompu agus iad ag díriú ar an dream is leochalaí inár gcóras oideachais arís.

“Tá rún curtha os comhair na Dála a ndéanfar díospóireacht air Dé Ceadaoin agus Déardaoin na seachtaine seo. Iarann an rún ar an Rialtas an cinneadh a fógraíodh, chun an coibhneas múinteoir-dalta sna scoileanna DEIS a ardú, a tharraingt siar.

Ciallaíonn na ciorruithe seo go gcaillfear na céadta múinteoir a bhfuil ról fíor thábhachtach acu chun cinntiú go bhfaigheann an chuid is leochalaí dár bpobal óg oideachas ar chaighdeán sásúil.

“I gcontae na Gaillimhe tá 60 scoil DEIS ag fulaingt de bharr na gciorruithe.

“Má leanann an Rialtas leis na ciorruithe seo caillfear cuid mhaith den dul chun cinn céimniúil atá déanta san gcóras oideachais thar riar mhaith blianta. Beidh tionchar aige seo ar scoileanna ar fud na tíre agus déanfar imeallú ar ghlúin iomlán daoine óga a chaithfear sna fataí lofa. Déanfar damáiste thar cuímse do shaolta cuid mhaith ógánaigh agus beidh impleachtaí tromchúiseacha aige seo do shochaí agus eacnamaíocht na hÉireann tré chéile.

“Tá mé ag iarraidh ar Theachtaí Dála na Gaillimhe - agus na tíre - an fód a sheasamh do na scoileanna faoi míbhuntáiste agus tacú le rún Shinn Féin an tseachtain seo.

“Tá cás na scoileanna Gaeltacht ina ábhar mór imní chomh maith agus sin an fáth a bhfuilim ag eagrú cur i láthair ó Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta do gach Seanadóir agus Teachta Dála, le gur féidir leo aird faoi leith a tharraingt ar an dochar a dhéanfaidh na hathruithe sa mbuiséad do soláthar seirbhísí oideachais sna scoileanna seo ach go háirithe”, a deireann an Seanadóir. “Tá súil agam go dtiocfaidh ionadaithe an Rialtais ar mhalairt intinne mar thoradh air seo, mar b’fheidir nach dtuigeann siad an dochar a d’fhedfadh na ciorruithe atá molta déanamh do sholáthar seirbhísí oideachais sna ceantair Ghaeltachta”.

Iar nóta: Trevor are Facebook 12 Eanáir 2012:

An fiú Gaeilge gan Gaeltacht?

2011-12-30T03:17:00.000-08:00

"An bhagairt is cinnte agus is dainséarai do thodhchaí na Gaeilge sa Ghaeltacht...."

Bhí alt mhaith ag Conchubhar Ó Liatháin i nGaelscéal na Nollag faoin mbagairt is mó don Ghaeltacht agus saol na Gaeltachta dár leis. “Tá gluaiseacht na Gaeilge fós ag fidléireacht agus tinte á lasadh faoin bpobal teanga!” a deireann sé! Agus cad iad na tinte nach bhfuil aghaidh lucht na gluaiseachta tugtha dó? Na scoileanna! Tá sé fíor aige nach bhfuil rid ar bith ar shuíomh Conradh na Gaeilge faoi - ach i ndairíre ní fhéadfá "suíomh aighneachta" a thabhairt ar shuíomh mar an suíomh áirithe sin. D'fhéadfá a rá nach bhfuil a leithéad ag aon ghluiaseacht Ghaeilge nó Gaeltachta. (Tá sé foilsithe ar-líne anseo!)

"Tá líon mór scoileanna Gaeltachta ar liosta thargaidí na Roinne.
I mo cheantar féin, Múscraí, tá dhá scoil as seisear i gceist.
I gCiarraí, tá 13 as 14 i mbaol ag na ‘treoirlínte’ nua;
i nGaillimh tá 22 as 41 i gcontúirt agus
i Maigh Eo níl ach trí scoil as 24 slán.
I dTír Chonaill tá ocht scoil is fiche faoi bhagairt agus
tá dhá scoil as an trí cinn sa Rinn ar liosta thargaidí na Roinne.
Má dheineann tú do chuid matamaitice, tuigfidh tú go bhfuil beagnach leath de na scoileanna Gaeltachta sa bhearna bhaoil."

Bhí clár ar RTÉ inné faoin na hábhair a bhí á lorg ag an bpobal ar an idirlíon - an nuacht a bhí á lorg i rith 2011 (Béarla). Ar ndóigh níl an méid sin suíomhanna i nGaeilge le fáil ach tá siad ann! Rinne mé chuardach "Scoileanna Gaeltachta" - bain triall as - agus ar maidin inniú (29 Nol 2011) agus is beag tagairt d'fhadhb na scoileanna Gaeltachta atá ann ó ghluaiseacht ar bith! Is ceart dár ngluaiseacht a bheith "amuigh ansin" ag blagáil, ag agóid, ar facebook, ar twitter ar chuile diabhal meán sóisialta atá ann. Cuirtear réabhlóidí i gcríoch ansin!

Tá an-chuid faoin gCoimisinéir agus an phlean deireadh a chuir len a oifig siúid. Tá sé sin tabhachtach gan aon amhras. Ach is beag tabhacht a bheidh ag Coimisinéir muna bhfuil pobal Ghaeltachta agus Gaeilge ann. Le bheith "féarálta" bhí agóid déanta roimhe seo i gcoinne tuairimí "Snip" Mhic Charthaigh i dtaobh chúrsaí oideachas i 2009 ag Guth na Gaeltachta! Ach is léir anois go n-aontaíonn an Roinn Oideachas le Mac Carthaigh!

Is ionsaí ar saol agus pobal na Gaeltachta an plean seo gach scoil beag sa Ghaeltacht a dhúnadh tré nascadh a dhéanamh le scoileanna móra. Ach baineann an scéal seo le níos mó ná an Ghaeltacht. Sa Chúradh Chonnachtach tá scéal a léiríonn cé chomh trom is a bheidh sé ar saol gach pharóiste ní hamháin sa Ghaeltacht ach i nGaillimh agus ar fud na tíre -"Fears for future of more than half of county’s small schools!" Breathnaigh ar an alt seo san Irish Times - "Save our small schools by applying good practice rather than cuts!" Agus é so i The Hidden Ireland! 90% of Gaeltacht Schools to close!

Thár n-ais chuig Conchubhair Ó Liatháin: "Mar gheall ar lofacht na mbaincéirí, na bhforbróirí agus míchumas agus mí-ionracas na haicme polaitiúla, tá éiric le díol ag ár bpáistí. Ní leor go mbeidh siad ag díol as an gcalaois ollmhór a deineadh orthu i gcaitheamh a saol oibre tré cháin, dhleachtanna is a leithéid, tá orthu tosnú anois agus iad fós ar scoil." Ar bhealach tá Rialtas na hÉireann ag díol fíor-shaibreas na tíre, Óige na hÉireann!

"Is léir ón méid atá le rá sa ráiteas a d’éisigh an Roinn Oideachais agus Eolaíochta (ní híoróin go dtí an teideal seo!) go bhfuil siad ag iarraidh na scoileanna beaga a dhúnadh agus níos mó páistí a bhrú isteach i scoileanna comhnasctha......An chosúlacht atá ar an scéal anois go bhfuil sé ina pholasaí ag an Roinn na scoileanna a dhúnadh le go múchfaí na pobail atá timpeall orthu...." Níos mó ná sin fiú "is cinneadh frith-oideachais é freisin – nó is fearr iad na scoileanna áitiúla chun oideachas a chur ar pháistí go háitiúil."

Is beag eagrais Gaeilge a léiríonn go dtuigeann siad an cinneadh seo! "...níl na mór-eagrais Ghaeilge tar éis ráitis a éisiúint nó agóidí a chur ar bun faoin gcinneadh seo de chuid na Roinne Oideachais." An t-aon eagrais go bhfios dom-sa a thuigeann an bagairt seo agus atá ag eagrú i gcoinne an cinneadh marfach seo, ESG - Eagraíocht Na Scoileanna Gaeltachta. Ach níl suíomh idirlíon acu! Tá an scéal ar Gaelscéal afach, "Scoileanna Gaeltachta i mbun feachtais in aghaidh ciorruithe!"

Nach ceart dúinn go léir dul taobh thiar den fheachtas seo ESG?

Mar a deireann Ciarán Dunbar in alt eile "an é atá i ndán don Ghaeilge ná í a bheith ina teanga chultúrtha amháin? Gan í a bheith beo mar theanga phobail agus theaghlaigh, gan í a bheith mar ‘chaitheamh aimsire’ ach oiread, ach mar rud éigin idir eatarthu - ach ní mar chéad teanga labhartha?"

Mairfidh an Ghaeilge mar teanga chultúrtha ach an mairfidh sí mar teanga bheo?

An dara rud! Páirt láidir a ghlacadh sa phróiseas athbhreithnithe.

2011-12-20T05:06:00.000-08:00

Glacadh le dhá cinntí ag an gcruinniú sa bPillo i nGaillimh ar 2 Nollaig 2011 maidir le hOifig an Choimisinéara Teanga agus an athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Tá na príomh poinntí faoin gCoimisinéir luaite cheanna againn agus anseo tá na tuairimí faoin athbhreithniú a d'éirigh as an gcruinniú!

"Tá súil ag an Roinn go dtapóidh an pobal agus na príomhpháirtithe leasmhara eile an deis a gcuid moltaí faoin Acht a chur faoi bhráid na Roinne tríd an bpróiseas comhairliúcháin phoiblí. Is é an 31 Eanáir 2012 an spriocdháta chun an suirbhé agus/nó an aighneacht a chur faoi bhráid na Roinne i nGaeilge nó i mBéarla."


Éamon Mac Niallais ag caint ag an gcruinniú i nGaillimh

Is iad seo na cinntí a glacadh ag an gcruinniú sa bPillo i nGaillimh ar 2 Nollaig 2011 maidir le hOifig an Choimisinéara Teanga agus an t-athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003:

• Feachtas láidir a chur ar bun le hOifig an Choimisinéara Teanga a choinneáil mar oifig neamhspleách.

Le déanamh:
Tá sé ríthábhachtach go labhróidh muid len ár bpolaiteoirí féin le hiarraidh orthu tacú leis an éileamh seo agus dul i bhfeidhm ar an Aire Caiteachas Phoiblí agus Athchóirithe, ar an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta agus ar Aire Stáit na Gaeltachta.

• Páirt láidir a ghlacadh sa phróiseas athbhreithnithe.

Le déanamh:
Aontaíodh ar an lá go líonfadh gach duine suirbhé agus go bhfaigheadh gach duine deichniúr eile le suirbhé a líonadh.

Tuigtear go bhfuil roinnt oibre i gceist anseo ach is gá tarraingt le chéile leis an gcinneadh tromchúiseach a rinneadh maidir le hOifig an Choimisinéara a Teanga a athrú.

D'éirigh leis an bhfeachtas le stop a chur leis na moltaí chun deireadh a chur le hÚdarás na Gaeltachta agus An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta le cúpla bliain anuas. Is féidir mar sin an cinneadh seo a athrú chomh maith.

Aontaíodh ar an lá go líonfadh gach duine suirbhé agus go bhfaigheadh gach duine deichniúr eile le suirbhé a líonadh. Tuigtear go bhfuil roinnt oibre i gceist anseo ach is gá tarraingt le chéile leis an gcinneadh tromchúiseach a rinneadh maidir le hOifig an Choimisinéara a Teanga a athrú.

Tugadh roinnt nodanna agus moltaí ar chonas an suirbhé a líonadh. Is féidir é a líonadh ar líne nó pdf a íoslódáil ó suíomh an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta. Ar bhealach tá sé níos simplí é a líonadh ar líne ach ansin níl aon taifead den rud a cuireadh isteach chucu. Mar sin déarfainn go mbeadh sé níos éifeachtaí é a líonadh ar an bhfoirm pdf agus chuir sa phost chuig an Roinn. Seo an foirm (agus seo i mBéarla é!).

Tá roinnt oibre i gceist anseo ach is gá dúinn tarraingt le chéile leis an gcinneadh tromchúiseach a rinneadh maidir le hOifig an Choimisinéara a Teanga a athrú. D’éirigh linn stop a chur leis na moltaí chun deireadh a chur le hÚdarás na Gaeltachta agus An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta le cúpla bliain anuas. Is féidir linn an cinneadh seo a athrú chomh maith.

Nuair atá sé lionta agat chuir ar aghaidh chuig Roinn na Gaeltachta, Na Forbacha, Co na Gaillimhe!

Seo na Moltaí:
Eolas don suirbhé i dtaca leis an Athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003
‘Tá an-deis againn an Acht a láidriú san athbhreithniú seo’
Tá roinnt nótaí thíos maidir le roinnt de na ceisteanna. Ní gá cloí leis na moltaí dar ndóigh ach tá cúpla pointe an-tábhachtach déanta iontu:

Ceist 1:
Cé hiad na comhlachtaí poiblí is mó a dhéanann tú teagmháil leo?
Tá an chéad cheist deacair le freagairt mar gheall go bhfuil seans ann nach raibh ort labhairt le Garda Síochána nó teagmháil a dhéanamh le Feidhmeannach na Seirbhíse Sláinte go fóill.
Moladh: Ní fiú ‘riamh’ a chur síos mar fhreagra má cheapann tú go mbeidh plé agat le pé comhlacht poiblí amach anseo ach ní raibh agat fós.

Ceist 4:
Céard iad na seirbhísí is tábhachtaí a mheasann tú gur chóir a bheith ar fáil i nGaeilge ó chomhlachtaí poiblí?
Níl aon rud mícheart má cheapann tú go bhfuil sé an-tábhachtach go mbeadh gach seirbhís ar an liosta ar fáil i nGaeilge.
Moladh: Cuir tic i ngach bosca ‘An-tábhachtach’ má shíleann tú go bhfuil gach seirbhís an-tábhachtach, nó freagra eile

Ceist 5:
An bhfuil tú sásta leis an mbealach a gcuirtear na foilseacháin seo a leanas ar fáil i nGaeilge nó go dátheangach ó chomhlachtaí poiblí?
Arís tá an cheist seo deacair le freagairt mar gheall go bhfuil seans ann nach raibh gá duit na foilseacháin sa liosta a lorg fós.

Ceist 7:
Ar mhian leat na foilseacháin oifigiúla seo a bheith ar fáil i nGaeilge nó go dátheangach?
Arís, níl aon rud mícheart más mian leat go mbeadh na foilseacháin ar fad ar fáil i nGaeilge nó go dátheangach.
Moladh: Cuir tic i ngach bosca ‘Gaeilge’ nó ‘Go dátheangach’ gur mhaith leat

Ceist 8:
Ar fearr leat foilseacháin oifigiúla a bheith ar fáil ar na bealaí seo a leanas?
Tá sé aisteach nach bhfuil rogha ‘d)’ ann, .i. ‘Leagan dátheangach ar fáil go leictreonach taobh le taobh faoi aon chlúdach amháin’. Mar eolas, beimid ag moladh go mbeadh gach cáipéis chorparáideach ar fáil go leictreonach taobh le taobh faoi aon chlúdach amháin. Sábhálfadh a leithead de mholadh na milliúin ar an Stáit gach bliain mar gheall nach mbeadh orthu na mílte cáipéis chorparáideach a chur i gcló1. D’fhéadfadh na comhlachtaí poiblí nó na leabharlanna cóipeanna aonaracha de na cáipéisí a chur i gcló ar ghnáth inneall fótachóipeála d’aon duine gan teacht ar ríomhaire.
Moladh: Bain úsáid as ‘Eile’ agus bain úsáid as ‘d)’ luaite thuas má aontaíonn tú lenár moladh.

Ceist 11:
Dá mbeadh an leibhéal céanna seirbhíse ar fáil duit i nGaeilge agus atá i mBéarla, arbh fhearr leat do chuid cumarsáide a dhéanamh i nGaeilge le comhlachtaí poiblí?
Moladh: Níl aon rud mícheart le ‘I gcónaí’ nó eile a roghnú do gach freagra más mian leat.
1 Dar ndóigh, tá argóint láidir ann nach léann mórán daoine na cáipéisí curtha i gcló i nGaeilge nó i mBéarla, agus dóibh siúd a léann go bhfuil sé i bhfad níos éasca teacht ar eolas i leagan leictreonach d’aon cháipéis mar gur féidir le duine cuardach a dhéanamh le haghaidh focail nó téarma go gasta

Ceist 12:
Céard iad na seirbhísí leictreonacha de chuid chomhlachtaí poiblí is mó a úsáideann tú?
Is trua nach bhfuil bosca nó ceist eile ann ar nós 'Dá mbeadh na seirbhísí leictreonach sa liosta thíos ar fáil an mbainfeá úsáid astu' cosúil le Ceist 11.
Moladh: Má aontaíonn leis an abairt thuas, d’fhéadfaí é a scríobh sa bhosca eile.

Ceist 13:
Má bhaineann tú úsáid as seirbhísí leictreonacha de chuid chomhlachtaí poiblí, an gnáth leat an leagan Gaeilge nó an leagan Béarla a úsáid?
Is trua nach bhfuil bosca nó ceist eile ann ar nós ‘Dá mbeadh na seirbhísí leictreonach sa liosta thíos ar fáil an mbainfeá úsáid astu' cosúil le Ceist 11.
Moladh: Níl aon rud mícheart le ‘Leagan Gaeilge i ngach cás gur ann dá leithéid’ nó eile a roghnú do gach freagra más mian leat.

Ceist 16:
Cé chomh tábhachtach is atá sé duit go mbeadh Gaeilge ar a dtoil ag oifigigh Stáit a oibríonn sa Ghaeltacht nó a fhreastalaíonn ar phobal na Gaeltachta?
Is trua nach bhfuil ‘d)’ ann leis an rogha ‘Riachtanach’

Ceist 18:
Cé chomh tábhachtach is atá sé duit go mbainfí úsáid as Gaeilge agus Béarla araon maidir leis na nithe seo a leanas?
Is trua nach bhfuil comharthaí bóthair agus sráide mar dhá rogha éagsúla mar gheall nach dtagann comharthaí bóthair faoin Acht (d’fhéadfaí a mholadh gur chóir go dtiocfadh siad faoin Acht i bhfreagra 20 – Tuairimí Ginearálta).
Moladh: Níl aon rud mícheart má cheapann tú go bhfuil sé ‘An-tábhachtach’ go mbeadh an Ghaeilge in úsáid i ngach rud ar an liosta

Ceist 20:
Bhainfinn úsáid as níos mó seirbhísí Stáit trí Ghaeilge dá mbeadh
Ní chóir tú féin a theorannú go dtí seirbhísí amháin. Mar shampla, d’fhéadfaí moltaí a chur in iúl a bhaineann le infheictheacht na Gaeilge, mar shampla go mbeadh comharthaí bóthair na hÉireann dátheangach i gceart leis an nGaeilge ar chomh-mhéad leis an mBéarla ar aon chomharthaí nua amach anseo.
Moladh: Tá roinnt moltaí thíos más mian leat iad a úsáid:
• BA CHÓIR GO mBEIDH OIFIG AN CHOIMINÉARA TEANGA COINNITHE MAR OIFIG NEAMHSPLEÁCH
• Ba chóir go mbeadh seirbhís Ghaeilge ar an gcaighdeán céanna leis an tseirbhís Béarla ar fáil ó gach comhlacht poiblí ag feidhmiú sa Ghaeltacht do phobal na Gaeltachta
• Caithfear fógraíocht a dhéanamh ar na seirbhísí atá ar fáil ó chomhlachtaí stáit as Gaeilge
• Caithfear daoine a earcú le Gaeilge sna comhlachtaí stáit (ní gá go mbeadh Gaeilge ag gach fostaí nua, ach ba chóir go mbeadh céatadán den fhoireann le Gaeilge ann)
• Ní chóir go mbeadh comharthaí bóthair na hÉireann mar eisceacht faoi na rialacháin a bhaineann le comharthaíocht faoin Acht
• Ba chóir go mbeadh 20% den fhógraíocht déanta ag comhlachtaí poiblí sna meáin déanta sna meáin Ghaeilge

Práinn na Gaeilge! Cinneadh le n-athrú!

2011-12-14T14:06:00.000-08:00

D'fhógair Aire Stáit na Gaeltachta go raibh tús á chur le hathbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 ar an 03 Samhain 2011.


Éamon Mac Niallais ag caint ag an gcruinniú i nGaillimh

Is iad seo na cinntí a glacadh ag an gcruinniú sa bPillo i nGaillimh ar 2 Nollaig 2011 maidir le hOifig an Choimisinéara Teanga agus an t-athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003:

• Feachtas láidir a chur ar bun le hOifig an Choimisinéara Teanga a choinneáil mar oifig neamhspleách.

• Páirt láidir a ghlacadh sa phróiseas athbhreithnithe.

D'fhógair an Rialtas ar an 17 Samhain 2011 áfach, go bhfuil sé i gceist acu Oifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a cuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman mar chuid dá phlean athchóirithe don earnáil poiblí.
(Féach: Deireadh leis an gCoimisinéir Teanga! 17/11/2011; Croí na hAchta Teanga le baint ag an Rialtas! 17/11/2011; Caomhnaigh ár gCoimisinéir Teanga! 21/11/2011; Cosaint gan fhaisnéis! 29/11/2011; Cá seasann Fianna Fáil i dtaobh an Choimisinéara? 1/12/2011; agus i mBéarla: Government undermines language act 17/11/2011; Developing a language policy by hunch! 21/11/2011 agus an alseo san Irish Times (Béarla) Language experts question merger! 15/12/2011)

Cén fáth go bhfuil an cinneadh seo mícheart?
1. D’admhaigh Aire Stáit na Gaeltachta sa Dáil ar an 24 Samhain go bhfuil an baol ann go gcosnóidh an cinneadh seo airgead ar an Stát. (“B’fhéidir, nuair a bheadh an deireadh thart go gcosnóidh sé níos mó." Aire Shoisearach McGinley sa Dáil.)

Leis an státchiste i gcruachás faoi láthair níor chóir aon chostas breise a chur air gur féidir a sheachaint. ("We all know that if, in our own lives, we are spending more than we are earning — we have a problem!" Taoiseach Éireann ina aitheasc (i mBéarla amháin) don phobal - Pobal an Bhéarla - níor labhair sé le poball na Gaeilge go fóill seachas tré chinntí bhorb gan miniú an Rialtais amháin?)

2. Níor tógadh san áireamh nuair a rinneadh an cinneadh go bhfuil conradh ag an gCoimisinéir Teanga le bheith mar choimisinéir neamhspleách go dtí 2016. Ní féidir, mar sin, cinneadh an Rialtais a chur i bhfeidhm i 2012 gan baol ann go mbeidh an Stát oscailte do chásanna dlí amach anseo.

3. Aithnítear go forleathan an Coimisinéir Teanga mar choimisinéir thar a bheith éifeachtach agus dinimiciúil atá molta ní hamháin dá chuid oibre le cearta saoránaigh a chosaint ach chomh maith mar dhuine réamhghníomhach i gcur chun cinn an dea-chleachtais teanga. Mar shampla, le déanaí d’fhorbair a oifig modúl ar chearta teanga go ginearálta le húsáid san idirbhliain in ár scoileanna dara leibhéal.

4. Tógadh an cinneadh faoi Oifig an Choimisinéara Teanga, atá croí-lárnach i gcur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, gan an próiseas comhairliúcháin poiblí a thógáil san áireamh. Tá go dtí 31 Eanáir 2012 ag an bpobal aighneachtaí a chur chuig Roinn na Gaeltachta. Níor chóir aon athrú a dhéanamh go dtí go bhfuil an t-athbhreithniú curtha i gcrích agus mianta an phobail tógtha san áireamh.

5. Níor aithin an Bord Snip Nua aon éifeachtúlacht le déanamh nuair a rinneadh measúnú ar Oifig an Choimisinéara Teanga agus níor mhol an tuairisc aon athrú i stádas na hoifige mar oifig neamhspleách. Níl Aire Stáit na Gaeltachta tar éis aon éifeachtúlacht a aithint chomh maith agus ní dócha go mbeidh aon ann nuair a thógtar san áireamh go bhfeidhmíonn Oifig an Choimisinéara Teanga go hiomlán trí Ghaeilge agus Oifig an Ombudsman trí Bhéarla. (Ait go leor níl a chuid dhualgaisí féin faoin Áct Teanga á chomhlíonadh ag Oifig an Ombudsman go fóil! "Tá comhlacht amháin a sheasann amach ar liosta na gcomhlachtaí atá ag feitheamh ar scéim nua agus is é sin Oifig an Ombudsman. D’imigh scéim teanga an Ombudsman in éag sa bhliain 2007. Díol spéise conas mar atá ag éirí leis an Ombudsman a dhualgais féin faoin Acht Teanga a chur i bhfeidhm- go háirithe más amhlaidh go mbeidh cúraimí an Choimisinéara teanga le cur faoina scáth."Gaelport 12/12/2011!)

6. Tá gach páirtí polaitiúil agus na heagraíochtaí Gaeilge agus Gaeltachta tar éis tacaíocht a léiriú don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 – 2030. Aithnímid go mbeidh fadhbanna le maoiniú sa ghearrthéarma ach céard is fiú an bonn agus an dea-thoil a bhaint den straitéis leis an gcinneadh seo atá aitheanta nach ndéanfaidh aon choigilt don státchiste.

Céard atá le déanamh?
Creidim gur chóir don Rialtas na hargóintí geilleagrach chomh maith le mianta agus tuairim láidir phobal na Gaeilge, laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht, a thógáil san áireamh agus gur chóir tacaíocht a chur ar fail d’Oifig an Choimisinéara Teanga Tá muinín an phobail ag an oifig agus tá seirbhís an-éifeachtach curtha ar fáil ó bunaíodh é i 2004.

Is é, mar sin, an rud loighciúil agus ceart le déanamh ná an cinneadh a athrú láithreach.

Céard is féidir liom a dhéanamh?

An triúir a shabhálaigh Oifig an Choimisinéara Teanga?

Tá gá brú a chur ar an Aire Caiteachas Phoiblí agus Athchóirithe, Brendan Howlin T.D., ar an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Séamus Ó Duibhneacháin T.D. , agus ar Aire Stáit na Gaeltachta, Donnchadh Mac Fhionnlaoich T.D. leis an gcinneadh a athrú go práinneach in ionad moill a chur leis agus níos mó damáiste a dhéanamh d’éifeacht Oifig an Choimisinéara Teanga.

Cá seasann Fianna Fáil i dtaobh an Choimisinéara?

2011-12-01T02:06:00.000-08:00

"Tá Fianna Fáil ag tacú le dúnadh Oifig an Choimisinéara Teanga," a deireann an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh. "Tá sé ráite go soiléir i ndoiciméid réamh bhuiséad Fhianna Fáil go leanfaidís de pholasaí an Rialtais chun comhtháthú a dhéanamh ar na heagrais Stáit agus tá an comhnascadh idir Oifig an Choimisinéara agus Oifig an Ombudman mar chuid den clár sin."

Trevor le Martin McGuinness i nGaillimh
i rith feachtas Uachtarántachta.

Mar sin, dár leis, is cosúiul gur Sinn Féin an t-aon pháirtí i dTeach Laighean atá ag seasamh le stádas neamhspleách an Choimisinéara Teanga a choinneáil.

'Faoin mír maidir le 'Gearradh siar ar Chaiteachas' sa gcáipéis réamh bhuiséad a d'fhoilsigh Fianna Fáil inné, fáiltíonn siad roimh beartais an Rialtais maidir le líon na neagrais Stáit a laghdú. Tá an comhnascadh idir an Choimisinéara agus Oifig an Ombudsman lárnach sa bplean sin. Ní aontaíonn muidne i Sinn Féin leis an seasamh sin agus cuireann sé iontas orainn go dtacaíonn Fianna Fáil leis. Throid pobal na Gaeilge go láidir ar son Acht Teanga agus Oifig an Choimisinéara leis an Acht a chuir i bhfeidhm. Is léir nach raibh comhoibriú dhá fháil ag an gCoimisinéir ó na heagrais Stáit a bhfuil na dualgais teanga seo orthu. In áit díriú ar an easpa comhoibriú a cheartú sé'n chaoi a bhfuil na páirtithe eile ag iarraidh cumhachtaí na h-oifige a lagú', a deir Ó Clochartaigh, 'agus níl sé sin ceart ná cóir'.

Is ceart a rá gur shéan an TD Éamonn Ó Cuív ar Raidío na Gaeltachta ar maidin (1/12/2011) gur féidir an míniú sin a thabhairt ar an doiciméad áirithe sin. Tá Fianna Fáil i bhfabhar roinnt mhaith de na heagrais stáit a chomhnascadh ach ní luadh Oifig an Choimisinéara Teanga ina measc. Dúirt sé go bfhuil Fianna Fáil idir ceannaire agus baill glan ina choinne mar a léiríonn an géar-cheistiúchán a rinne Micael Kitt, urlabhraí FF ar an nGaeltacht sa Dáil le déanaí faoin ábhar.

Cruinniú: Oifig an Choimisinéara Teanga & Athbhreithniú Acht na dTeangacha

Ostán Pillo, Gaillimh 2 Nollaig 2011 · 14:00 - 17:00

Béarla amháin!
Ait go leor nuair a chuamar chuig bheathfhaithnéis Trevor Uí Chlochartaigh ar shuíomh Shinn Féin is i mBéarla amháin atá sé. Mar atá ar leathanach Éamon Uí Chuív ar shuíomh Fianna Fáil.

Daichead a dó!

2011-11-30T04:19:00.000-08:00

Seo íomha bunnaithe are chinn ón ngluaiseacht "Áitiú" (Occupy an Bhéarla!) casadh eile ar scéal na Gaeilge! Tá sé bunaithe ar chinn atá foilsithe ar libcom.org (Béarla) agus occupypocatello.org (Béarla) cé go bfuaireamar é seo ón Sionnach Fionn (Béarla). Tá cinn eile aige anseo!

Tagraíonn an 42% ar ndóigh don an gcéatadán de mhuintir na hÉireann dúirt go raibh líofacht na Gaeilge acu nó a dúirt go raibh "roinnt" Gaeilge acu i nDaonáireamh 2006 na hÉireann. Tathar fós ag fanacht ar na figiúirí seo ón daonáireamh is déanaí (2011).

Ná déan dearmad ar an gCruinniú faoi Dhúnadh Oifig an Coimisinéara Teanga sa Pillo in nGaillimh ar an Aoine!

Cosaint gan fhaisnéis!

2011-11-29T09:17:00.000-08:00

"Níl aon rud socraithe go fóill ach an cónascadh a dhéanamh!"- An tAire Stáit

Níl sé soiléir go fóill cén socrú atá beartaithe ag an rialtas maidir le ról Oifig an Choimisinéara Teanga amach anseo. Agus d’admhaigh Aire Stáit na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Dinny McGinley TD go raibh an chosúlacht ann nach mbeidh airgead le sábháil ag an Stát de dheasca an chinnte.

Is beag faisnéis a tháinig chun cinn maidir le fís an Raltais do ról an Choimisinéara amach anseo sa Dáil Déardaoin seo caite nuair a bhí an t-ábhar á phlé ach amháin gur chosain an tAire Stáit Dinny McGinley cinneadh an rialtais go láidir.

“Molaim go mór an obair atá á dhéanamh ag an gcoimisinéir agus molaim go mór go ndéanfar é a athcheapadh. Is oifigeach de chuid an Oireachtais é agus tá sé léirithe aige go dtí seo go bhfuil sé neamhspleách. Tá sé iontach tábhachtach gur mar sin a bheidh sé,”
Dinny McGinley ag caint sa Dáil ar an 18ú Feabhra 2010

In ainneoin gur fógraíodh go mbeidh an Oifig ag cónascadh le Oifig an Ombudsman, is cosúil go bhfuil deacrachtaí éigin ag baint leis an Oifig neamhspleách a dhúnadh i bhfianaise gur athcheapadh Seán Ó Cuirreáin mar Choimisinéir go ceann sé bliana eile i Mí Feabhra na bliana seo caite.

Cheistigh an Teachta Michael P Kitt éifeacht an chinnte nuair nach mbeadh aon airgead le sábháil go dtí 2016 agus mheabhraigh sé don Aire Stáit go raibh Coimisinéir Teanga nua-cheaptha sa Bhreatain Bheag.

D’admhaigh an tAire Stáit nach mbeidh aon chailliúint post i gceist mar is státseirbhísigh iad an fhoireann atá fostaithe ag Oifig an Choimisinéara Teanga.

Bheadh leasú sa reachtaíocht ag teastáil chun an cónascadh a chur i gcríoch agus is cosúil go ndéanfar é seo tar éis an athbhreithnithe ar an Acht Teanga a gcuirfear i gcríoch i mí Eanáir 2012.

“ Déanfar iad a shocrú agus déanfar cinneadh ainsín i dtuilleamaí an phróisis athbhreithnithe athchóirithe.” a dúirt sé.

Labhair an tAire Stáit faoin gcúis ar ghlac an rialtas an cinneadh, agus dar leis bhí sé fréamhaithe go smior i gcuspóir an rialtais “na heagraíochtaí uilig a bhíonn ag plé le hábhair mar sin a chónascadh sa dóigh is go mbeidh sábhailt airgid ann nuair a bheidh seo curtha i gcríoch.”

Ach tháinig an cheist chun cinn arís níos déanaí sa díospóireacht Dála nuair a cheistigh Peadar Tóibín na sábháiltí a bheidh á dhéanamh ag an rialtas.

Bhí casadh eile ar an scéal áfach nuair a d’admhaigh an tAire Stáit nach raibh an méid airgid atá le sábháil chomh mór sin.“B’fhéidir, nuair a bheadh an deireadh thart go gcosnóidh sé níos mó. Tá an-chuid sonraithe le déanamh go fóill”, a dúirt sé.

©Foilsithe ar Gaelport.com 29 Samhain 2011.

Cruinniú: Oifig an Choimisinéara Teanga & Athbhreithniú Acht na dTeangacha

Ostán Pillo, Gaillimh 2 Nollaig 2011 · 14:00 - 17:00

Caomhnaigh ár gCoimisinéir!

2011-11-21T23:34:00.000-08:00

Tá cinneadh tubaisteach glactha ag an Rialtas le hOifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a chuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman. (Féach "Deireadh leis an gCoimisinéir Teanga?" 17/11/2011). Tá seo le bheith déanta in ainneoin gur fógraíodh athbhreithniú poiblí 15 lá ó shin maidir le hAcht na dTeangacha Oifigiúla, athbhreithniú go bhfuil ról agus feidhmeanna Oifig an Choimisinéara Teanga ag a chroílár.

Agóid Tobstailce @ Dáil Éireann

Eagraíodh agóid lasmuigh den Dáil an tseachtain seo caite le cur in iúl don Rialtas láithreach ár míshástacht agus uafás leis an gcinneadh glactha acu (grianghraif le feiceáil anseo) . Chomh maith leis sin éisíodh preasráitisí is ar an ábhar.

Creideann Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta araon go bhfuil gá an cinneadh seo a throid agus brú damanta a chur ar an Rialtas go dtí go ndéanfar an cinneadh a fhreaschuir.

Bí ag an gCruinniúCláraigh anseo!

Chuige sin tá cruinniú eagraithe i nGaillimh ar an Aoine, 02 Nollaig, ag 14.00 in Óstán Pillo, Bóthar Áth Chinn (trasna ó Óstán Menlo Park) le cás Oifig an Choimisinéara Teanga agus an t-athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla a phlé. Ba mhaith linn feachtas láidir a aontú leis an méad is mó do phobal na Gaeilge agus Gaeltachta taobh thiar de.

Croí na hAchta Teanga le baint ag an Rialtas

2011-11-17T05:53:00.000-08:00

D'fhógair an Rialtas inniu go bhfuil sé i gceist acu Oifig an Choimisinéara Teanga a dhúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách, agus a chuid feidhmeanna ar fad a chur isteach faoi Oifig an Ombudsman mar chuid dá phlean athchóirithe don earnáil poiblí. (Féach ar "Deireadh leis an gCoimisinéir Teanga?")

"Tá an fógra seo ón Rialtas go bhfuil Oifig an Choimisinéara Teanga le dúnadh mar oifig reachtúil neamhspleách ar an gcinneadh is cúlaithí, is meathlaí dá bhfuil glactha ag Rialtas ar bith i dtaca le cur chun cinn na Gaeilge le blianta fada anuas. Baineann níos lú céille fós leis an gcinneadh ó tá an Rialtas céanna tar éis athbhreithniú poiblí a fhógairt 14 lá ó shin maidir le hAcht na dTeangacha Oifigiúla, athbhreithniú go bhfuil ról agus feidhmeanna Oifig an Choimisinéara Teanga ag a chroílár. An bhfuil fiúntas ar bith ann don phobal páirt a ghlacadh sa chomhairliúchán seo más rud e go bhfuil na cinntí déanta cheana féin?" a deireann Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge
"Ó ceapadh agus athcheapadh Seán Ó Cuirreáin ina Choimisinéir Teanga le déanaí, ní foláir a luaigh go bhfuil dul chun cinn dochreidte déanta ag an oifig s'aige i dtaca le monatóireacht ar chomhlachtaí poiblí lena chinntiú go gcomhlíonann siad forálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla, tá siad tar éis aon sárú den Acht a thuairisc an pobal dóibh a imscrúdú, agus tá siad tar éis comhairle den chéad scoth a chur ar fáil don phobal maidir lena gcearta teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla. Creideann pobal na Gaeilge i neamhspleáchas na hoifige, tá muinín acu aisti, agus tá seo anois á chur i mbaol ag an Rialtas."

Léirsiú ag Teach Laighin 17 Samhain

Arsa Éamonn Mac Niallais, Urlabhraí Ghuth na Gaeltachta: "Tá sé dochreidte go bhfuil a leithéid de chinnidh á ghlacadh agus muid ag cur tús le feidhmiú na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 de chuid an Rialtais. Níl bun ná barr leis an chinneadh agus beidh an-amhras go deo ar phobal na Gaeilge go bhfuil an Rialtas seo dáiríre faoi phleanáil go straitéiseach do phobal na teanga ar chor ar bith anois. Cén teachtaireacht atá seo ag tabhairt don Státchóras a bhfuil pobal na Gaeilge ag lorg a gcearta uaidh leis na cianta? 'Séard atá á rá nó nach bhfuil tábhacht leis an oifig neamhspleách seo agus de bhrí sin, nach bhfuil sé tábhachtach go gcuirfí an Acht Teanga i bhfeidhm.

"Níl sábháil ar bith le déanamh. Ní chaillfidh duine ar bith a bpost. Le fírinne an scéil a insint, beidh costas breise ar an státchiste más amhlaidh go ndéanann siad iarracht an fhoireann reatha a bhogadh go hOifig an Ombudsman i mBaile Átha Cliath. Fiú nuair a bhreathnaigh an Bord Snip ar an cheist seo, mhol siad an Oifig a fhágáil mar atá. Tá roinnt ceisteanna le cur mar sin. Cé a rinne an moladh seo? Cén chosaint a rinneadh laistigh den Roinn féin ar Oifig an Choimisinéara nuair nach bhfuil aon loighic ó thaobh sábháilteachtaí airgid leis an chinneadh? Cén dearcadh atá ag an Rialtas seo agus ag an Státchóras ar chearta na gcainteoirí Gaeilge in Éirinn?"

Tá Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag éileamh ar an Taoiseach agus ar an Tánaiste, atá spéis mhór acu beirt féin sa Ghaeilge agus i bpobal na teanga, an cinneadh seo a fhreaschuir agus tacú le hobair mhaith, éifeachtach, neamhspleách Oifig an Choimisinéara Teanga.

Deireadh leis an gCoimisinéir Teanga?

2011-11-17T04:57:00.000-08:00

Fógraíodh go mbeidh deireadh le hOifig an Choimisinéir Teanga tré h-í a nascadh le Oifig an Ombudsman de réir an phlean nua faoi leasú na seirbhíse phoiblí a foilsíodh (i mBéarla amháin!) ar amháin ar ndóigh.

Seans go mbeidh roinnt sábháil i gceist leis an gcinneadh, ach caillfidh siad neamhspleáchas. Ach i ndairíre sé deireadh leis an gCoimisinéir atá i gceist!

Rud eile faoin bpáipéar ná go bhfuil an mírín faoin gCoimisinéara amháin dhá theangach. Cén fáth nach bhfuil na ranna eile (nó an páipéar ina iomlán) dhá theangach.

Feach an scéal leis ar shuíomh Foinse - Oifig an Choimisinéara Teanga le dúnadh!

Tá roinnt oifigí eile stáit le nascadh leis an Ombudsman. Mar An Coimisiún um Cheapacháin Seirbhíse Poiblí (CPSA), Ombusman do Leanaí agus Oifig an Chomisinéara Cosanta Sonraí.

Seo Ráiteas a éisíodh ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge faoi:

Cúis mhór dhíomá do Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge cinneadh an Rialtais feidhmeanna an Choimisineára Teanga a chomhnascadh le hOifig an Ombudsman.

D’fhógair an tAire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe inniu go ndéanfar feidhmeanna an Choimisineára Teanga a chomhnascadh le hOifig an Ombudsman faoi chlár athchóirithe na hearnála phoiblí mar chuid de bheartais an Rialtais comhlachtaí neamhspleácha Stáit a shruthlíniú.

Ceapadh Seán Ó Cuirreáin ina chéad Choimisinéir Teanga de réir Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 ar an 23 Feabhra 2004. Tá sé ag tabhairt faoi obair na hoifige le dearcadh agus cur chuige stuama, praiticiúil, tomhaiste, ciallmhar ó shin i leith.

Tá toradh díreach na hoibre sin le feiceáil go soiléir sa dul chun cinn atá á déanta maidir le seirbhísí níos fairsinge agus ar chaigheán níos airde trí Ghaeilge a sholáthar don phobal ag na Comhlachtaí Poiblí faoin Acht Teanga.

Ag labhairt dó ag Tóstal na Gaeilge 2004 go luath i ndiaidh dá cheapachán mar Choimisinéir Teanga leag an tUasal Ó Cuirreáin béim ach go háirithe ar an dtábhacht a bhaineann le neamhspleáchas oifig an Choimisinéara faoin dlí. Chuir sé in iúl go raibh mar aidhm aige go mbeadh Oifig an Choimisiéara Teanga ina hacmhainn ag pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta maidir lena gcearta a fháil faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla.

Tá an aidhm sin bainte amach agus á bhaint amach aige go laethúil i gcomhlíonadh a ndualgais mar Choimisinéir.

Athcheapadh an tUasal Ó Curreáin do thréimhse eile 6 bliana ar an 23 Feabhra 2010.

Ag tagairt do chinneadh an Rialtais fógartha inniu, dúirt Stiúrthóir na Comhdhála, Pádraig Mac Criostail go bhfuil “tús curtha le hathbhreithniú ar fheidhmiú an Achta Teanga ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta le fíor-dhéanaí. Beag ciall atá ann, mar sin, réamhchinneadh a fhógairt maidir le hOifig an Choimisineára Teanga a bheidh go mór chun aidhleasa feidhmiú ar bhonn neamhspleách na hoifige sin, gan trácht ar an dtionchar diúltach ar chur i bhfeidhm an Achta Teanga a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh ar an gcinneadh seo. Is dócha gur féidir glacadh leis gur ar mhaithe le caiteachas ón gciste Stáit a laghdú an cinneadh seo, cé nach léir cén sábháil airgid a eascróidh as.”

Lorgóidh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge cruinniú práinneach leis an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta chun impleachtaí an chinnidh seo agus cinntí eile faoin gclár athchóirithe a mbeidh tionchar acu ar chur chun cinn na Gaeilge a phlé leis.

Ciúnas timpeall ar an nGaeilge sa saol poiblí

2011-11-15T23:55:00.000-08:00

Ba é an tOllamh Alan Titley a thug Léacht Nollaig Uí Ghadhra ag seimineár ar rialachas, idé-eolaíocht agus dlí-eolaíocht a reáchtáladh i mBaile Átha Cliath thar an deireadh seachtaine.

Ciúnas!

“Tá ciúnas mór timpeall ar an nGaeilge in Éirinn inniu”, dar leis agus nocht sé an tuairim nach raibh lárionad don Ghaeilge sa saol poiblí anois agus go raibh neamart iomlán déanta ar na foinsí Gaeilge ag cuid mhaith de staraithe na tíre.

Luaigh sé chomh maith gur beag tagairt a bhí ann don teanga sna meáin Bhéarla. Níos measa fós, dar leis, tá “naimhdeas fíochmhar" le brath i gcuid de na nuachtáin agus i measc aicmí áirithe sa tír, a dúirt sé.

I láthair ag an seimineár Dé Sathairn bhí Eoin Ó Murchú a thug faoin gceist chéanna ar bhealach eile agus a dúirt go raibh cogadh aicmeach ann. D’áitigh sé nach raibh cúis na Gaeilge mar bhunsprioc ag an bhuannaíocht anois in ainneoin an taighde a thugann le fios go bhfuil muintir na hÉireann báúil don Ghaeilge.

Labhair Áine Hyland, Ollamh Emeritus le hOideachas i gColáiste na hOllscoile Corcaigh faoin gcóras pátrúnachta atá i bhfeidhm in Éirinn, córas nach bhfuil ann i dtír ar bith eile ar domhan dar léi.

Thug sí léargas ach go háirithe ar na forbairtí a thit amach ó bunaíodh an córas scoile náisiúnta le Litir Stanley sa bhliain 1831 leis an sprioc ‘to unite in one system, children of different faiths.’ Ní mar sin a tharla áfach agus thug sí léargas ar an gcoimhlint a bhain le scoileanna ilchreidmheacha agus idirchreidmheach a bhunú ó thús na 70í.
Nocht sí an tuairim go mbeidh deacrachtaí ag an rialtas úr polasaí a chinntiú maidir le scoileanna náisiúnta ilchreidmheacha a bhunú ar láithreacha ina mbíodh scoileanna caitliceacha ann . D’aontaigh an Roinn Oideachais gníomhas malartú sa bhliain 2002 le roinnt de na scoileanna caitliceacha, rud a chiallódh gurb é an t-oideachas caitliceach amháin a bheidh ar fáil ar shuíomhanna áirithe amach anseo.

Bhí reachtaíocht, cearta teanga agus an t-athbhreithniú ar Bhunreacht na hÉireann faoi chaibidil ag Séamus Ó Tuathail, SC agus Tom O’Malley léachtóir Sinsearach le Dlí, Ollscoil na hÉireann Gaillimh.
Ó pléadh tiontú oifigiúil na reachtaíochta sa Chúirt Uachtarach i gCás Uí Beoláin tá go leor tite amach sna cúirteanna agus sa Dáil maidir le ceist na reachtaíochta.
Go dtí seo, pléadh tiontú Achtanna an Oireachtais agus tiontú na nIonstraimí Reachtúla os comhair na gcúirteanna ach tá ceist ann fós maidir le Billí a aistriú go Gaeilge, dar leis an abhcóide Séamus Ó Tuathail.
Nocht sé an tuairim áfach go raibh cúrsaí ag dul i bhfeabhas sa tseirbhís chúirteanna – tá cuid de na breithimh cumasach go leor agus ar a gcompord leis an teanga agus le déanaí foilsíodh tuarascálacha oifigiúla i nGaeilge ar cheithre chúis Ghaeilge.

Bhí an t-athbhreithniú ar Bhunreacht na hÉireann mar atá geallta i gclár an rialtais á phlé ag Tom Ó Malley. Is iontach an deis atá ann plé poiblí a bheith againn maidir le luachanna an bhunreachta ach ba chóir dúinn a bheith cúramach maidir le leasuithe a mholadh, dar leis.
Mhol sé don chomhdháil bhunreachtúil díriú isteach ar cheisteanna práinneacha, an leasú bunreachtúil maidir le cearta leanaí agus ar athmhúnlú an tSeanaid i dtús báire. “Caithfimid a bheith cúramach gan a bheith ró-thoilteanach bunreacht a leasú”, a dúirt sé.

Craolfar na léachtaí ar fad ar RTÉ Raidió na Gaeltacha amach anseo.

©Foilsithe ar Gaelport.com 15 Samhain 2011

Tuarascáil ar Chaiteachas Caipitil 2012-16

2011-11-11T08:34:00.000-08:00

Ó thaobh an tuarascáil a dfhoilsigh an Roinn Airgeadais an tseachtain seo ar chaiteachas caipitil do na blianta 2012-16, ní féidir a rá ag an am seo, cé na himpleachtaí a bhéas aige don Ghaeilge agus don Ghaeltacht. Nuair a foilsíodh na figuirí deireannacha i mí Iúil 2011, bhí an Ghaeltacht agus an Ghaeilge faoi chúram na Roinne Gnothaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta.

An Roinn Gnóthaí Pobail, Comhionannais & Gaeltachta

Caiteachas Caiptil 2008-2016 (EURMillliúin)

Ins an tuarascáil úr seo, tá an Ghaeltacht sa rannóg céanna le cursa ealaíona agus oidhreachta. (Maith dúinn an Bhéarla!)

ARTS HERITAGE AND GAELTACHT

Capital expenditure in this area will focus in particular on supporting jobs in the film & TV sector and in the Gaeltacht. It will also seek to target investment in priority areas in the cultural and heritage sectors that can support cultural tourism as one of the most important elements of Ireland's tourism product. Other investment will help to ensure continued implementation of EU Directives and support waterways development in the context of the implementation of the Good Friday/St Andrew's Agreements. Table 12 Arts, Heritage and Gaeltacht Programme Investment 2012-16.

Infrastructure and Capital Investment, 2012-16

Mar sin de agus de bharr nach bhfuil aon bhriseadh síos ar fáil taobh istigh dén rannóg é féin, sé sin cén méíd d'allúntas na roinne a chaitear ar chúrsaí Gaeltachta go sonrach, beidh orainn fanacht go dtí Cainfhaisnéis 2012 i mí na Nollag leis na himpleachtáí do leithéidí Údarás na Gaeltachta a mheas.

Ráiteas ó Ghuth na Gaeltachta

Plean forfheidhmithe na straitéise

2011-11-03T01:15:00.000-07:00

Fáiltíonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge roimh Phlean forfheidhmithe na Straitéise

Fáiltíonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge roimh fhoilsiú Phlean forfheidhmithe na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta don bhliain 2011 maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 – 2030.

Leagtar amach i dtéarmaí ginearálta an dul chun cinn atá déanta ag an Roinn faoin bplean forfheidhmithe maidir le bunú na struchtúr eagrúcháin agus oibríochta is gá chun go mbainfear amach spriocanna na Straitéise, chomh maith le frámaí ama, nó ar a laghad dátaí tosaithe do roinnt de na céimeanna ar gá a thionscain chuige sin.

Tugann an Chomhdháil suntas ar leith don tagairt sa phlean forfheidhmithe do na nithe seo leanas:
    • Dréachtbhille Gaeltachta le hullmhú faoina gceapfar forálacha reachtúla, i measc eile, do:
            o shainmhíniú nua ar an nGaeltacht bunaithe ar chritéir theangeolaíocha;
            o phróiseas pleanála teanga faoina ndéanfar pleananna teanga a ullmhú ag leibhéal an phobail do gach limistéar Gaeltachta;
            o chineál nua de cheantair ‘Gaeltacht gréasáin’ a bheidh lasmuigh de na ceantair Ghaeltachta reachtúla atá ann faoi láthair;
    • Athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 faoi Chlár an Rialtais 2011 – 2016 atá le tionscnamh an mhí seo.
    • Scéim nua le teacht i gcomharbacht ar Scéim Labhairt na Gaeilge le fógairt i mí na Nollag 2011.

Ag tagairt go sonrach dó do na nithe áirithe sin, dúirt Stiúrthóir na Comhdhála, Pádraig Mac Criostail gur “bearta príomha iad seo nach mór a chur i bhfeidhm anois chun úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht agus lasmuigh di a threisiú agus chun céim mhór a ghlacadh i dtreo bhunaidhm na Straitéise a bhaint amach. Níl aon amhras ach go gcabhraíonn foilsiú an phlean seo leis an Straitéis a choinneáil i mbéal an phobail agus tá oifigigh na Roinne le moladh as an gcur chuige oscailte seo”.

Beidh foriomlánú le déanamh ar an bplean forfheidhmithe maidir le heilimintí tábhachtacha na Straitéise, ar a n-áirítear leithdháileadh na n-acmhainní a bheidh de dhíth chun spriocanna na Straitéise a bhaint amach, maraon leis na nósanna imeachta monatóireachta agus athbhreithnithe, luachála agus modhnaithe. Beidh an Chomhdháil ag tnúth le foilsiú an eolais sin gan rómhoill.

Díospóireacht TG4

2011-10-11T02:31:00.000-07:00

Seo pictiúir íontach a chuir Ciarán Ó Brolcháin ar facebook agus é ag caint faoin díospóireacht uachtarántachta atá le bheith ar TG4 - "Tá siad ag teacht..." Ní gá a thuilleadh a rá!
Beidh an clár ar siúil ar an 18ú lá Deireadh Fomhair 2011.

Yu ming sa rang!

2011-09-28T04:18:00.000-07:00

An English language version

Tabharfar deis do gach dalta scoile dara leibhéal in Éirinn foghlaim faoi chearta teanga i dtionscnamh nua ilmheánach oideachais a d’fhorbair Oifig an Choimisinéara Teanga agus a sheol an tAire Stáit Gaeltachta, Donnchadh Mac Fhionnlaoich T.D., i nGaillimh inniu/inné (27 Meán Fómhair 2011).

Tá sé mar aidhm ag an tionscnamh léargas a thabhairt ar chearta teanga go ginearálta agus ar chás na Gaeilge go háirithe, i gcomhthéacs chearta an duine. Sraith de cheachtanna scoile agus tionscadail dhátheangacha atá ann a mhúinfear mar chuid de chúrsa an Teastais Shóisearaigh san Oideachas Saoránach, Sóisialta agus Polaitiúil (OSSP). Leabhrán do mhúinteoirí, CD Rom, DVD de ghearrthóga físe, póstaeir agus acmhainní ar líne atá i gceist. Tá cóipeanna á ndáileadh faoi láthair ar chuile scoil dara leibhéal sa tír.

Pléitear ann na buntáistí agus na dúshláin a bhaineann leis an ilteangachas agus scrúdaítear Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine de chuid na Náisiún Aontaithe. Taispeántar an gearrscannán Yu Ming is Ainm Dom, scannán a insíonn scéal an ógánaigh ón tSín a d’fhoghlaim Gaeilge mar ullmhúchán dá thuras ar Éirinn ach a mbíonn deacrachtaí cumarsáide aige i dtús aimsire go dtí go n-aimsíonn sé post mar fhreastalaí beáir sa Ghaeltacht.

Úsáidtear íomhánna a bhaineann le féiniúlacht náisiúnta i bhfíseán a léirigh Nuacht TG4/RTÉ le fuaimrian le The Coronas (Béarla) mar chuid de cheacht ar chultúr agus náisiúntacht. Baintear leas as sraith tasc-chartaí i gceacht ina n-iarrtar ar daltaí gnéithe de shaol na hÉireann a mhíniú do chuairteoir Marsach agus bunaítear ceacht eile ar fhorbairt comharthaíocht agus stáiseanóireacht dhátheangach.

Rinneadh tástáil ar an iarracht seo mar ‘thionscnamh píolótach’ i 15 scoil ar fud na hÉireann anuraidh agus baineadh úsáid as an aiseolas a tháinig dá bharr sin le barr feabhais a chur air. Is féidir é a mhúineadh trí Ghaeilge, trí Bhéarla nó go dátheangach de réir mar a oireann do scoileanna, múinteoirí nó ranganna ar leith.

“Thar rud ar bith eile ba cheart do gcinnteodh an tionscnamh seo go dtugtar comhthéacs d’fhoghlaim na Gaeilge do dhaltaí agus go mbeadh tuiscint agus meas acu ar an gcoincheap a bhaineann le cearta teanga” dar leis an gCoimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin. Dúirt sé “go bhféadfadh an iarracht seo a bheith ar an tionscnamh is tábhachtaí ag a Oifig ó bunaíodh í má chiallaíonn sé go mbeidh an tábhacht atá le cearta teanga á teagasc do líon suntasach daltaí gach bliain.”
Mheabhraigh sé do na daltaí a bhí i láthair ag an ócáid seolta ó Choláiste na Coiribe i nGaillimh go raibh muintir na hÉireann ina gcosantóirí ag an nGaeilge agus iad ag caomhnú gné thábhachtach d’oidhreacht an domhain atá faoi bhagairt.

Agus é ag seoladh an tionscnaimh dúirt an tAire Stáit Gaeltachta, Donncha Mac Fhionnlaoich TD, go raibh súil aige go gcuideodh sé le daltaí scoile forbairt a dhéanamh ar a bhféiniúlacht féin mar shaoránaigh i dtír a bhfuil dhá theanga oifigiúla aici agus go méadódh sé a dtuiscint ar a thábhachtaí agus atá cosaint agus cur chun cinn ár dteanga náisiúnta. Tá an acmhainn oideachais ar chearta teanga á dáileadh le tacaíocht ó COGG, an Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta de chuid na Roinne Oideachais agus Scileanna.

Dúirt Príomhfheidhmeannach COGG, Muireann Ní Mhóráin, go raibh súil aici go mbainfeadh múinteoirí úsáid iomlán as an acmhainn a thug gach deis dóibh tuiscint ar chearta teanga a chur ar chlár oibre an chórais oideachais ar bhealach a d’fhágfadh gur buntáiste mór é do dhaltaí. Painéal de mhúinteoirí OSSP a d’fhorbair an t-ábhar le cabhair ó raon leathan eagraíochtaí ar a n-áirítear an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí (Béarla) de chuid na Roinne Oideachais agus Scileanna, Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, COGG, Nuacht TG4/RTÉ agus tuilleadh nach iad.

MFG san Oireachtas!

2011-09-16T05:14:00.000-07:00

Cailleadh 130 postanna go tobann, gan coinne sa Chomhlucht Meitheal Forbartha na Gaeltachta (MFG) ar an 7ú lá Meán Fomhair 2011.

Árdaíodh an cheist seo sa Dáil agus sa tSeanaid:

15 Mean Fomhair 2011 sa Dáil:

• Deputy (sic) Éamon Ó Cuív:
Mar is eol don Aire Stáit, d’éirigh MFG as trádáil gan choinne an tseachtain seo caite. Bhí iniúchadh a chur mé féin ar bun á dhéanamh ar gnóthaí MFG. Bhí an tuarascáil sin réidh roimh an Aire nuair a tháinig sé isteach sa Roinn. Ba mhaith liom i dtosach báire ceist a chur ar an Aire Stáit faoin eolas a bhí ag an Aire maidir leis na fadhbanna a bhí in MFG agus, go deimhin, na céimeanna a bhíá ghlacadh ag an Roinn agus ag an Aire chun déileáil leis na fadhbanna sin, a bhí ar eolas acu. Is dóigh liom nach dtuigeann an Aire an caillteanas mór atá i gceist sa chinneadh a rinneadh an tseachtain seo caite, ó thaobh cailliúnt seirbhísí agus postanna de.

Sa tSeanaid!

20/9/2011:

An Cathaoirleach: I have also received notice from Senator Trevor Ó Clochartaigh of the following matter: (sic)

"Ar an gá don Aire Chomhsaol Pobal agus Rialtas Aitiúil soléiriú stádas na noibrithe i Meitheal Forbartha na Gaeltachta, agus cad atá i ndán dóibh ó thaobh dlí de, agus cad atá an Roinn tar éis a dhéanamh, nó atá sé d’intinn don Roinn a dhéanamh, chun leasa agus cearta fostaíochta na noibrithe a chosaint...
..I regard the matters raised by Senator Ó Clochartaigh as suitable for discussion on the Adjournment and they will be taken at the conclusion of business. (sic)

Ag deireadh an lae:
Senator Trevor Ó Clochartaigh: Cuirim fáilte roimh an Aire Stáit. Tá beagán díomá orm nach bhfuil an tAire ó hÓgáin anseo leis an gceist seo a fhreagairt mar is ceist fíor-thábhachtachí i gcomhthéacs na Gaeltachta í agus sílim go bhfuil ceist le freagairt aige.

Táim ag caint faoi Meitheal Forbartha na Gaeltachta, MFG. Go minic nuair a bhíonn jabanna á chailliúint ar fud na tíre, feiceann muid Airí agus Airí Stáit ag léimneach suas agus anuas agus ag déanamh scéal chailleach an uafáis os comhair na ceamaraí teilifíse agus raidío, ach is beag caint atá déanta faoi MFG. Tá 130 jabanna sna ceantair Gaeltachta ag imeacht mar gheall ar an teip atá ar an gcomhlacht seo agus tá ceisteanna tromchúiseacha le freagairt faoi sin. Tá sé curtha in iúl go rí-mhinic agam féin agus ag daoine eile go raibh deacrachtaí le Meitheal Forbartha na Gaeltachta le roinnt blianta anuas. Go deimhin, d’ordaigh an t-iar Aire go ndéanfaí cúpla iniúchtaí ar an gcomhlacht ó thaobh chleachtais bainistíochta an bord stiúrtha agus iad a chomhlíonadh, na dualgais, cúrsaí airgeadais agus mar sin de.

Chonaic muid an tseachtain seo caite go bfhuil an comhlacht le scor, go bhfuil na jabanna le n-imeacht, go bhfuil cuid de na cláir le cur in áit éiginnte agus nach bhfuil sé soiléir cén todchaí a bheidh ag an chuid eile. Tá imní orainn ó thaobh na daoine atá fostaithe sna comhlachtaí, ach imní orainn freisin i dtaobh na daoine ar a bhfuil na cláir seo ag freastal. Le coicís anuas, táim ag iarraidh soiléirithe a fhail ó Phobal, ón Roinn agus ón gcomhlacht féin faoi céard atá ag tarlú. Tá faitíos orm go bhfuil daoine ag dul ar chúl sceiche le cuid den scéal seo.
I will revert to English to make this point. I believe there is significant buck passing happening in the Meitheal Forbartha na Gaeltachta scenario. We have the Department funding programmes through Pobal to the independent company, Meitheal Forbartha na Gaeltachta which operates State-funded programmes. When one asks MFG what is going on, one is told it is a question for Pobal. When one asks Pobal, it says it cannot say anything until it talks to the Department and when one talks to the Department, one is told it is an issue for the independent company, Meitheal Forbartha na Gaeltachta. This is completely unacceptable. There are 130 jobs in the balance but this has not made the media headlines it should have and when I have asked for answers, they have not been forthcoming.

We have been raising serious governance issues about this company for quite a long time. As far back as three years ago, the directors of the company were written to by certain parties warning them of their responsibilities as directors with regard to the governance of the programmes they administer. These are all State sponsored programmes. Three of these programmes were audited approximately a year and a half ago by Pobal, but the report has not been published despite our calls for its publication. I have seen a copy of the report and it raises massive issues regarding the governance of the company. Why did the Department and the Minister not step in sooner? Why has Pobal not acted and why was the board of directors of Meitheal Forbartha na Gaeltachta not held to task before we ended up in a scenario where the company is to close down - I believe there is talk of it being liquidated - and 130 jobs are to go? It is an incredibly serious issue and the people of the Gaeltacht are dismayed and angry that the reaction to the news has been so slow and muted.

Sin í mo cheist agus sin an fáth gur chuir mé an cheist. Cuirfidh mé fáilte roimh an freagra ón Aire Stáit.
Deputy Willie Penrose: The Minister is away on Government business and cannot be here.

Meitheal Forbartha na Gaeltachta Teoranta, MFG, is an independent company with its own board of management and memorandum and articles of association which has responsibility under company law for the proper stewardship of the company. My Department has no role in the internal operations of local development or partnership companies and, therefore, does not have a role in staff matters, which are for the board of the company as the employer, to manage.

Pobal, which manages programmes on behalf of the Department, commenced an audit of MFG in January 2010. The audit findings and associated recommendations were notified to MFG in June 2010. An independent executive, Mazars, was appointed by Pobal to MFG on 30 June 2011 to examine the outstanding audit issues and to identify suitable mechanisms for their resolution. The executive presented its interim findings to Pobal in mid-August 2011 and presented its recommendations and progress to the board of MFG on 7 September 2011. The final status on the recommendations was scheduled to be presented by the independent executive to Pobal by 30 September 2011.

MFG has confirmed that its board, on examination of the company’s financial situation, took the decision to cease trading as of 4 p.m. on 7 September 2011 on the basis of insolvency. The board has also confirmed that all staff contracts have been terminated since the board meeting. The Department and Pobal met with MFG and the independent executive, Mazars, on 9 September 2011 to establish the facts with regard to the specific decisions taken by the company and on its progress on implementing these decisions. The company was strongly encouraged to avail of financial advice alongside the legal advice, which it was stressed was imperative, and it was encouraged to access the same immediately. It also committed to immediately effect all other necessary work to meet its statutory obligations with regard to staff. It was agreed at that meeting that MFG would take full legal advice on the necessary steps in this process and ensure it fulfils all statutory duties in that respect. The Department and Pobal are awaiting a written update on the implementation of this work. Pobal will continue to offer any appropriate support to aid this work. In parallel, my Department and Pobal are examining mechanisms to support the continuation of services previously supplied by MFG within the Gaeltacht areas. However, it should be noted that MFG is a private limited company and it is beyond the remit of my Department to direct the business of such a company in any way. It is the responsibility of the company’s board of directors to fulfil all its obligations under company and employment law. As the Senator will know, the issue of employee rights is the responsibility of the Department of Jobs, Enterprise and Innovation while responsibility for welfare rights rests with the Department of Social Protection.

Senator Trevor Ó Clochartaigh: I understand the Minister of State is saying that he has no right to interfere with an independent company, but the programmes are State programmes that are directed by the Department. Guidelines are laid down for the proper implementation of the Leader programme, the LCD programme, the CSP programme, etc. Does the Minister of State agree that this gives him a right and that the Department should have stepped in sooner? If it had a report in June 2010 that showed up such deficiencies in the company, why did he not act sooner so that, instead of the jobs going, the company could perhaps have been salvaged and the jobs saved?

Deputy Willie Penrose: This is an issue I will follow up in the context of the particular matter the Senator has raised.
Tabhair faoi dearadh nár labhair an tAire Stáit abairt amháin i nGaeilge.

Tá práinn le réiteach a fháil ar na fadhbanna seo. Creidim gurb é an bealach is fearr ar aghaidh ná teacht ar réiteach eatramhach ar na fadhbanna. Tógadh an cinneadh Dé Céadaoin seo caite agus bhí cruinniú Dé hAoine seo caite idir an Roinn, Pobal agus MFG. De réir mar a thuigim é, ní raibh an tAire i láthair - níor b’fhiú don Aire bheith i láthair nuair a bhí an cheist fíor-thábhachtach seo don Ghaeltacht á phlé. Ba mhaith liom míniú a fháil ón Aire, a bhfuil freagracht air i dtaobh na ceiste seo, cén fáth nach raibh sé i láthair ag an gcruinniú sin. Ba mhaith liom eolas a fháil ar céard atáá dhéanamh, nó céard atá beartaithe le déanamh, chun déileáil leis an gceist seo anois, agus cad atá i gceist a dhéanamh chun na seirbhísí seo a chur ar fáil arís agus poist a chaomhnú.

Tá sé thar a bheith tábhachtach, in aon socrú nua a dhéanfar, go gcuirfear na seirbhísí ar fáil trí Ghaeilge. Bunaíodh Meitheal Forbartha na Gaeltachta chun déanamh cinnte go mbeidh seirbhísí ar fáil do Ghaeilgeoirí na Gaeltachta ina dteanga fhéin. Ní bheadh sé sásúil dom, nó do phobal na Gaeltachta, dá smaoineófaí ar na seirbhísí sin a chur ar fáil in aon teanga eile. Ba mhaith liom a dheimhniú go bhfuil sé i gceist ag an Aire casadh le bórd iomlán MFG. Cén uair atá sé i gceist aige casadh leo? Cad iad na socruithe atá i gceist a dhéanamh chun a chinntiú go mbeidh na cláracha Leader agus LCDP, agus na cláracha eile a bhíá reachtáil ag MFG, ar fáil do phobal na Gaeltachta amach anseo?

• Deputy (sic) Fergus O’Dowd:
Ba mhaith liom freagra a thabhairt don Teachta. Tá sé an-thábhachtach go réiteofaí an cheist práinneach seo ar son muintir na Gaeltachta, go háirithe. Tá an Aire agus an Roinn ag déanamh a ndícheall lá agus oíche chun an scéal seo a socrú, i dtreo is go gheobhaidh gach chuid de gach Gaeltacht sa tír an buntáiste atá ag teastáil ón airgead seo. Is é sin an bun-aidhm atá againn ar an taobh seo den Dáil. Tá súil agam go bhfuil an Teachta Ó Cuív ag cabhrú linn sa mhéid sin.

Mar is eol don Teachta, is comhlacht é Meitheal Forbartha na Gaeltachta atá ag obair sna Gaeltachtaí i gCorcaigh, Ciarraí, Dhún na nGall, Gaillimh, Maigh Eo, an Mhí agus Port Láirge. This company operates a number of programmes on behalf of the Department of the Environment, Community and Local Government, agus Ranna eile. Tá an comhlacht seo ag obair sa Roinn ina bhfuil mé i mo Aire Stáit. The programmes that are being delivered from my Department are rural walkways, rural development programmes and the local and community development programme. Is comhlacht neamhspleách lena mbord fhéin é MFG. Tá dualgaisí aige ó thaobh company law de. It - bord an chomhlacht - has responsibilities under company law with regard to the proper stewardship of that company.

Níl aon baint ag an Roinn leis na rudaí inmheánacha atá ar siúl i measc na gcomhlachtaí seo, ach go háirithe. Dá bhrí sin, níl aon ról ag an Roinn in relation to rudaí inmheánacha, go mórmhór na daoine atá ag obair ionta agus na rudaí a bhaineann leo. Tá an dualgas iomlán ar an mbord na rudaí sin a réiteach agus a chur chun cinn, más féidir. Mar is eol duit, a Theachta, Pobal, which manages the Local and Community Development Programme on behalf of the Department, commenced an audit of MFG in January 2010. The audit findings and associated recommendations were notified don comhlacht sin in June 2010.

An independent executive, Mazars, was appointed by Pobal to MFG on 30 June 2011 to examine the outstanding audit issues and identify suitable mechanisms for their resolution. The executive presented their interim findings to Pobal in mid-August 2011 and presented their recommendations and progress to the board of MFG on 7 September 2011. The final status on the recommendations was scheduled to be presented by the independent executive to Pobal by 30 September 2011.

LCDP funding was temporarily extended to September 2011 to facilitate the completion of the final report. MFG has confirmed that its board, on examination of the company’s financial situation, took the decision to cease trading as of 4 p.m. on 7 September 2011 on the basis of insolvency. The board has also confirmed that all staff contracts have been terminated since the board meeting.

On 9 September, a meeting was held with representatives from the Department, Pobal, Mazars and MFG. This meeting was used to gain clarifications on the specific decisions taken by the company and on its progress on implementing these decisions. The company was strongly encouraged to avail of financial advice, alongside the legal advice which, it was stressed, is imperative immediately. It also committed to effect all other necessary work to meet its statutory obligations.

It was agreed that MFG would take full legal advice on the necessary steps and that the company would ensure it is fulfilling all statutory duties relevant to its situation. The Department and Pobal are awaiting a written update on this work.

Deputy (sic) Éamon Ó Cuív:
Ba mhaith liom buíochas a ghlacadh leis an Aire ach, in ndáiríre, níor fhreagair sé na buncheisteanna. An chéad cheist, muna n-éiríonn le MFG ord a chur a a chuid gnóithe céard iad na socruithe eile atá i gceist a dhéanamh leis na seirbhísi a chur ar fáil don phobal, is é sin, seirbhísí chomhlucht Leader agus LCDP, an local community and development programme? Ar ndóigh tá an comhlucht neamhspleách. Ach muna bhfeidhmíonn sé de réir critéir na Roinne níl sé neamhspleách, mar tá an Roinn ag tabhairt a gcuid airgid. Mar sin, muna bhfuil sé ag feidhmiú cad iad na malairt socruithe atá i gceist a dhéanamh le déanamh cinnte go mbeidh na seirbhísí seo ar fáil do phobal na Gaeltachta? Bhí dóthain ama agus dóthain fógra go raibh an fhadhb seo ann.

An dara rud, an bhféadfadh an t-Aire a dheimhniú dom go raibh an dliteanas ar fad a tharraing an trioblóid seo ag dul don Stáit? I gcás amháin, tá ordú Ard Chúirte go gcaithfear duine áirithe a íoc agus ní raibh aon rogha ag an Stáit ach aisíoch a dhéanamh ag MFG i dtaobh an duine sin. De bhreis ar sin, de réir mar a thuigim is dliteanas de thart ar €100,000 é, de réir tuairiscí. An bhféadfadh an t-Aire a dheimhniú gurb shin an dliteanas atá i gceist? Cuireann sé iontas orm nach rabhthas in ann teacht ar shocrú leis an gcomhlucht maidir leis an €100,000 sin agus déanamh cinnte go leanfadh an comhlucht ag déanamh na hoibre a raibh sé ceapaithe a dhéanamh ar son phobal na Gaeltachta.

Níor thug an t-Aire aon fhreagra céard atá i gceist a dhéanamh. Ta pobal na Gaeltachta gan na seirbhísí seo. Cén uair ar féidir linn a bheith ag súil go mbeidh na seirbhísí seo ar fáil do ghnáth mhuintir na Gaeltachta atá ag braith ar na seirbhísí seo agus atá ag fanacht ar chúnamh airgid nach bhfuil ar fáil anois.

Deputy (sic) Fergus O’Dowd:
Tá sé an-tábhachtach go mbéadh na seirbhísí sin ar fáil ins na gaeltachtaí chomh luath agus is féidir iad a bheith ann. Tá sé an-thábhachtach go mbéadh an Roinn ag déanamh a dhícheall chun na seirbhísí a chur ar fáil, más rud é nach bhfuil an comhlucht in ann é sin a dhéanamh.

Tá an Roinn ag déanamh a dhícheall. It is currently working on both long-term and short-term solutions to ensure the continued delivery of the programme for rural and Gaeltacht areas. At this stage, is féidir liom geall a thabhairt gur féidir aon project promoter who already has contractual commitments under RDP to have his or her contract honoured. Tá sé sin thar a bheith soiléir anois.

I assure the Deputy that the intention is to find an efficient and effective solution that can be applied at the earliest opportunity. My Department would be happy to brief Deputies from Gaeltacht areas to ensure they are fully informed at every stage of this process, which is critical for the Gaeltacht.

The funding that MFG has been given to spend in 2011 amounts to €1.8 million. It is also contracted to deliver other services between 2007 and 2013. The financial allocation to MFG over the programme period to the end of 2015 will be more than €17 million. Tá sé an-thábhachtach ar fad go mbéadh an t-airgead caite san áit cheart. Déanfaidh mé sár-dhícheall go dtarlóidh sé sin.

Deputy (sic) Éamon Ó Cuív: An féidir leis an Aire a dheimhniú gur €100,000 atá i gceist, give or take?

15 Meán Fomhair 2011 sa tSeanaid.

Senator (sic) Trevor Ó Clochartaigh:
Ba mhaith liom mo dhíomá a léiriú mar gur gealladh dúinn, nuair a bhíomar ag scor, go mbéadh díospóireacht ar na healaíona ar siúl inniu ach níor tharla sin. Deirtear liom go mbeidh sé ag tarlú an tseachtain seo chugainn. Ba mhaith liom soiléiriú a fháil ar sin, mar tá cuid mhaith grúpaí ealaíne atá ag súil leis an díospóireacht sin.

Ar ábhar i bhfad níos tromchúisigh, fad is atá muid ag geadsaíocht anseo tá 130 post idir dhá cheann na meá ins na ceantair Gaeltachta i Meitheal Forbartha Gaeltachta. Ba mhaith liom leasú a iarraidh ar Riar na hOibre inniu le go dtiocfadh an t-Aire, an Teachta Phil Hogan, isteach sa Teach le míniú dúinn céard tá ag tarlú.

I call for an amendment to the Order of Business. As we sit here, 130 jobs in Gaeltacht areas are on the brink of disappearing. Last week, Meitheal Forbartha na Gaeltachta, a company fully funded by the State, had a board meeting at which the members discussed advice by management consultancy Mazars that the company should close because it was trading in a way it should not. The board took a decision that day to cease trading immediately. The manager rang a number of employees to ask them to tell their colleagues they no longer had jobs. In the interim, there were meetings between officials from Pobal, under the aegis of the Department of the Environment, Community and Local Government, and members of the board of directors and ex-management of this company. Up to half an hour ago, none of the employees of this company had been given any notification of where they stood. They cannot collect their dole or use their mortgage protection plans, and they really do not know what to do.

Some of the people concerned are employed under FÁS schemes, and they were told yesterday to go back into work today under these FÁS schemes, although when we sought clarification from FÁS we were told there was no contract for these people to be at work and that they would not be covered by insurance if they did go to work. It is a serious matter. All the funding for this company comes from the State. It is under the aegis of the Minister. These jobs could be saved and the company could be put right. The reason the company is in trouble is bad management, as highlighted by a number of audit reports done by Pobal. We have asked for these reports to be published but they have not been. However, I have seen a copy of one report, and it is a damning indictment of the company.

An Cathaoirleach:
Can the Senator reiterate his proposed amendment to the Order of Business?

Senator (sic) Trevor Ó Clochartaigh:
I propose that we call on the Minister, Deputy Hogan, to come to the House to clarify what his Department intends to do to save the 130 jobs at MFG. This needs to be done immediately because the people concerned are in limbo. It is simply not acceptable. The company has been given ample time to act but it has not done so. This is a matter of great urgency.

-)•(-

An Cathaoirleach:
Senator Ó Clochartaigh has proposed an amendment to the Order of Business: “That statements on the imminent closure of the Meitheal Forbartha na Gaeltachta company in County Galway be taken today.” Is the amendment being pressed?

Senator (sic) Trevor Ó Clochartaigh:
Yes.

Amendment put (sic):

The Seanad divided (sic):
Tá, 17; Níl, 26.

Saoirse teanga?

2011-09-14T08:49:00.000-07:00

Bhí orm breathnú ar shuíomh Údarás Chuain Caerdydd (Cardiff Harbour) ar maidin agus mé ag déanamh taighde. Go bhfios dom níl mórán Breatnais le cloisint sa chathair sin i gcomparáid le tuaisceart na Breataine Bige agus mar sin chuir sé íontas orm go raibh leagan Breathnaise den súiomh ann. Agus níos mó ná san ní sop in áit na scuaibe atá ann. Is leagan Breatnaise dairíre atá ann.

Rinne mé comparáid leis an suíomh atá ag Comhlucht Chalafort Átha Cliath agus taobh amuigh de leagan Gaeilge d'ainm na chomhluchta, gur leis an stáit í, níl fiú focal amháin Gaeilge ann.

"Mór mo náir...." mar a dearfadh an Cailleach fadó!

Tumoideachas i dTír Chonaill

2011-08-30T10:04:00.000-07:00

English version


Leabhair do pháistí ó Futa Fata

Tá tús curtha inniu ag trí bhunscoil Ghaeltachta san Iarthuaisceart leis an tumoideachas ins na naíonáin bheaga; Scoil Rann na Feirste, Scoil Dhoire Chonaire agus Scoil Chaiseal na gCorr. Séard atá i gceist go bunúsach leis seo nó nach mbeidh na scoileanna seo ag tosnú ar theagasc an Bhéarla leis na daltaí go dtí na naíonáin mhóra ar a laghad. Déanann muid comhghairdeas leis na tuismitheoirí, na Boird Bhainistíochta agus na múinteoirí ins na scoileanna seo a ghlac an cinneadh dearfach seo.

Is cinnte ón taighde idirnáisiúnta agus náisiúnta atá déanta ar an tumoideachas, ní amháin go bhfuil sé chun leas na mionteanga (an Ghaeilge) ach go mbíonn torthaí foghlama níos airde á mbaint amach ag na daltaí ins an dá theanga. Mar sin de, is chun leas an pháiste atá an cleachtas seo.

Tá buíochas ag gabháil d'Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta agus COGG a d'eagraigh seimineár do lucht teagaisc na scoileanna Gaeltachta san Earrach ar an ábhar seo. Chomh maith le sin, d'eagraigh siad seisiúin eolais do na Boird Bainistíochta agus cúrsa traenála do mhuinteoirí ar fhoghraíocht na Gaeilge. Tá seacht mbunscoil eile i gCatagóir A san Iarthuaisceart agus tuigeann muid go bhfuil cinneadh le déanamh go fóill ag roinnt acu seo agus tá súil againn go nglacfaidh siad uilig an cinneadh céanna.

Tá sé fíorthábhachtach dúinn mar phobal Gaeltachta na céimeanna dearfacha seo a ghlacadh le léiriú go bhfuil muid dáiríre faoi thodhchaí na teanga a chinntiú. Tá géarchéim ann ó thaobh úsáid na Gaeilge i measc aos óg na Gaeltachta; ní réiteach na faidhbe ann féin atá sa tumoideachas ach is cinnte gur cuid den réiteach é.

Seimineár oibre ar phleanáil sa phobail

2011-07-28T04:23:00.000-07:00

Aontas Phobal na Gaeilge ag nascadh geallsealbhóirí na teanga le chéile sg seimineár oibre ar phleanáil sa phobail

Is ionstraim aontaithe é Aontas Phobal na Gaeilge (APG) atá ag gníomhú chun leas na teanga, ar bhonn uile Éireann agus go hidirnáisiúnta, trí fhorbairt agus pleanáil níos straitéisí don Ghaeilge a chur chun cinn.

Tá Aontas Phobal na Gaeilge comhdhéanta de na heagrais Comhaltas Uladh, Comhluadar, Conradh na Gaeilge, Glór na nGael agus Seachtain na Gaeilge, eagrais atá ag plé le gnéithe éagsúla d’fhorbairt na Gaeilge i measc an phobail agus a tháinig le chéile le hionstraim oibre nua a bhunú ar mhaithe le seirbhísí níos éifeachtaí a sholáthar, agus ar luach airgid níos fearr a bhaint amach.

Déanfaidh an tAontas freastal ar éilimh ghluaiseacht na Gaeilge ar bhonn uile-Éireann sna sála ar fhógra na Comhairle Aireachta Thuaidh Theas (CATT) (Béarla) go mbeadh ar Fhoras na Gaeilge iarratais mhaoinithe a lorg ón earnáil dheonach ó “Eagras amháin (nó b’fhéidir líon teoranta eagras, […]), le ról ionadaíochta, scaipeadh eolais, abhcóideachta agus soláthar acmhainní agus tacaíocht, don earnáil go hiomlán” ar an 02 Nollaig 2009.

Leanfaidh Aontas Phobal na Gaeilge leis an obair reatha atá ar bun ag eagrais chomhaontaithe an Aontais, agus cuirfear leis an gclár oibre sin. Forbrófar ar an obair reatha stocaireachta agus abhcóideachta; leagfar béim ar thábhacht an aistriú teanga ó ghlúin go glúin; eagrófar scothfhéilte náisiúnta a dhéanfaidh an Ghaeilge a cheiliúradh go poiblí; reáchtálfar comórtais teanga náisiúnta agus idirnáisiúnta; cinnteofar deiseanna forleathan foghlamtha Gaeilge; agus cothófar deiseanna nuálacha úsáidte teanga. Seo a leanas cuspóirí straitéiseacha Aontas Phobal na Gaeilge:

1. Comhphlean, struchtúr, acmhainní daonna agus fisiciúla a chinntiú d’fheidhmiú an Aontais;
2. Cumas labhartha agus foghlama, seachadadh agus sealbhú na Gaeilge a fheabhsú agus a neartú;
3. Úsáid na Gaeilge i measc an phobail a mhéadú;
4. Stádas, íomhá, cearta agus feasacht na Gaeilge a aithint agus a leathnú;
5. An t-aistriú teanga ó ghlúin go glúin ar bhonn uile-Éireann a chothú; an Ghaeltacht a chaomhnú agus a fhorbairt; agus gréasáin Ghaeltachtaí nua a fhorbairt mar thearmainn teanga.

Cuireann Aontas Phobal na Gaeilge luach ar shaothar dhaoine deonacha na hearnála agus cinnteofar tacaíocht ghairmiúil saineolach leanúnach d’oibrithe deonacha, móide fóram neamhspleách mar thacaíocht don sár-obair a thugann an duine deonach faoi, ar son na Gaeilge.

Tiocfaidh pobal na Gaeilge le chéile ag seimineár oibre san Óstán Menlo Park, Bóthar Áth Cinn, Cathair na Gaillimhe, Dé hAoine, 30 Meán Fómhair 2011, chun moladh a réiteach don Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta ó Dheas, don Roinn Cultúrtha, Ealaíon agus Fóillíochta ó Thuaidh, agus d’Fhoras na Gaeilge a chuimseodh a gcuid mianta pleanála agus a thógfadh mianta pleanála an phobail san áireamh.

Seo an chéad imeacht oifigiúil arna eagrú ag Aontas Phobal na Gaeilge (APG), eagras Gaeilge nua-nasctha ina bhfuil Comhluadar, Comhaltas Uladh, Conradh na Gaeilge, Glór na nGael agus Seachtain na Gaeilge ag obair le chéile ar gnéithe éagsúla d’fhorbairt na Gaeilge i measc an phobail, ar mhaithe le seirbhísí níos éifeachtaí a sholáthar agus ar luach airgid níos fearr a bhaint amach.
Arsa Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: “Ó tá athruithe móra ag teacht ar an gcóras maoinithe in earnáil na Gaeilge, agus ar na bealaí go bhfuil an dá rialtas thuaidh agus theas ag tabhairt faoin nGaeilge a chur chun cinn, tá Aontas Phobal na Gaeilge go láidir den tuairim gur ghá go mbeadh gach cuid de phobal na teanga pro-ghníomhach agus ag obair go dlúth le chéile lena chinntiú go mbíonn ionchur comhtháite, céillí, comhsheasmhach againn sa phróiseas.”

Dá réir, tá seimineár oibre á eagrú ag Aontas Phobal na Gaeilge i nGailllimh chun naisc a aimsiú idir na spriocanna sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 ó Dheas agus scéimeanna nua uile-oileánda Fhoras na Gaeilge, go háirithe i leith bhunú gréasáin Ghaeltachta agus pleanáil sa phobal ar bhonn réigiúin.

Dúirt Feargal Ó Cuilinn, Stiúrthóir Comhluadar: “Tabharfaidh an seimineár oibre Gaeilge seo deis do dhaoine ag obair leis an bpobal ar an talamh - idir dhaoine deonacha agus oibrithe gairmiúla araon - teacht le chéile chun deiseanna a aimsiú sna beartais fhiúntacha phobail atá le léamh sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 don deisceart, agus molfar áit dóibh sa phleanáil bheartaithe i samhail nua mhaoinithe Fhoras na Gaeilge don tír iomlán.”

Beidh oifigigh i láthair ón Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta ó Dheas le labhairt leis an slua maidir le Bunú Gréasáin Ghaeltachta, agus Ceathrú na Gaeltachta ag an seimineár, chomh maith le hionadaí ó Fhoras na Gaeilge a thabharfaidh léargas ar aidhmeanna agus spriocanna pleanáil de réir réigiúin. Beidh cainteoir neamhspleách ann ar an lá freisin, chun amharc neamhchlaonta a thabhairt ar na naisc agus na deiseanna féideartha don phobal in earnáil na Gaeilge.

Critéir mhúinteoireachta i mBéarla amháin.

2011-07-27T01:47:00.000-07:00

Fuair mé eolas ar seo ó Guth na Gaeltachta agus tá roinnt de mo chuid smaointe féin curtha leis.

Tá docuiméid foilsíthe (7/7/2011) ag An Chomhairle Mhúinteoireachta ar chritéir nua atá le leagan síos d'ábhar oidí. Is cosúul nach bhfuil leagan Gaeilge ar fáil.

Deireann an Straitéis 20 Bliain, "Tá an córas oideachais ar cheann de na príomhmhodhanna chun an cumas teanga a bhfuil an Straitéis 20 Bliain bunaithe air a chothú." An féidir a bheith muiníneach as Comhairle Múinteoireachta nach bhfuil sásta doiciméidí tabhachta a fhoilsiú sa teanga náisiúnta? Is cuma cé chomh maith nó chomh holc is atá sna critéir ach ós rud é nach raibh sé de cuirtéis acu doicuiméid chomh tabhachtach le foilsiú sa Ghaeilge tá teip air ó thaobh mhuintir na Gaeltachta agus na Gaeilge de. Léiríonn sé a neamh-shuim - meáite nó gan a bheith meáite! Moltar ann faoin nGaeilge, "...using it as a means of communication in schools and using it as a medium of instruction." (Lch 10). Ach is cosúuil nach bhfuil siad fhéin sásta é sin a dhéanamh cén fáth a ndéanfadh múinteoir é?

Ní hé nach bhfuil moltaí maithe ann ach tá a éifeacht laghdaite ó thaobh na Gaeilge de gan é a bheith foilsithe ag an am céanna i nGaeilge.

Seo thíos na príomhphointí (buíochas le Colm Ó Dúlacháin RnaG):

• Beidh tréimhse níos faide le caitheamh ag chuile ábhar oide bunscoile agus iarbhunscoile sa Ghaeltacht ach tá an tréimhse sin le socrú go foill.

• Beidh ar ábhar múinteoirí iarbhunscoile atá ag déanamh cláracha fochéimithe sa Gaeilge trí mhí a chaitheamh ag cur futhu sa Ghaeltacht mar chuid de chritéir shainiúil chlárúcháin múinteoireachta An Chomhairle Mhúinteorachta.

• Beidh na cúrsaí Gaeltachta faoi stiúr na coláistí atá ag cur na cúrsaí ar fáil. Moltar sa tuarascáil go mbeidh scrúdú tástala sa Gaeilge de dhith ar iarratasóirí do mhúinteoireacht bhunscoile agus orthu siúd ar mhian leo Gaeilge a theagasc ar an dara leibhéal.

• Beidh cáilíochtaí níos airde san Ard Teist ag teastáil le clárú ar cúrsaí oideachas múinteoirí. Beidh B1 sna hArdchúrsaí Gaeilge agus Béarla chomh maith le C3 nó níos airde san Ardchúrsa matamaitic ag teastáil le clárú sna coláistí oideachais.

• Tá sé mar aidhm ag lucht deartha na cúrsaí úra go dtabharfar san áireamh caighdeán Ghaeilge múinteorí bunscoile & iarbhunscoile .Caithfear cúram a dhéanamh de go mbeidh líofacht sa Ghaeilge ag múinteoirí as seo amach a deirtear sa tuarascáil.

Mar a deirtear thuas níl na critéar foilsithe ach i mBéarla amháin.

Aitheantas don chead uair!

2011-07-08T09:58:00.000-07:00

English Language versions

An Straitéis Náisiúnta chun Feabhas a Chur ar Litearthacht agus Uimhearthacht i measc Páistí agus Daoine Óga 2011-2020

Tá straitéis nua fadréimseach foilsithe ag an Aire Oideachais agus Scileanna, Ruairí Quinn T.D. agus é mar aidhm aici a chinntiú nach bhfágann aon pháiste an scoil gan scileanna na litearthachta agus na huimhearthachta a bheith foghlamtha aige/aici.

Colún lárnach de Chlár an Rialtais is ea Litearthacht agus Uimhearthacht don Fhoghlaim agus don Saol, an Straitéis Náisiúnta chun feabhas a chur ar litearthacht agus uimhearthacht i measc páistí agus daoine óga.

Ag labhairt dó ag an lainse, dúirt an tAire Quinn “Creideann an Rialtas nár cheart go bhfágfadh aon pháiste an scoil gan a bheith in ann léamh agus scríobh agus feidhm a bhaint as an matamaitic chun fadhbanna a réiteach. Tá fhios againn go bhfuil feabhas mór de dhíth faoi láthair agus leagann an straitéis seo amach an plean oibre le spriocanna agus leasuithe inláimhsithe a dhéanfaidh deimhin de go bhfaigheann na páistí, ón luath-óige go dtí an dara leibhéal, máistreacht ar na scileanna lárnacha seo.”

Tá spriocanna uaillmhianacha socraithe faoin Straitéis le baint amach faoi 2020. Ar fud an náisiúin, áiríonn na spriocanna seo:
Ag an mbunleibhéal, 5 phointe céatadáin a chur leis an líon páistí atá ag feidhmiú ag Leibhéal 3 nó os a chionn sin (na leibhéil is airde) i measúnuithe náisiúnta na léitheoireachta agus na matamaitice
An céatadán atá ag feidhmiú ag an leibhéal is ísle (Leibhéal 1) nó faoina bhun sin a laghdú de 5 phointe céatadáin
Ag an iarbhunleibhéal, 5 phointe céatadáin ar a laghad a chur leis an líon mac léinn 15 bliain d’aois atá ag feidhmiú ag Leibhéal 4 nó os a chionn sin (na leibhéil is airde) i dtástáil PISA (Clár Idirnáisiúnta um Measúnú Daltaí) na litearthachta agus na matamaitice de chuid an ECFE
Na líonta atá ag feidhmiú ag Leibhéal 1 (an leibhéal is ísle) i dtástáil PISA na litearthachta agus na matamaitice a laghdú de leath
Feabhas a chur ar an oideachas luath-óige agus ar dhearcthaí an phobail i leith na léitheoireachta agus na matamaitice.
Tá sé mar aidhm ag an Straitéis a chinntiú go mbíonn fócas láidir ag múinteoirí agus ag scoileanna ar scileanna na litearthachta agus na matamaitice, laistigh de churaclam leathan cothromaithe. Leagann sé amach clár fadréimseach leasuithe i gcúrsaí tosaigh oideachas múinteoirí, i bhforbairt ghairmiúil do mhúinteoirí agus príomhoidí scoile, agus in inneachar an churaclaim ag an mbunleibhéal agus ag an iarbhunleibhéal, d’fhonn na scileanna riachtanacha seo a bhaint amach.

Bainfidh na scoileanna níos mó feidhme as tástálacha caighdeánaithe sa léitheoireacht agus sa mhatamaitic sa dara agus sa séú rang sa bhunscoil agus tabharfaidh siad na tástálacha seo isteach do dhaltaí na 2ú bliana san iarbhunscoil. Tuairisceoidh siad na torthaí do thuismitheoirí, do bhoird bainistíochta agus don Roinn Oideachais agus Scileanna. Éileofar ar scoileanna pleananna feabhsaithe scoile a fhorbairt agus a chur i bhfeidhm de réir treoraíochta ó Chigireacht na Roinne.

Adúirt an tAire Quinn, “Ceist cothromais í seo. Is minic a choinnítear duine óg nó duine fásta ó rannpháirtíocht iomlán sa tsochaí más rud é nach mbíonn scileanna na litearthachta agus na huimhearthachta ag an duine sin. Tarlaíonn go bhfágtar i bpoist droch-íoctha iad nó go bhfágtar gan fhostú iad agus gur saolré de bhochtanas agus d’eisiamh a bhíonn rompu. Is dá bhrí sin atáim cinnte gurb é an cion tairbhe is mó dár féidir linn a dhéanamh don chomhionannas agus don cheart sóisialta sa tír seo againne ná scileanna maithe litearthachta agus uimhearthachta a chur ar fáil don óige.”

Tá líon áirithe de na bearta sa Straitéis á gcur i bhfeidhm cheana féin. Eiseofar ciorclán chuig na bunscoileanna go gairid ag éileamh orthu an t-am atá ar fáil don litearthacht a mhéadú go dtí 90 nóiméad in aghaidh an lae agus an t-am don mhatamaitic go dtí 50 nóiméad in aghaidh an lae (i gcomparáid le 36 nóiméad faoi láthair) ó mhí Mhéan Fómhair seo chugainn.

D’fhógair an tAire go bhfuiltear chun teorainn de 8 a chur le líon na n-ábhar scrúdaithe sa Teastas Sóisearach chun níos mó ama a fhágáil chun scileanna litearthachta agus uimhearthachta na mac léinn a fhorbairt, agus chun tuilleadh grinnfhoghlama a dhéanamh. Dúirt sé go mba é an rud is fearr ná go dtiocfadh an t-athrú seo chun cinn i gcomhair mac léinn a bheadh ag dul isteach sa scoil dara leibhéal i mí Mhéan Fómhair 2012. Tá athbhreithniú níos leithne den timthriall shóisearach á ghabháil de láimh ag an gComhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta agus eiseoidh sí sin moltaí sa bhfómhar.

Táthar ag déanamh dul chun cinn le hullmhú do chúrsaí forbartha gairmiúla do mhúinteoirí agus príomhoidí. Chomh maith leis sin, tá an Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta chun tosaíocht a thabhairt don churaclam Gaeilge agus Béarla a athbhreithniú i scoileanna lán-Ghaeilge agus d’obair ar ábhar treorach do na hábhair seo agus don mhatamaitic ag an mbunleibhéal agus ag an iarbhunleibhéal.

I bhfianaise na sriantachtaí atá ar an dtír, dúirt an tAire Quinn go rabhthas tar éis an Straitéis a fhorbairt i mbealach a choinníonn na costais bhreise ag an íosleibhéal.

“Ciallaíonn sé seo go mbeidh orainn na hacmhainní is gá don litearthacht agus don uimhearthacht a fháil trí thosaíochtaí úra a chur ar chaiteachas mar atá faoi láthair, trí ghearradh siar ar ghníomhaíochtaí a bheadh inmhianta, b’fhéidir, ach gur lú an tábhacht a bhaineann leo, agus trína chinntiú go bhfaighimid na torthaí is fearr ar fad ar pé acmhainní daonna nó airgeadais atá againn,” adúirt an tAire.

Meastar gur costas €6 mhilliún a bheidh ar fheidhmiú na Straitéise i 2012 agus go n-éireoidh sé seo go dtí €19 milliún in aghaidh na bliana faoi 2017.

Barrchríoch ar phróiseas forleathan comhairlithe is ea foilsiú na Straitéise. D’fhoilsigh an Roinn dréachtphlean i mí na Samhna 2010.

Fuarthas aighneachtaí scríofa ó bheagnach 480 duine agus eagraíocht agus thionól oifigigh den Roinn cruinnithe comhairlithe le breis is 60 ghrúpa leasmhara, ní hamháin ón earnáil oideachais ach ó earnálacha pobail agus eile freisin.

Adúirt an tAire Quinn mar fhocal scoir, “Cruthaíonn an líon mór daoine a ghlac páirt sa phróiseas seo go bhfuil muintir na hÉireann tiomanta go láidir do fheabhas a chur ar chaighdeáin litearthachta agus uimhearthachta. Is mian liom leas a bhaint as an dtiomantas sin agus é a fhócasú mar chomhiarracht náisiúnta chun scileanna litearthachta agus uimhearthachta den scoth a bhaint amach i measc na bpáistí agus na ndaoine óga againn.“

Lainseáil an tAire Oideachais, Ruairí Quinn An Straitéis Náisíúnta Litearthachta agus Uimhearthachta inniú i mBÁC agus don chead uair ariamh aithnítear sa Straitéis go bhfuil riachtanas teangeolaíoch faoi leith ag Scoileanna Gaeltachta, agus go bhfuil riachtainais sainiúla teanga ag cainteoirí dúchais Gaeilge agus ag na foghlaimeoirí Gaeilge a dhéanann freastal ar an scoileanna sin agus ar Ghaelscoileanna.

Tá an tuarascáil iomlán ar fail ar shíuomh na Roinne Oideachais i nGaeilge (PDF) agus i mBéarla. Seo docuiméid (ó Guth na Gaeltachta) (Word) le roinnt de na píosaí is tábhachtái ó thaobh na Gaeilge de ón chead léamh. Seo thíos dha shampla:

lth 12: Sa straitéis litearthachta agus uimhearthachta seo aithnítear go bhfuil riachtanais foghlama atá an-éagsúil ag foghlaimeoirí i scoileanna Gaeilge agus gur gá dóibh na scileanna litearthachta a fhorbairt i nGaeilge (mar an chéad teanga atá acu nó mar chéad teanga na scoile) agus i mBéarla.

lth 58: Tá riachtanais litearthachta ar leith ag scoláirí i nGaelscoileanna a fhoghlaimíonn trí Ghaeilge, scoláirí a bhfuil an Ghaeilge mar an teanga bhaile acu ina measc, nach dtugtar fúthu go hiomlán sa churaclam bunscoile(agus meanscoile lth 60) reatha. Ní mór dúinn tabhairt faoi na riachtanais ar leith seo trína chinntiú go ndéanann curaclam na Gaeilge T12* (do Ghaelscoileanna) foráil d'fhorbairt na scileanna litearthachta ar bhealach cosúil leo siúd a ndéantar foráil dóibh i gcuraclam an Bhéarla, forbairt a scileanna cognaíocha agus scileanna ardoird smaointeoireachta leanaí san áireamh.

Déanann an Ghaeilge mar L1 tagairt do theagasc na Gaeilge mar an chéad teanga nó i nGaelscoileanna. Déanann an Ghaeilge mar T2 tagairt do theagasc na Gaeilge mar an dara teanga, i.e. teagasc na Gaeilge i scoileanna ina bhfuil an Béarla mar an phríomhtheanga teagaisc.

Glacann úrlabhraí baill Ghuth na Gaeltachta bhuíochas leis na heagraíochtaí uilig a rinne aighneacht leis an Roinn Oideachais ar an ábhar seo, COGG Gaelscoileanna, Forbairt Naíonraí Teoranta, An Foras Patrúnachta agus Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta san aireamh.

Athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla!

2011-07-06T05:23:00.000-07:00

English version

Tá tráchtaireacht ar fheidhm phraiticiúil agus ar oibriú fhorálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 foilsithe ag Oifig an Choimisinéara Teanga ag tráth a bhfuil súil le hathbhreithniú ar an reachtaíocht sin mar chuid de chlár an Rialtais. Cothrom an ama seo cúig bliana ó shin a tháinig forálacha an Achta i bhfeidhm go hiomlán.

Seán Ó Cuireáin

Dúirt an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, go raibh súil aige de thoradh an athbhreithnithe go mbeadh Acht ann a bheadh oiriúnach dá fheidhm agus a d’fhreastalódh go cuí ar mhianta an phobail teanga agus a chinnteodh go raibh brí á tabhairt don fhoráil bhunreachtúil gurb í an Ghaeilge an phríomhtheanga oifigiúil ós í an teanga náisiúnta í.

Bhí sé ag labhairt ar ócáid seolta na tuarascála tráchtaireachta sa Spidéal, Co. na Gaillimhe inniu (05 Iúil 2011).

Ar na leasuithe a mholtar, comhairlítear gur cheart rangú a dhéanamh ar chomhlachtaí poiblí ina gcatagóirí éagsúla (A, B, C, etc.) de réir an réimse feidhme agus an chaidrimh atá acu leis an bpobal i gcoitinne – pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta san áireamh – agus go mbeadh an leibhéal seirbhíse a bheadh le soláthar acu trí Ghaeilge i gcomhréir leis an rangú sin de thuras na huaire.

Moltar freisin go mbeadh dualgais reachtúla á gcur ar chomhlachtaí poiblí a gcuid seirbhísí a sholáthar trí mheán na Gaeilge sa Ghaeltacht ar chomhchaighdeán leis na seirbhísí a chuirtear ar fáil trí Bhéarla in áiteanna eile.

Iarrtar freisin go ndíreofaí athuair ar chóras na scéimeanna teanga faoin Acht a chur á fheidhmiú mar is ceart ar bhonn straitéiseach agus comhsheasmhach nó, mar mhalairt air sin, go bhforbrófaí córas nua caighdeán a bheadh bunaithe ar rialacháin reachtúla mar atá beartaithe don Bhreatnais sa Bhreatain Bheag. Maidir le foilseacháin oifigiúla a sholáthar trí Ghaeilge, molann Oifig an Choimisinéara Teanga go dtabharfaí tosaíocht do na foilseacháin sin is mó a bhfuil éileamh ag an bpobal orthu, pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta san áireamh.

Éilítear freisin gur cheart dul i ngleic leis an easpa foirne sa chóras poiblí le cumas in dhá theanga oifigiúla an Stáit, trí chórais nua earcaíochta agus oiliúna nuair a dhéanfar maolú amach anseo ar an lánchosc ar earcaíocht. Dúirt an Coimisinéir Teanga go raibh seo ar an bhfadhb is bunúsaí dá bhfuil ann maidir le soláthar seirbhísí stáit trí Ghaeilge.

Moltar sa tuarascáil freisin go gcuirfí ar bhonn reachtúil ceart na ndaoine a nainm, sloinneadh agus seoladh a úsáid ina rogha teanga oifigiúil agus iad i mbun gnóthaí le comhlachtaí poiblí.

“Níor cheart go dtiocfadh aon chaiteachas breise de bharr na leasuithe seo agus, mura féidir leo airgead a shábháil, ba chóir go mbeadh siad neodrach ar a laghad ó thaobh aon chostais bhreise de” a dúirt an tUasal Ó Cuirreáin.

D’fhógair an Coimisinéir Teanga freisin go raibh dhá thuarascáil speisialta leagtha faoi bhráid Thithe an Oireachtais aige le roinnt laethanta anuas a thug cuntas ar chásanna ina raibh sárú déanta ag comhlachtaí poiblí ar dhualgais reachtúla teanga ach ina raibh teipthe orthu moltaí a chur i bhfeidhm le géilliúlacht a chinntiú. Ní dhearna na heagraíochtaí a bhí i gceist – Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (Béarla) agus Ard-Mhúsaem na hÉireann – achomharc chun na hArd-Chúirte i gcoinne an chinnidh a rinne an Coimisinéir Teanga go raibh siad ag sárú forálacha reachtúla ach fós féin, níor chuir siad a chuid moltaí i bhfeidhm. “Is ar Thithe an Oireachtais a thiteann sé anois aon chéimeanna breise a thógáil, má mheastar gur cuí sin a dhéanamh” a dúirt an tUasal Ó Cuirreáin.

Tá an Trachtaireacht agus an dá thuarascáil le híoslódáil on leathanach seo ar shuíomh an Choimisinéara.

• Féach ar Fáilte ón gConradh is ón gComhdháil.

Freagra ón Aire Oideachas!

2011-06-22T03:40:00.000-07:00

* For WRITTEN answer on Tuesday, 21st June, 2011 Reference Number: 16551/11 (sic)

"Chun a fhiafraí den Aire Oideachais agus Scileanna an bhfuil sé i gceist aige an grúpa ardleibhéil atá
luaite i Straitéis 20 Bliain 2010 a bhunú go luath; agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina thaobh. "

- Pearse Doherty.

Straitéis 20 Bliain 2010: "I ndáil leis an tsaincheist thábhachtach a bhaineann go sainiúil le riachtanais scoileanna Gaeltachta agus riachtanais shainiúla gaelscoileanna, déanfaidh grúpa ardleibhéil athbhreithniú ar na polasaithe atá ann i láthair na huaire..... Beidh ionadaithe de chuid na bpáirtithe leasmhara ábhartha ar an ngrúpa ardleibhéil, lena n-áirítear An Roinn Oideachais agus Scileanna, An Roinn Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta, An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta, Foras na Gaeilge agus Údarás nua na Gaeilge agus na Gaeltachta."

Freagra:

Ruairí Quinn TD

"Tá mo Roinnse gafa faoi láthair le pléanna leis an Roinn Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta faoi fheidhmiú céimnithe na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge.

Nuair a bheidh an chreatlach ama d'fheidhmiú foriomlán na Straitéise comhaontaithe, tionólfar an grúpa ardleibhéil atá luaite sa Straitéis. Is ceart a thabhairt faoi deara go gcomhthadhlaíonn mo Roinnse ar bhonn leanúnach leis na páirtithe uile lena mbaineann.

Minister (sic) Ruairí Quinn

Scéim labhairt na Gaeilge: Aighneacht

2011-06-08T10:41:00.000-07:00

Aighneacht Ghuth na Gaeltachta faoi Scéim úr le áit Scéim Labhairt na Gaeilge a ghlacadh

Tuigtear dúinn go mbeidh deireadh le Scéim Labhairt na Gaeilge i ndiaidh an scoilbhliain reatha agus go bhfuil an Roinn faoi láthair ag déanamh plé ar scéim eile le theacht ina áit do mhí Mheán Fómhair 2011. (Féach "Deireadh le Sceim Labhairt na Gaeilge" Aibreán 2011) Fáiltíonn muid roimh an ráiteas atá déanta ag an Aire Stáit, Donnchadh Mac Fhionnghaile go mbeidh an scéim seo ag díriú isteach ar theaghlaigh le páistí ag aois níos óige agus go mbeadh tacaíocht leanúnach do theaghlaigh atá ag tógail a gclann le Gaeilge i gceist leis.

Measann muid go bhfuil sé criticiúil do thodhchaí na Gaeltachta go mbeadh a leithéid de scéim ann:

1. Chun slat tomhais leanúnach a chur ar fáil ar cé chomh maith agus atá ag eirí leis an Roinn na spriocanna atá sa Straitéis 20 Bliain maidir le cur chun cinn na Gaeilge mar theanga teaghlaigh a bhaint amach

2. Le aitheantas, cosaint agus tacaíocht a thabhairt do na teaghlaigh Gaeltachta atá ag tógail a gclann le Gaeilge sa bhaile

Is é an bunaidhm a bhí le Scéim Labhairt na Gaeilge ná tuismitheoirí Gaeltachta a mhealladh lena gclann a thógail le Gaeilge sa bhaile. Tá tábhacht chriticiúil an aidhm seo mar chroílár polasaí pleanála teanga Gaeltachta glactha leis go forleathan ag chuile saineolaí atá ag plé le cúrsaí mionteangacha go hidirnáisiúnta. Tugtar aitheantas láidir don aidhm sin sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a ghlac na páirtithe polaitiúla uilig leis d'aonghuth.

'Moltar sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht 2007 gur chóir gurb é an príomhfhócas straitéiseach ó thaobh polasaí teanga sa Ghaeltacht tacaíocht a thabhairt sa todhchaí do ghlúnta tuismitheoirí óga Gaeltachta agus a chur ar a gcumas a gcuid leanaí a thógáil le Gaeilge. Dearbhaíonn an Staidéar ach go háirithe an tábhacht a bhaineann leis an líon cainteoirí gníomhacha Gaeilge atá i limistéir Ghaeltachta a chaomhnú agus a mhéadú.

Is sa chomhthéacs sin atá an Rialtas ag feidhmiú na n-athruithe móra atá leagtha amach sa Straitéis seo. Beidh forbairt córas cuimsitheach pleanála teanga ag leibhéal an phobail sa Ghaeltacht ag croílár na straitéise a bhunófar chun a chinntiú go mairfidh an Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht.'

Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010

Creideann muid gur chóir an scéim úr seo a chur chun tosaigh mar chuid lárnach den Straitéis 20 Bliain chun tacú leis na teaghlaigh atá ag iarraidh a gclann a thógail le Gaeilge sa Ghaeltacht. Níor chóir amharc air ina aonair ach i gcomhthéacs na hathruithe eile a chaithfear a dhéanamh ó thaobh an chóras cúram leanaí, réamhscolaíochta, bunscolaíocht agus araile sa Ghaeltacht mar atá leagtha amach sa Straitéis.

Pleanáil Teanga sa Ghaeltacht
Beidh gníomhaíochtaí/pleananna sna pleananna teanga (Gaeltachta) sin leagtha amach faoi na ceannteidil seo a leanas:

Seirbhísí Tacaíochta Teaghlaigh, lena n-áirítear seirbhísí cúram leanaí, seirbhísí réamhscoile, seirbhísí comhairle teanga do theaghlaigh, seirbhísí iarscoile, gréasáin do thuismitheoirí agus do leanaí a labhraíonn Gaeilge, seirbhísí comhairle réamhphósta agus réamhbhreithe, clár feasachta teanga do theaghlaigh, seirbhísí teiripe urlabhra agus síceolaíochta, agus seirbhísí sláinte poiblí.

Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010

Ba chóir go gcuimseodh an Scéim nua atá á bheartú gníomhartha lena chinntiú go bhfuil gach ceann de na seirbhísí atá luaite ar fáil trí Ghaeilge do thuismitheoirí atá ag tógáil a gclann le Gaeilge (nó go dteastaíonn uathu sin a dhéanamh) agus go bhfuil saineolas ar fáil i ngach ceann de na seirbhísí sin maidir leis na riachtanais sonracha teanga atá ag na teaghlaigh sin.

Ba mhaith linn mar sin, roinnt moltaí a chur i bhur láthair i dtaca leis an scéim úr seo. Tuigeann muid go maith go bhfuil easpa achmhainní ann faoi láthair ach ní shílimid go mbeadh costas mór léis na moltaí thíos. Da réir a chéile agus feabhas tagtha ar chúinsí eacnamaíochta, dfhéadfaí níos mo acmhainní a cheangail leis na moltaí thíos.

Teideal: Scéim Cainteoirí Baile
Tá muid ag moladh gur scéim do chainteoirí baile an teideal a bheadh ar an scéim úr seo leis an béim a chuir ar an aidhm atá leis an scéim, sé sin, tacaíocht a thabhairt do teaghlaigh a gclann a thógail le Gaeilge ionnas go mairfidh an Ghaeltacht mar phobal beo teanga. Is scéim é a bheadh dírithe ar theaghlaigh a bhfuil ar a laghad tuismitheoir amháin ag labhairt Gaeilge lena gclann sa bhaile, sé sin le rá go nlabhrann an teaghlach an Ghaeilge go nadúrtha agus go laethúil sa bhaile.

Ceann de na rudaí a dfhéadfaí bheith i gceist leis an scéim úr seo nó scéim comhairleoireachta baile. Cláraíonn tú do phaiste indiaidh a b(h)reithe nó cuirtear comhairle ort roimh an bhreith agus bheadh cuairteoir baile ann ansin ag teacht uair nó dho sa bhliain le comhairle agus tacaíocht a thabhairt. Mar shampla:

• ceachtanna nó cluichí beaga spraoiúil a dhéanamh leis an páiste agus a theagasc don tuismitheoir

• cén dóigh is fearr le deileáil leis an pháiste muna bhfuil Gaeilge líofa ach ag tuismitheoir amháin

• leabhair agus aiseanna foghlamtha eile don luath fhoghlaim a sholathar nó a mholadh • cluichí & DVDs a mholadh d'aoisghrúpaí difriúla

• cén dóigh le cuidiú le obair baile agus gan Gaeilge líofa agat

• cén dóigh leis an luathlitearthacht Gaeilge a chur chun cinn sa pháiste agus araile.Sílimid go mbeadh cur chuige mar seo atá bunaithe ar chomhoibriú agus atreisiú sa bhaile in áit 'scrúdú ar an scoil' i bhfad níos dearfaigh.

Le tacaíocht a thabhairt do na teaghlaigh seo, tá muid ag moladh go láidir chomh maith go mbeadh sruthanna faoi leith do na cainteoirí baile seo cruthaithe ag leibhéal naíolainne agus naíonra le deis a thabhairt do na cainteoirí baile óga sóisialú a dhéanamh tré mheán na Gaeilge agus saibhriú a dhéanamh ar a gcumas teanga taobh amuigh den baile. Is sa comhthéacs seo chomh maith gur chóir Ionaid Tacaíochta Teaghlaigh a bhunú i chuile mórcheantair Ghaeltachta le réimsí leathan seirbhísí tacaíochta teaghlaigh(mar atá luaite thuas sa Straitéis 20 Bliain) a chur ar fáil do na teaghlaigh seo mar atá molta sa Staidéar Teangeolaíoch 2007 agus i dTuarascail an Comhchoiste Oireachtais ar an Straitéis 20 Bliain 2010. Tá 'Tearmainn teanga' mar seo criticiúil do fhorbairt theangeolaíoch na bpáistí ag an aois seo chun a chinntiú go mbeidh cainteoirí dúchais den scoth againn sa todhchaí.

Da réir mar atá breis acmhainní ar fáil, dfhéadfaí tacaíochtaí eile a chuir ar fáil don ghrúpa seo(in áit an deontas airgid a bhí ann roimhe seo). Mar shampla, seirbhís cúram leanaí tré Ghaeilge a bheith a chuir ar fáil ar chostas íseal do pháistí arb é an Ghaeilge an teanga baile. Bheadh sin ina chuidiú mór do theaghlaigh. Faoi láthair, tá na seirbhísí cúram leanaí measctha le cuid mhór páistí iontu nach bhfuil focal Gaeilge acu rud a chiallaíonn go mbíonn na cainteoirí dúchais ag piocadh suas nósanna an Bhéarlóireacht agus iad an óg.

Sampla eile nó dfhéadfaí an líon páistí atá cláraithe leis an scéim seo a úsáid le breis tacaíochtaí a chuir ar fail do na bunscoileanna. M.sh. má tá méid airithe faoin gcéad de phaistí ar an scoil nó ins na bunranganna atá cláraithe leis an scéim seo, go mbeadh cúntoir Gaeilge sa bhreis dlite acu le oibriú ar shaibhriú teanga.

Dfhéadfaí roinnt de na scéimeanna eile a bhí dírithe ar an sean SLG a dhíriú ar an ghrúpa áirithe seo. Mar shampla, go mbeadh ar theaghlaigh atá ag iarraidh bheith páirteach i Scéim na bhFoghlaimeoirí Gaeilge(Scéim na Mna Tí) bheith cláraithe leis an scéim seo.

Sé'n rud atá tábhachtach nó go mothódh na teaghlaigh seo go bhfuil an Stáit ag tabhairt aitheantas faoi leith daofa agus do na hiarrachtaí atá a dhéanamh acu an teanga a thabhairt slán mar theanga beo sa Ghaeltacht agus go bhfuil polasaithe teanga na n-institiúidí oideachais agus cúraim leanaí sa phobal ag tacú leo a gclann a thógail le Gaeilge. Tá sé fíorthábhachtach chomh maith go mothaíonn na teaghlaigh seo go bhfuil an Stáit ag tabhairt cosaint laethúil agus praiticiúil daofa in éadan an brú ollmhór atá ag teacht ón mórtheanga domhanda, an Bhéarla.

Scéimeanna tacaíochta do theaghlaigh eile nach bhfuil an Gaeilge mar theanga baile acu

Tá sé tábhachtach, ar ndóigh gan dearmad a dhéanamh ar theaghlaigh/thuismitheoirí eile atá ar bheagán Gaeilge nó gan aon Ghaeilge. Molann muid gur chóir don Roinn scéimeanna faoi leith a chur ar fáil do na tuismitheoirí seo, chun (a) cabhrú leo Gaeilge a fhoghlaim, (b) iad a spreagadh le hiarracht a dhéanamh Gaeilge a thabhairt do gclann, agus (c) iad a chumasú chun cabhrú lena gcuid leanaí agus iad i mbun obair scoile.

Tá seo tábhachtach mar is léir go mbíonn neart teaghlaigh ann nach bhfuil aon Ghaeilge nó beagan Gaeilge ag na tuismitheoirí ach gur mhaith leo go mbeadh Gaeilge ag a bpaistí chun go mbeadh na páistí sin ábalta páirt iomlán a ghlacadh i sochaí na Gaeltachta. D'fhéadfaí comhairleoireacht baile a bheith i gceist faoin scéim seo chomh maith agus b'fhéidir chomh maith go mbeadh seirbhís tacaíochta á chur ar fáil ag na hionaid tacaíochta teaghlaigh le comhairle leanúnach a thabhairt do na tuismitheoirí seo ó lá go lá. D'fhéadfaí cúnamh speisialta a thabhairt ó thaobh Club obair baile nó Iarscoile a chuir ar bun le cúnamh a thabhairt do na tuismitheoirí seo atá ar bheagán Gaeilge.

Cinntí faoin nGaeilge

2011-06-03T03:17:00.000-07:00

Cinntí Rialtais maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 fógartha ag an Aire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta

English Language Version

D'fhógair an tAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta, Donnchadh Mac Fhionnlaoich T.D., inniu (3 Meitheamh 2011) go bhfuil cinntí críochnúla déanta ag an Rialtas maidir leis an sainmhíniú nua ar an nGaeltacht agus maidir leis na struchtúir fhorfheidhmithe faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Tógadh na cinntí seo ag an gcruinniú Rialtais Dé Máirt (31 Bealtaine 2011).

An tAire Stáit

Dúirt an tAire Stáit: "Tá lúcháir orm go bhfuil cinntí críochnúla déanta ag an Rialtas maidir le cur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge. Fágann sé seo gur féidir le hoifigigh i mo Roinn, an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, treabhadh ar aghaidh leis na Cinn a dhréachtú don Bhille Gaeltachta. Táim ag súil go bhfoilseofar an Bille a luaithe agus is féidir, ag brath ar amchlár reachtaíochta an Rialtais."

Beidh an sainmhíniú nua don Ghaeltacht bunaithe ar an Straitéis 20 Bliain agus ar na moltaí a rinneadh sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht. Dúirt an tAire Stáit: "Beidh mo Roinn, i gcomhar le heagrais Stáit eile, ag obair go dlúth le pobail Ghaeltachta ar an talamh chun cabhrú leo pleananna teanga, ina n-áireofar na gnéithe uile de shaol an phobail, a ullmhú agus a chur i gcrích."

Maidir leis na struchtúir fhorfheidhmithe faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, dúirt an tAire Stáit: "Fágann na cinntí Rialtais seo go mbainfear leas as na struchtúir atá ann faoi láthair chun an Straitéis a sheachadadh agus go mbeidh deighilt shoiléir idir na feidhmeanna atá ag na príomhpháirtithe leasmhara maidir le cur i bhfeidhm na Straitéise laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht araon."

Dúirt an tAire Stáit: "Mar thoradh ar na cinntí Rialtais seo, creidimse go bhfuil todhchaí Údarás na Gaeltachta slán sábháilte, go n-éireoidh le hÚdarás na Gaeltachta a chuid feidhmeanna reachtúla a choinneáil agus go gcothófar comhoibriú idir Údarás na Gaeltachta agus áisíneachtaí fiontraíochta eile ar mhaithe le hinfheistíocht sa Ghaeltacht."

An Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh a chead cuir ráiteas chugainn!

Údarás gan buiséad, Údarás gan chumhacht!
'Níl an Rialtas seo ach ag leanúint leis an bpolasaí a bhí ag an gceann a chuaigh rompu bás, mall pianmhar a thabhairt d'Údarás na Gaeltachta muna gcuireann siad buiséad feiliúnach ar fáil dóibh lena gcuid oibre a dhéanamh', a deir an Seandadóir Trevor Ó Clochartaigh. Cé go bhfáiltíonn sé roimh an fhógra a rinne an tAire Stáit Dinny McGinley inniu, go gcoinneofar an eagraíocht agus go mbeidh cead acu Príomhfheidhmeannach a cheapadh, tá sé an-cháinteach nach ndearnadh fógra go mbeidh soláthar cuí dhá chur ar fáil dóibh le fostaíocht a chaomhnú gan trácht ar phoist nua a chruthú, mar a moladh i dtuarascáil Indecon.

'Thosaigh meath Údarás na Gaeltachta roinnt blianta siar, i lár an 'boom' nuair a thosaigh an tIar AIre Ó Cuív ag laghdú buiséad an Údaráis go mór, gach bliain. Níor tháinig siad as ariamh agus is léir anois go bhfuil Fine Gael agus an Lucht Oibre ag leanúint den chleachtas sin gan an maoiniú atá molta a thabhairt don eagraíocht lena gcuid dualgais a chomhlíonadh. Níl aon mhaith cumhachtaí gan buiséad', deir sé.

Tá imní ar an Seanadóir chomh maith nach mbeidh deis feasta ag pobal na Gaeltachta daoine a roghnú le seasamh ar a son ar Bhord an Údaráis. 'Beidh an Bord anois ainmnithe ag na hÚdaráis Áitiúla agus ag an Rialtas gan glór ar bith a thabhairt don chosmhuintir. Gheall Fine Gael agus an Lucht Oibre roimh an olltoghchán nach mbeidís ag dul don 'cronyism' ach is léir leis an gcinneadh seo go bhfuil siad chomh dona leis an Rialtas a chuaigh rompu agus iad ag baint cumhacht as lámha na gnáth dhaoine ar son leas na bpáirtithe móra polaitíochta agus is droch rud é sin. D'fhéadfadh an toghchán a bheith rite an t-am céanna le toghchán nó reifreann éigin eile agus ní bheadh gá dul i gcostas ró-mhór leis. Níl anseo ach leithscéal ag an Aire Stáit agus ba chóir don phobal a míshástacht a léiriú dó', a deir an Seanadóir.

Sainmhíniú nua ar an nGaeltacht
• Déanfar foráil faoin mBille Gaeltachta don sainmhíniú nua reachtúil ar an nGaeltacht a bheidh bunaithe feasta ar chritéir theangeolaíocha seachas ar limistéir gheografacha mar atá faoi láthair.

• Déanfar foráil faoin reachtaíocht do phróiseas pleanála teanga faoina ndéanfar pleananna teanga a ullmhú ag leibhéal pobail do gach limistéar Gaeltachta agus faoina ndéanfar faomhadh agus athbhreithniú ar na pleananna sin ar bhonn tréimhsiúil ag an Aire.

• Tabharfar stádas reachtúil do chineál nua ceantair, 'Gaeltacht gréasáin', a bheidh lasmuigh de na ceantair Ghaeltachta reachtúla atá ann faoi láthair. Is ceantair iad seo a mbeidh a bhformhór i bpobail uirbeacha agus a mbeidh toirt bhunúsach chriticiúil de thacaíocht phobail agus Stáit acu don Ghaeilge.

• Tabharfar stádas reachtúil freisin do Bhailte Seirbhíse Gaeltachta, i.e. bailte ina gcuirtear seirbhísí ar fáil do cheantair Ghaeltachta.

Struchtúir fhorfheidhmithe faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge
• Coimeádfaidh an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta an lárfhreagracht maidir le gnóthaí Gaeilge laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht.

• Leanfaidh Foras na Gaeilge ag comhlíonadh a dhualgas i gcomhthéacs uile-oileáin mar áisíneacht den bhForas Teanga Forfheidhmithe Thuaidh Theas.

• Beidh an fhreagracht as forfheidhmiú na Straitéise lasmuigh den Ghaeltacht ar an Roinn i gcomhpháirtíocht le páirtnéirí ábhartha Stáit. Breathnófar ar na féidearthachtaí go bhféadfadh Foras na Gaeilge seachadadh a dhéanamh ar eilimintí áirithe den Straitéis ar bhonn comhaontaithe.

• Beidh an fhreagracht maidir le forfheidhmiú na Straitéise laistigh den Ghaeltacht ar Údarás na Gaeltachta.

Údarás na Gaeltachta
• Mairfidh an status quo maidir le feidhmeanna reatha Údarás na Gaeltachta go ginearálta, a chuid feidhmeanna fiontraíochta san áireamh, faoi réir:
(a) foráil reachtúil a dhéanamh chun cumhacht a thabhairt don Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta treoir a thabhairt don Údarás a chuid acmhainní teoranta a dhíriú i dtreo earnálacha fiontraíochta ar leith; agus
(b) meicníocht a fhorbairt chun go mbeidh Údarás na Gaeltachta in ann comhoibriú le háisíneachtaí fiontraíochta eile, ach go háirithe i gcás tograí suntasacha Gaeltachta a bhfuil poitéinseal ard acu.

• Déanfar foráil faoin mBille Gaeltachta chun Bord Údarás na Gaeltachta a laghdú go suntasach agus chun deireadh a chur leis an riachtanas do thoghcháin.

Seo dearcadh Chonradh na Gaeilge
2011-06-03: FÁILTE ROIMH BHUANÚ ÚDARÁS NA GAELTACHTA ACH CEISTEANNA LE CUR -

D’fháiltigh Conradh na Gaeilge roimh chinneadh an Rialtais, fógartha ag an Aire Stáit Donnchadh Mac Fhionnghaile inniu, go mbeidh Údarás na Gaeltachta ag coinneáil cúraimí fiontraíochta agus fostaíochta sa Ghaeltacht. Chomh maith leis sin, d’fhógair an tAire Stáit go mbeidh Príomhfheidhmeannach nua le ceapadh ar Údarás na Gaeltachta go luath.

Julian de Spáinn: "Tá cúpla ceist..."

Dar le Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: “Tá Conradh na Gaeilge an-sásta gur ghlac an Rialtas leis an éileamh chun cúraimí fiontraíochta agus fostaíochta a fhágáil le hÚdarás na Gaeltachta. Tá an t-éileamh seo curtha chun cinn ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ó foilsíodh an tuairisc ‘An Bord Snip Nua’ agus bhí plé againn le hos cionn 90 polaiteoir an tseachtain seo mar gheall air in Óstán Buswells.

"Tá cúpla ceist, áfach, a ardaíodh maidir leis an méid a bhí le rá ag an Aire mar chuid den fhógra:

• Fógraíodh go mbeidh comhoibriú foirmeálta idir Údarás an Gaeltachta leis an IDA agus Fiontraíocht Éireann amach anseo. Céard is brí leis seo os rud é go bhfuil caidreamh oibre eatarthu cheana féin?

• Fógraíodh nach mbeidh toghchán i measc an phobail sa Ghaeltacht amach anseo do Bhord Údarás na Gaeltachta. Tá sé i gceist an líon ball ar an mBord a laghdú agus an chuid is mó díobh a cheapadh amach anseo trí na comhairlí contae a bhfuil Gaeltachtaí ina limistéir acu. Cén fáth gur roghnaíodh an córas seo don todhchaí, córas a bhrisfidh an ceangal idir an Údarás agus an pobal? Cén fáth nach mbeidh an córas fógartha ag an Taoiseach sa Dáil ar an 3 Bealtaine le hiarratais a lorg ón bpobal le folúntais ar bhoird Stáit a líonadh i gceist[1 thíos] nó an córas a baineadh úsáid as le baill Bhord TG4 a cheapadh nó córas eile a ligfeadh do bhaill den phobal Gaeltachta iad féin a
chur chun cinn do Bhord an Údaráis?

• Níl cúram le bheith ag Údarás na Gaeltachta i gcur i bhfeidhm Straitéis 20 Bliain na Gaeilge 2010 – 2030 lasmuigh de na Gaeltachtaí a thuilleadh. Conas a bheidh Rialtas na hÉireann in ann cinnte a dhéanamh go mbeidh an Straitéis 20 Bliain do Phoblacht na hÉireann curtha i bhfeidhm anois gan an Údarás nua mar a bhí molta sa Straitéis, i. Údarás na Gaeilge agus na Gaeltachta?

• Ní fiú Údarás na Gaeltachta a bheith ann gan bhuiséad ceart chun an obair a chur i gcrích. Rinne an tAire Stáit tagairt don bhuiséad ach tá deimhniú fós de dhíth ón Rialtas go mbeidh buiséad caipitil de ar a laghad €12 ag an Údarás i 2012 chun go mbeidh siad in ann 1,000+ post a chruthú an bhliain seo chugainn”

Arsa Peadar Mac Fhlannchadha, Timire Náisiúnta Chonradh na Gaeilge: “Dar ndóigh, beidh níos mó eolais againn nuair a bheidh Bille Údarás na Gaeltachta foilsithe ach idir an dá linn beidh cruinniú práinneach á lorg againn leis an Aire Stáit chun na ceisteanna thuas agus eile a phlé. Beidh an Conradh ag caint le Guth na Gaeltachta agus eagraíochtaí Gaeilge agus Gaeltachta eile leis an méid a bhí le rá ag an Aire Stáit a mheas.”

[1] An Taoiseach, Enda Kenny, ar an 3 Bealtaine mar fhreagra ar cheist 1-3:
‘In future, Departments will invite expressions of interest on their websites for vacancies on the boards of bodies under their aegis. Ministers will not necessarily be confined to those who make expressions of interest, but will ensure all appointees have the relevant qualifications!"

Ráiteas ó Ghuth na Gaeltachta:
Freagair Ghuth na Gaeltachta ar fógra an Aire Stáit Donnchadh Mac Fhionnghaile inniú

3 Meitheamh 2011 16:30:59 ASÉ: Fáiltíonn Guth na Gaeltachta roimh an fhógra a rinne an tAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta, Donnchadh Mac Fhionnghaile, inniu ag cinntiú go mbeidh lánchúraimí fiontraíochta á bhfágáil faoi stiúir Údarás na Gaeltachta sa Ghaeltacht. Is aitheantas é seo gur bunchloch aon phleanála teanga sa Ghaeltacht nó fostaíocht a chur ar fáil do phobal na Gaeltachta chun go mbeidh siad ábalta fanacht sa bhaile agus a gclann a thógáil le Gaeilge. Fáiltíonn muid chomh maith roimh an chomhoibriú le Fiontraíocht Éireann agus leis an Údarás Forbartha Tionscail (IDA) ach beidh muid ag coinneáil súil ghéar ar an reachtaíocht nuair a fhoilseofar í le cinntiú nach bhfuil aon 'veto' ag aon cheann de na heagraíochtaí sin ar ghníomhaíochtaí an Údaráis.

Measann muid gur cinneadh dearfach atá ann chomh maith Príomhfheidhmeannach úr a cheadú don Údarás, rud a chruthóidh cinnteacht agus soiléireacht do thodhchaí na heagraíochta. Ní drochrud é go mbeidh cúraimí an Údaráis srianta don Ghaeltacht amháin mar is léir nach mbeadh na hacmhainní acu le haon bhreis cúraimí a thógáil orthu féin. É sin ráite, caithfear a chinntiú anois go mbeadh soiléiriú á dhéanamh ar ról an Fhorais agus na Roinne i gcur i bhfeidhm na Straitéise taobh amuigh den Ghaeltacht mar is léir go bhfuil éiginnteacht mhór in earnáil na Gaeilge le tamall anuas.

Maidir le comhdhéanamh Bhord an Údaráis, measann muid ó thaobh an daonlathais agus na trédhearcachta de gur céim ar gcúl do phobal na Gaeltachta é gan toghchán a bheith ann do Bhord an Údaráis a thuilleadh. Tuigeann muid go bhfuil deacrachtaí móra airgid ann faoi láthair ach mholfadh muid mar shocrú gearrthéarmach go mbeadh Bord ainmnithe ann ar feadh tréimhse eatramhach go dtí go mbeadh tuilleadh acmhainní ar fáil arís. D'fhéadfaí chomh maith na costais a bhainfeadh le toghchán a laghdú tré iad a reáchtáil ar an lá céanna le toghcháin na gComhairlí Contae mar shocrú gearrthéarmach. Tá muid in aghaidh an socraithe atá ag moladh gur chóir d'Údaráis áitiúla baill an bhoird a ainmniú mar go measann muid go bhféadfadh contúirt láidir a bheith ann go mbeadh coimhlint leasa i gceist agus fosta nach mbeadh na baill sin á n-ainmniú ar mhaithe leis an Ghaeilge agus an Ghaeltacht ach mar pháirt de shocrú 'polaitiúil' ag dáileadh amach post.

Fáiltíonn muid chomh maith roimh an fhógra go mbeidh teorainneacha na Gaeltachta á sainmhíniú de réir critéir theangeolaíochta mar a bhí molta sa S.C.T.(2007) agus tá muid ag moladh go mbeadh aitheantas á thabhairt de réir na gcritéir sin do cheantair láidre Gaeltachta ar nós Rann na Feirste tré atarraingt a dhéanamh ar na foroinn toghchánaíochta. Tá sé thar am chomh maith go mbeadh aitheantas á thabhairt do na pobail sin taobh amuigh den Ghaeltacht atá ag obair go deonach ar mhaithe leis an Ghaeilge le blianta fada agus fáiltíonn muid roimhe seo.

Is í an cheist mhór anois nó cad iad na hacmhainní a bheas ar fáil don Údarás agus don Straitéis 20 Bliain? An é an slat tomhais a bheas ag an Roinn Airgeadais nó an €6m de bhuiséid caipitil a tugadh don Údarás i mbliana nó an mbeifear ag tabhairt san áireamh go raibh €4m sa bhreis ag an Údarás i mbliana go heisceachtúil de bharr scaireanna a dhíol siad anuraidh?

Ráiteas ó Chomdháil Náisiúnta na Gaeilge!
Fáiltíonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge roimh chinntí an Rialtais maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 – 2030

3/6/2011: Cuireann Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge fáilte roimh chinneadh an Rialtais leanúint le feidhmeanna reachtúla reatha Údarás na Gaeltachta, a feidhmeanna fiontraíochta san áireamh, agus go mbeidh cead tugtha don Údarás chun Príomhfheidhmeannach nua a cheapadh. Molann an Chomhdháil, áfach, go gcuirfear soláthar cuí ar fáil don Údarás, ó thaobh maoinithe de, chun a fheidhm fiontraíochta a chomhlíonadh go héifeachtach.

Ag labhairt faoi chinntí an Rialtais a d’fhógair an tAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta, Donnchadh Mac Fhionnlaoich T.D., inniu ag cruinniú de Bhord Údarás na Gaeltachta, dúirt Pádraig Mac Criostail, Stiúrthóir Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge: “Fáiltíonn An Chomhdháil roimh chinneadh an Rialtais na ceantair Ghaeltachta a shainmhíniú bunaithe ar chritéir theangeolaíocha. Cuirfidh an Chomhdháil pé cúnamh ar féidir léi ar fáil do phobail Ghaeltachta chun iad a chumasú chun tabhairt faoi phleananna teanga straitéiseacha a ullmhú agus a fheidhmiú a bheidh pobalbhunaithe”.

Bronnfar stádas reachtúil anois ar chineál nua ceantair, ‘Gaeltacht Gréasáin’ a bheidh lasmuigh de na ceantair Ghaeltachta reatha. Tabharfar stádas reachtúil freisin do Bhailte Seirbhíse Gaeltachta, is iad sin, bailte ina gcuirtear seirbhísí ar fáil do cheantair Ghaeltachta.

Dúirt Pádraig Mac Criostail, Stiúrthóir Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, “Is céim mhór chun cinn atá glactha ag an Rialtas an tseachtain seo, maidir leis na struchtúir fhorfheidhmithe faoin Straitéis 20 bliain don Ghaeilge. Tá An Chomhdháil ullamh chun oibriú i gcomhar leis na háisíneachtaí stáit éagsúla, le pobail na Gaeltachta, agus le pobail eile na tíre chun an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a chur i bhfeidhm”.

90 polaiteoir!

2011-06-02T09:12:00.000-07:00

Cinnte bhí mé ró luath ag an Lá Eolais in mBuswells i mBaile Átha Cliath mar a dúirt mé ar ball. Seo tuairisc ar a thárla i rith an lae.

Dfhreastail 90 polaiteoir idir Theachtaí Dála, Sheanadóirí agus ionadaithe polaitiúla ar an lá eolais práinneach a d'eagraigh Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta do pholaiteoirí in Óstán Buswells, Baile Átha Cliath. Mhair an ocáid ón 8 ar maidin go dtí a 6.oo i.n.

Is deis ríthábhachtach é an lá eolais bliantúil seo d'ionadaithe polaitíochta chun dul i gcomhairle le pobal na Gaeilge i dtaca le beartais agus cinntí a imríonn tionchar ar an bpobal céanna, dar le Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Deis a bhí ann do Theachtaí nua dul i mbun comhairle le hionadaithe Chonradh na Gaeilge agus Ghuth na Gaeltachta óna ndáilcheantar féin i dtaca le cúrsaí teanga, go háirithe i dtaca le múineadh na Gaeilge sa chóras oideachais. Bhí díospóireacht mhaith ann maidir leis an nGaeilge don Ardteist i rith an olltoghcháin, agus táimid anois ag éileamh ar an dá pháirtí sa chomhrialtas gníomhú ar na gealltanais a rinne siad ar cheist na teanga; 'sé sin go mbeadh ábhar sa bhreis ar an nGaeilge, ar nós spóirt nó drámaíochta, á mhúineadh trí mheán na Gaeilge ar an mbunscoil; go mbeadh dhá ábhar Gaeilge ann don Ardteist; agus go gcaithfeadh ábhar múinteoirí tréimhsí níos faide sa Ghaeltacht ag tús an chúrsa."

Thug Guth na Gaeltachta agus Conradh na Gaeilge cuireadh do Theachtaí na Dála agus an tSeanaid nua teacht leis an nGaeilge sa chóras oideachais; An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030; Údarás na Gaeilge agus na Gaeltachta; agus bunú Gaelscoileanna nua, a phlé le hionadaithe ón dá eagras, áit go raibh daoine áitiúla i láthair ó na dáilcheantair éagsúla le labhairt lena bpolaiteoirí féin freisin.

Dúirt Éamonn Mac Niallais, urlabhraí Ghuth na Gaeltachta: "Tá sé thar a bheith tábhachtach dúinn Teachtaí agus Seanadóirí ó na páirtithe ar fad a choimeád ar an eolas sna seachtainí amach romhainn, go háirithe agus plean feidhmiúcháin agus reachtaíocht á chur le chéile ag an Rialtas faoi láthair don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Tá imní mhór ar phobal na Gaeltachta faoi thodhchaí Údarás na Gaeltachta agus ba seo deis maith dúinn cur ina luí ar pholaiteoirí ó chuile pháirtí nar chóir laghdú nó maolú ar bith a dhéanamh ar chúraimí agus freagrachtaí fiontraíochta an Údaráis, nó bheadh deireadh leis an nGaeltacht mura mbeadh an fhostaíocht a chothaíonn sé ar fáil inti. Ba chóir ar a laghad a chinntiú go bhfuil an EUR12 milliúin atá ag teastáil ón Údarás le 1,000 post nua a chruthú do 2012 ar fáil dó."

Iarratas ón Seanadóir Ó Clochartaigh
D'éisigh an Seanadóir nua as Chonamara, Trevor Ó Clochartaigh ráiteas níos déanaí mar seo:

"2 Meitheamh 2011 08:41:03 ASÉ: D'iarr an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh inné go mbeadh díospóireacht faoin nGaeilge agus an Ghaeltacht sa Seanad agus d'aontaigh pairtithe an Rialtas leis sin.

Trevor ar shuíomh Sinn Féin - aon teangach!

Deir an Seanadóir go bhfuil fíor thábhacht ag baint leis an díospóireacht seo le dlús a chuir leis an obair ar an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. 'Thacaigh gach páirtí polaitiúil leis an Sraitéis agus tá gá anois é a chuir i bhfeidhm. Ní mhór cinntiú go bhfágfar cúraimí fiontar faoi Údarás na Gaeltachta, a dúirt sé, ar mhaithe le pobal inmharthanach Gaeltachta a chaomhnú agus a leathnú. Muna mbeidh jabanna ag muintir na Gaeltachta ní mhairfidh an Ghaeltacht agus tá Údarás na Gaeltachta ríthabhachtach chun na poist sin a chur chun cinn.'

Deir an Seanadóir gur chóir go mbeadh tuiscint i bhfad níos fearr ag na baill Oireachtais ar an ábhar imní atá ag pobal na Gaeilge tareis dóibh freastal ar an lá eolais a bhí ar siul ag Guth na Gaeltachta agus Conradh na Gaeilge. Bhí toscaireacht mhór as Sinn Féin (Béarla) i láthair ag an ócáid seo agus tacaíonn muid go h-iomlán leis na h-éilimh atá acu. 'Ní cosúil go bhfuil na páirtithe eile chomh cinnte sin maidir leis an tacaíocht atá acu dó', dar leis, 'nuair a chloiseann tú cuid de na ráítis atá déanta acu'.
Críoch"

Is breá an rud é go bhfuil duine san Oireachtas a thuigeann tabhacht na ceiste seo cé go bhfuil sé ó pháirtí nach dteaspáineann an suim sin ina suíomh idirlíon mar aon leis na pártaithe eile. (Tá beathfhaisnéis Trevor Uí Chochartaigh i mBéarla amháin fiú!)

Cuairt ar Buswells!

2011-06-02T06:47:00.000-07:00

Sa pic ó chlé: Julian de Spáin, Peadar Mac Fhlannchadha, An Aire Sóisearach Dinny McGinley, Éamonn Mac Niallais agus Dónall Ó Cnáimhsí

Ar amharaí an tsaol bhí mé i mBaile Átha Cliath ar an gcéad lá den mhí gan coinne. Ós rud é go raibh fhios agam go raibh sé ar siúl chuaig mé go Buswells don Lá Eolais do Polaiteoirí a bhí eagraithe ag Conradh na Gaeilge agus ag Guth na Gaeltachta.

Is fada, na blianta, ó bhí mé san Ostán áirithe sin agus bhí an-chuid athraithe tagtha ar an áit. Is dócha ar bhealach níl an ostán áirithe seo i bhfoirgineamh atá oiriúnach dá leithéid de ghnó. Ach bíodh sin mar atá tá an suíomh féin thar a bheith oiriúnach le buaileadh le lucht Thigh Laigheann trasna na sráide. Mar sin féin cheapas go raibh an seomra, a bhí thíos staighre nach raibh ró éasca a aimsiú, ró bheag, dorcha agus ró the. Ach is dócha nach raibh mórán rogha seomraí acu san ostán sin.

Bhí slua maith ann ach is cosúil faoin am a shroic mise an áit ní raibh mórán polaiteoirí tar éis teacht, is cosúil go raibh cruinniú ag Fine Gael ar maidin agus bhíodar ag súil le níos mó ann sa tráthnóna.

Tháinig an Aire Soisearach Ealaíon, Oideachais agus Gaeltachta, Dinny McGinley TD go luath is cosúil. Agus tógadh pictiúir de ann!

I measc iad siúd a chonaic mé ann bhí Conchubhair Ó Liatháin (iGaeilge), Máire Denvir, Coláiste Chamais, Seán Ó hAdhmail, Forbairt Naoinraí Teo., Dónall Ó Cnáimhsí, Guth na Gaeltachta, Julian de Spáin agus Peadar Mac Fhlannchadha, Conradh na Gaeltachta.

Bhí orma imeacht roimh lón agus níl fhios agam conas ar éirig leis an lá. Bé an triú cruinniú dá shaghas agus is cinnte gur gá an soiscéal a scaip san earnáil polataíochta. Tá níos mó faoin lá seo le fáil anseo!

Deis do na polaiteoirí nua - Dáil & Seanad

2011-05-30T09:10:00.000-07:00

An 24ú Seanad Éireann

Sna sála ar dhíospóireacht sa Dáil maidir le Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge de chuid an Rialtais Déardaoin seo caite (26 Bealtaine 2011), tá práinn agus tábhacht níos mó ná riamh ag baint leis an lá eolais atá eagraithe ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta do pholaiteoirí in Óstán Buswells (Béarla), Sráid Chill Dara, Baile Átha Cliath 2, ó 8.00rn - 6.00in an Chéadaoin bheag seo, 1 Meitheamh 2011.
(Cé go raibh an díospóireacht féin dhá-theangach tá suíomh Tithe an Oireachtais i mBéarla. Má bhrútar an cnaipe "Gaeilge ar barr faightear teachtaireacht "Tá an leagan Gaeilge de shuíomh gréasáin an Oireachtais á réiteach agus beidh sé ar fáil go luath!")

Seo an tríú bliain as a chéile go bhfuil a leithéid de sheisiún comhairliúcháin eagraithe ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta le Teachtaí Dála agus Seanadóirí a chur ar an eolas maidir le cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta. D'éirigh go han-mhaith leis an lá eolais a reáchtáladh anuraidh agus an bhliain roimhe sin (ar an 6 Deireadh Fómhair 2010 agus 01 Nollaig 2009), áit gur labhair breis agus 80 TD agus
Seanadóir le hionadaithe ó ghrúpaí éagsúla Gaeilge agus Gaeltachta maidir le cúrsaí teanga agus pleanáil sa Ghaeltacht.

Tá an lá eolais ina dheis ríthábhachtach d'ionadaithe polaitíochta chun dul i gcomhairle le pobal labhartha na Gaeilge i dtaca le beartais agus cinntí a imríonn tionchar ar an bpobal céanna, dar le Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Seo deis do Theachtaí nua dul i mbun comhairle le hionadaithe Chonradh na Gaeilge agus Ghuth na Gaeltachta óna ndáilcheantar féin i dtaca le cúrsaí teanga, go háirithe i dtaca le múineadh na Gaeilge sa chóras oideachais. Bhí díospóireacht mhaith ann maidir leis an nGaeilge don Ardteist i rith an olltoghcháin, agus táimid anois ag éileamh ar an dá pháirtí sa chomhrialtas gníomhú ar na gealltanais a rinne siad ar cheist na teanga; 'sé sin go mbeadh ábhar sa bhreis ar an nGaeilge, ar nós spóirt nó drámaíochta, á mhúineadh trí mheán na Gaeilge ar an mbunscoil; go mbeadh dhá ábhar Gaeilge ann don Ardteist; agus go gcaithfeadh ábhar múinteoirí tréimhsí níos faide sa Ghaeltacht ag tús an chúrsa."

Tá Guth na Gaeltachta agus Conradh na Gaeilge ag tabhairt cuireadh do Theachtaí na Dála agus an tSeanaid nua teacht leis:
an nGaeilge sa chóras oideachais;
An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030;
Údarás na Gaeilge agus na Gaeltachta;
agus bunú Gaelscoileanna nua;
a phlé le hionadaithe ón dá eagras, áit go mbeidh daoine áitiúla i láthair ó na dáilcheantair éagsúla le labhairt lena bpolaiteoirí féin freisin.

Arsa Éamonn Mac Niallais, urlabhraí Ghuth na Gaeltachta: "Tá sé rítábhachtach dúinn Teachtaí agus Seanadóirí ó na páirtithe ar fad a choimeád ar an eolas sna seachtainí amach romhainn, go háirithe agus plean feidhmiúcháin á chur le chéile acu faoi láthair don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Ní chóir laghdú nó maolú ar bith a dhéanamh ar chúraimí agus freagrachtaí fiontraíochta Údarás na Gaeltachta, ó bheadh deireadh leis an nGaeltacht mura mbeadh an fhostaíocht a chothaíonn sé ar fáil inti. Ba chóir ar a laghad a chinntiú go bhfuil an €12 milliúin atá ag teastáil ón Údarás le 1,000 post nua a chruthú do 2012 ar fáil dó."

Tá leathanach ocáide facebook ag an La Eolais seo.

Litir ó Julian & Éamonn

2011-05-20T03:46:00.000-07:00

A chairde,

Tá Lá Eolais á eagrú ag Guth na Gaeltachta agus Conradh na Gaeilge ar an gCéadaoin, 1 Meitheamh 2011, chun tacaíocht na bpolaiteoirí a chinntiú leis na héilimh atá againn a chur chun cinn. Tionólfar an lá eolais ó 8.00rn - 6.00in in Óstán Buswells i mBÁC díreach trasna ón Dáil. Iniata, tá cóip den bhileog eolais leis na príomhphoinntí a bheidh le húsáid ar an lá

Tá sé tábhachtach go mbeadh ionadaíocht mhaith againn ó na coistí pobail éagsúla ar fud na tíre atá ag plé le cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta. Iarrtar ar aon duine atá ar fáil ar an lá, le labhairt lena n-ionadaithe polaitíochta áitiúla, teagmháil a dhéanamh le Sine Nic an Ailí ag +353 (0)1 4757401 / dail@cnag.ie chun é sin a chur in iúl dúinn roimh an Déardaoin, 26 Bealtaine 2011. Déanfaidh Síne teagmháil le hoifigí do chuid polaiteoirí ansin len iad a mhealladh go dtí an t-óstán nuair a bheidh tú i láthair.

Is mó seans go dtiocfaidh Teachtaí ó na dáilcheantair s'acu le labhairt linn má tá deis acu bualadh le duine le vóta ón dáilcheantar céanna. Tá cóip den bhileog eolais a bheidh le húsáid ar an lá mar iatán leis seo.

Ní neart go cur le chéile!

Julian & Éamonn

Julian de Spáinn,
Ard-Rúnaí,
Conradh na Gaeilge.
Julian@cnag.ie
01 4757401 / 086 8142757

Éamonn Mac Niallais,
Urlabhraí,
Guth na Gaeltachta.
eolas@guthnag.com
087 6387468

Deireadh le Sceim Labhairt na Gaeilge

2011-04-16T04:51:00.000-07:00

Tá sé fograithe ag Roinn na Gaeltachta mar fhreagair ar cheist ó Cholm Ó Dulacháin, Raidió na Gaeltachta inne gurb é an scoilbhliain reatha 2010/11 an bhliain deireanach do Sceim Labhairt na Gaeilge.

Níl sé socruithe fos ceard a bhéas ag teacht in áit na scéime. Ó thaobh Guth na Gaeltachta de, measann muid nar chóir deireadh a chuir leis an SLG gan scéim eile theacht ina áit. Bunaíodh an SLG le tacaíocht nó aitheantas a thabhairt do theaghlaigh na Gaeltachta atá ag tógail a gclann le Gaeilge agus tá an bunaidhm sin anois níos tábhachtaí inniú na mar a bhí ariamh.

Glacann Guth na Gaeltachta leis nach bhfuil an scéim mar a sheasann sé ag baint amach na haidhmeanna a leagadh amach do. Sé'n príomh fath le sin nó nach dtosaíonn sé go bhfuil na páistí 6 bliana d'aois agus faoin am sin, tá trí bliana scolaíochta tré mheán na Gaeilge bainte amach ag furmhór na bpáistí sa Ghaeltacht agus eiríonn leo caighdeán sásúil a bhaint amach i scrudú cainte na Roinne cé nach é Gaeilge an teanga baile nó gnath theanga cumarsáide ag cuid mhaith de na páistí sin eatarthú féin. Ba chóir mar sin d'aon scéim bheith ag díriú isteach ar an bpáiste ón chliabháin agus tacaíocht da reir a thabhairt do na teaghlaigh sin a labhraíonn Gaeilge sa bhaile mar seard is Gaeltacht ann nó pobal ina bhfuil an teanga a labhairt go nadúrtha taobh amuigh dén seomra scoile.

Tá sé fíorthábhachtach chomh maith go leanfaidh ar aghaidh ag déanamh tomhais bliantúil ar líon na gcainteoirí baile Gaeilge mar is uirlis criticiúil é ó thaobh na pleanála teanga de chun go mbeidh a fhios againn an bhfuil ag eirí leis na polasaithe atá i bhfeidhm againn sa Ghaeltacht an teanga a thabhairt slán.

Clár rialtais!

2011-04-06T03:51:00.000-07:00

English Version

Gaeilge agus Gaeltacht ar an gclár Rialtais

Tá Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag leanúint leis an bpróiseas comhairliúcháin le Teachtaí Dála agus Seanadóirí maidir le cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta trí lá eolais eile a eagrú in Óstán Buswells, Sráid Chill Dara, Baile Átha Cliath 2, ó 8.00rn - 6.00in Dé Céadaoin, 1 Meitheamh 2011, don tríú bliain as a chéile.

Tá Guth na Gaeltachta agus Conradh na Gaeilge ag tabhairt cuireadh do Theachtaí na Dála agus an tSeanaid nua teacht le cúrsaí oideachais na Gaeilge, Údarás na Gaeltachta agus cur i bhfeidhm Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 de chuid an Rialtais go háirithe, a phlé le hionadaithe ón dá eagraíocht, áit go mbeidh daoine áitiúla i láthair ó na dáilcheantair éagsúla le labhairt lena bpolaiteoirí féin ag an lá eolais.

Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Seo deis do Theachtaí nua dul i mbun comhairle le hionadaithe Chonradh na Gaeilge agus Ghuth na Gaeltachta óna ndáilcheantar féin i dtaca le cúrsaí teanga, agus is seans í do pholaiteoirí gur bhuaileamar leo cheana caidreamh níos láidre a chothú le pobal na Gaeilge agus iad féin a thabhairt cothrom le dáta ar chúrsaí reatha na Gaeilge agus na Gaeltachta."

Arsa Éamonn Mac Niallais, urlabhraí Ghuth na Gaeltachta: "D'éirigh le pobal na Gaeilge dul i bhfeidhm go mór ar na polaiteoirí roimh an olltoghchán le déanaí, agus thug gach páirtí le fios sna forógraí a bhí acu go seasfaidís leis an nGaeilge agus leis an nGaeltacht, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile.

"Tá deis ag an Rialtas nua beart a dhéanamh de réir a mbriathair anois, áfach, agus léiriú dúinn go bhfuil siad dáiríre faoi thacaíocht a thabhairt don Ghaeilge agus don Ghaeltachta, trí Príomhfheidhmeannach nua a cheapadh ar Údarás na Gaeltachta, agus trí tacú leis an Údarás mar is cóir tríd an maoiniú agus na hacmhainní cuí a chur ar fáil don eagras leis an gclár oibre acu a chur i gcrích go héifeachtach."

Déanfar plé freisin ar chuid de na moltaí fiúntacha a bhí i bhforógraí na bpáirtithe maidir le múineadh na Gaeilge agus conas an teanga a chur chun cinn sa chóras oideachais ag an lá eolais. I measc na moltaí a bheidh béim á leagan air, áirítear moladh Pháirtí an Lucht Oibre chun ábhar amháin eile, sa bhreis ar an nGaeilge, a mhúineadh trí mheán na Gaeilge ag leibhéal na bunscoile; moladh Fhine Gael go mbeadh dhá ábhar ann don Ghaeilge ag leibhéal na hArdteistiméireachta; agus moladh an dá pháirtí rialtais nua go gcuirfí feabhas ar oiliúint na múinteoirí le tréimhse níos faide sa Ghaeltacht d'ábhar oidí, srl.

TG4 - Teilifís na Gaeilge?

2011-04-05T05:30:00.000-07:00

Léigh mé blag iGaeilge inniú agus bhí píosa, Nuacht i mBéarla ar phríomhleathnach TG4!!! a chuir íonadh an domhain orm.

Chuaigh mé chuig suíomh TG4 agus thug mé faoi dearadh an rud a bhí ag chuir isteach air. Féach thuas mar a bhí sé.

Ar ndóigh tá cnaipe "English" thuas ar bharr mar is gnáth dóibh siúd nach bhfuil Gaeilge acu - is cosúil go bhfuil Béarla ag gach éinne nach bhfuil Gaeilge acu!

Ansin tá fógra, i mBéarla ar ndóigh ó Nissan. Ní thuigim an meoin a cheapann go ceart fógraí a bheith i mBéarla ar shuíomh Gaeilge ach bíodh san mar atá....

Ansin tá na cnaipe éagsúla a thógann chuig na leathanaigh eile thú - bhfuil focal Gaeilge ar "Players" meas tú? "Seinnteoir" b'fhéidir?

Ansin tá scannán beag éigin (Tá sé dubh sa pic thuas!) agus ar dheis tá fógra chláir (Ponc, Ros na Rún, Mo ghrá geal agus eile!)

Faoi sin aris ar chlé tá gearr-nasc chuig cula4, PONC agus Gradam Ceoil TG4. I lár ansin tá "Nuacht (News) Spórt (Sport)" atá go hiomlán as Béarla. Is faoi sin atá iGaeilge ag caint! Go n–usáitear foinse Bhéarla RTÉ ar suíomh sheirbhís a bunaíodh le freastal ar lucht na Gaeilge.

Ar dhéis tá fógra eile arís i mBéarla ó Vodafone...bhfuil aon chomhlucht sásta Gaeilge a úsáid?

Thíos faoi sin tá nasc chuig suíomg TG4 ar facebook. Tá na nodanna anseo i mBéarla. Tá fhios agam gur féidir an rogha a bheith agat facebook a bheith agat i nGaeilge (mar aon le iliomad teangacha eile) agus ní thuigim cén fáth nar rognaigh TG4 é sin. I lár ansin tá an aimsir. Arís chuireann sé íontas orm nach mbíonn fógraí an urraitheora i nGaeilge. Sa bosca ar chlé tá siopa TG4.

Thíos faoi sin tá clárach an lae déanta amach an-chliste dár liom le pic beag do gach clár!

Tá an suíomh féin go deas. Tá sé éasca rudaí a aimsiú - níos fearr ná suíomh Béarla RTÉ nó RnaG.

Cén fáth an Béarla?

Corcaíoch mar Uachtarán ar CnaG!

2011-04-02T08:51:00.000-07:00

Uachtarán Nua an Chonartha!

Toghadh Donnchadh Ó hAodha ó Dháil na Mumhan ina Uachtarán ar Chonradh naGaeilge don chéad uair ag Ard-Fheis na heagraíochta san Óstán Killashee, Nás
na Rí, Co. Chill Dara ar an Sathairn (2 Aibreán 2011)

Tá Donnchadh Ó hAodha ina bhall gníomhach de Chonradh na Gaeilge ón am go raibh sé ina dhéagóir, áit go bhfuil sé anois ina Chathaoireach ar Dháil Mumhan den Chonradh le tamall maith de bhlianta anuas, agus ina thimire deonach don Chúige ó 2010. Ba Thánaiste é Ó hAodha ar Bhuanchoiste agus ar Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge le 3 bliana anuas freisin, agus tá an-bhaint
aige le Clódhanna Teoranta, comhlacht foilseacháin Chonradh na Gaeilge, agus An Siopa Leabhar i gCeannáras an Chonartha go fóill.

Dúirt Donnchadh Ó hAodha, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: "Táim ag tnúth le tabhairt faoin dúshlán atá romham mar Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge chun an eagraíocht a fhorbairt agus a neartú, trí chomhoibriú go dlúth le heagrais phobail eile, trí bhallraíocht na heagraíochta a mhéadú, agus trí leibhéal gníomhaíochta na mball sin a spreagadh chun gnímh le linn mo Uachtaránachta.

"Tá an crú ar an tairne le cúrsaí geilleagair mar atá sa tír seo faoi láthair, ach creidim go mbeidh Conradh na Gaeilge in ann leas a bhaint as an mbá agus an tacaíocht don Ghaeilge, atá forleathan i measc an phobail in Éirinn agus san diaspora Éireannach thar lear, chun seasamh na Gaeilge a dhaingniú agus chun eagraíocht níos láidre agus níos éifeachtaí fós a dhéanamh dínn féin."

Is as Cathair Chorcaí é Donnchadh Ó hAodha ó dhúchas ach tá cónaí air i nGaeltacht Chúil Aodha le blianta fada. Chaith an tUasal Ó hAodha 10 mbliana ag obair in Ard-Oifig Chonradh na Gaeilge ó 1969-1973 agus é ag plé le stiúradh timireachta, agus chaith sé cúpla bliain sa bhreis air sin ag obair
mar Rúnaí ar an eagras. Bhí Donnchadh Ó hAodha ag obair ar an bhfoireann riaracháin ag plé le Gnóthaí na Mac Léinn i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh, go dtí anuraidh agus tá sé ina Chathaoirleach reatha ar Bhord na Gaeilge sa Choláiste go fóill. Bhronn Coláiste na hOllscoile, Corcaigh, céim oinigh MA (honoris causa) ar Ó hAodha i 2009 leis.

Cabhróidh taithí Uí hAodha ag plé le cúrsaí teanga, le cúrsaí mac léinn agus daoine óga chun beocht as an nua a chur i gConradh na Gaeilge, go háirithe ag an am ríthábhachtach seo don teanga agus straitéis chinniúnach don Ghaeilge foilsithe um dheireadh na bliana seo caite. Arsa an tUachtarán Ó hAodha: "Tá Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge 2011 ag éileamh go láidir go gcuirfí An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 a chur i bhfeidhm ina hiomláine, go háirithe i réimse an oideachais; tá gá soiléir lena leithéid de Straitéis reachtúil, nuair a chítear, mar shampla, an doicheall agus na deacrachtaí atá sa státchóras i gcoinne cur i bhfeidhm Scéimeanna faoin Acht Teanga faoi láthair."

Tréaslaíonn foireann uile Chonradh na Gaeilge leis an Uachtarán nua Ó hAodha agus guíonn siad gach rath ar an obair a bheas le déanamh i bpáirt leis sa bhliain amach romhainn. Ní dheachaigh iarrthóir ar bith eile in iomaíocht leis an tUasal Ó hAodha d'Uachtaránacht Chonradh na Gaeilge i mbliana.

Gramadach gan stró!

2011-03-31T03:21:00.000-07:00

Tá eagrán nua de ghraiméar móréilimh Éamoinn Uí Dhónaill, Gramadach gan Stró!, díreach foilsithe ag Gaelchultúr. Díoladh na cóipeanna go léir den chéad eagrán agus tá 20% níos mó ábhair agus cleachtaí san eagrán úrnua seo.

Le fáil ó siopa.ie

Tá Gramadach gan Stró! á úsáid ag ranna Gaeilge i gcoláistí éagsúla sa tír agus ag daoine atá ag obair trí mheán na Gaeilge. Tá sé dírithe orthu siúd a bhfuil caighdeán réasúnta maith bainte amach acu sa Ghaeilge labhartha cheana féin ach ar mian leo feabhas a chur ar a gcuid gramadaí. Ní fhéachtar sa leabhar le cur síos cuimsitheach a thabhairt ar ghramadach na Gaeilge; tá príomhghnéithe na gramadaí sin roghnaithe ag an údar agus tá iarracht déanta aige iad a chur i láthair go simplí sothuigthe.

Foilsíodh an chéad eagrán de Gramadach gan Stró! in 2008 agus díoladh 5,000 cóip den leabhar taobh istigh de dhá bhliain go leith. Tá Ó Dónaill dóchasach go mbeidh ráchairt ar an eagrán nua seo chomh maith.

“Fuair mé moltaí agus aiseolas luachmhar ó go leor de lucht úsáidte an chéad eagráin,” arsa Ó Dónaill, “agus chuir mé an méid sin san áireamh agus an dara heagrán á ullmhú agam. Tá dearadh an leabhair athraithe go mór againn chomh maith. Tá cuma i bhfad níos fearr ar an eagrán nua agus measaimid go gcabhróidh an scéim dathanna leis an úsáideoir nithe a aimsiú go gasta.

“Tá cartún ag tús gach aonaid fosta, rud a chuireann go mór leis an leabhar, measaim. Dírítear sna cartúin seo ar na hearráidí a dhéantar sa Ghaeilge go rialta: ‘fear le féasóg’, cuir i gcás, agus ‘Dé Déardaoin’. Tá súil agam go mbainfidh lucht úsáidte an leabhair sult as na cartúin seo agus go bhfoghlaimeoidh siad rud éigin uathu fosta!”

Na Rialtais Nua....

2011-03-28T03:41:00.000-07:00

Harry McGee

Labhróidh an t-iriseoir clúiteach Harry McGee, comhfhreagraí polaitíochta leis an Irish Times, agus Niall Comer, Uachtarán ar Chomhaltas Uladh de chuid Chonradh na Gaeilge, ar an ról atá ag an dá rialtas ó thuaidh agus ó dheas maidir le cur chun cinn na Gaeilge ag oscailt oifigiúil Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge 2011 san Óstán Killashee, Nás na Ríogh, Co. Chill Dara ag 9.00in oíche Aoine, 01 Aibreán 2011.

Arsa Pádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: "Is fóram daonlathach phobal na Gaeilge agus eagraíocht uile-oileánda é Conradh na Gaeilge; creideann muid go bhfuil sé riachtanach go mbeadh béim láidir ar an teanga i gclár an dá rialtas - thuaidh agus theas - ionas go bhfuil ról
gníomhach, comhordaithe ag na rialtais sa phleanáil fadtéarmach don Ghaeilge ar fud na tíre ina hiomláine."

Árd Fheis ar líne
Ba chóir go mbeadh an Ustream ar siúl don chaint oíche Aoine agus tríd an lá do ghnó na hArd-Fheise Dé Sathairn:
Beidh Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge 2011 á chraoladh beo ar-líne ag U-Stream, d’éinne nach féidir freastal agus is féidir páirt a ghlacadh i ngnó na hArd-Fheise ar twitter trí theachtaireachtaí leis na carachtair #afcnag a chur ag deireadh gach teachtaireachta, agus taispeánfar an sruth Twitter ar scáileán ag an Ard-Fheis.

Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Ní hamháin gur ghlac an Rialtas ó dheas leis an moladh go mba chóir go mbeadh pleanáil don Ghaeilge á dhéanamh sa phobal de réir contae ins An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030, ach oiriúnach go maith, tá Conradh na Gaeilge tar éis tús a chur leis an obair seo i gCo. Chill Dara i bpáirt le Glór na nGael agus Comhluadar cheana féin, agus tá súil againn go gcuirfidh an Rialtas nua agus Feidhmeannas Stormont na hacmhainní cuí ar fáil leis seo a leathnú do chontaetha eile ar fud na tíre."

Déanfar plé ar a bhfuil sa chlár rialtas nua-aontaithe ag Fine Gael le Páirtí an Lucht Oibre sna 26 Chontae mar chuid d'Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge, mar aon leis an méid a gheall siad sna forógraí s'acu roimh an olltoghchán ar an 25 Feabhra 2011, le béim ar leith ar chúrsaí oideachais agus an Ghaeilge mar chroí-ábhar Ardteiste. Pléifear freisin an géarghá atá ann le straitéis Gaeilge sna 6 Chontae atá ar a laghad chomh cuimsitheach leis An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 ó dheas, chomh maith le hAcht Gaeilge don Tuaisceart le cearta teanga phobal labhartha na Gaeilge ó thuaidh a chumhdaigh agus a chosaint.

Imscrúduithe, scannail, finscéalta, agus imní ón gCoimisinéar

2011-03-15T06:32:00.000-07:00

English Version

Tá sé tugtha le fios ag Oifig an Choimisinéara Teanga gur theip go leanúnach ar bhreis agus an ceathrú cuid de Ranna agus Oifigí Rialtais fiú an leibhéal seirbhíse is bunúsaí ar fad a sholáthar trí Ghaeilge do

chustaiméirí ar an teileafón agus gur theip ar 29% eile oiread seirbhíse trí Ghaeilge a chur ar fáil agus a chinnteodh go raibh a ndualgais reachtúla a gcomhlíonadh acu. Tá mioneolas faoi iniúchadh a rinne an Oifig sin ar an ábhar tugtha sa Tuarascáil Bhliantúil don bhliain 2010 a foilsíodh i nGaillimh 15 Márta 2011.

Seán Ó Cuireáin

“Tá an teip seo níos suntasaí fós nuair a chuirtear san áireamh gur bhain an tiniúchadh le comhlachtaí poiblí a raibh plean reachtúil teanga i bhfeidhm acu le 4 bliana ar a laghad” a dúirt an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin. Rinneadh 700 gearán leis an gCoimisinéir Teanga le linn na bliana i dtaca le deacrachtaí nó fadhbanna le seirbhísí stáit á fháil trí Ghaeilge – an bhliain ba mhó ar cuireadh gearáin ón bpobal i láthair na hOifige ó bunaíodh í. Réitíodh formhór mór na gcásanna sin trí idirbheartaíocht neamhfhoirmiúil leis an gcomhlacht poiblí cuí nó trí chomhairle a chur ar an ngearánach.

Ó Bhaile Átha Cliath is mó a tháinig na gearáin le linn na bliana (41%) agus bhí líon suntasach gearán freisin ó chontaetha ar fud chósta an Iarthair: an Clár (9.5%), Gaillimh (9%), Ciarraí (6%), Dún na nGall (4%), Corcaigh (4%) agus Maigh Eo (3%). Ón nGaeltacht a tháinig beagnach gearán amháin as gach cúig cinn.

Imscrúduithe

Seoladh 11 cheann d’imscrúduithe foirmiúla le linn na bliana 2010 . Sa bhreis air sin, bhí imscrúdú amháin fós idir lámha ó dheireadh na bliana roimhe sin. Ní théitear i mbun imscrúdú ach amháin nuair atá an chosúlacht ann go bhfuil sárú reachtúil tarlaithe agus nuair a theipeann ar iarracht neamhfhoirmiúil comhréitithe.

Ar na comhlachtaí poiblí sin ar cinneadh gur sháraigh siad forálacha reachtúla teanga ar leith bhí an Roinn Oideachais agus Scileanna, an Roinn Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha, Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, Comhairle Contae an Chláir, Coiste Gairmoideachais Chontae Chill Dara, Iarnród Éireann agus an Bord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha.

Chinn an Coimisinéir Teanga gur sháraigh an Roinn Oideachais agus Scileanna foráil de chuid an Achta Oideachais 1998 trí raon suíomhanna gréasáin oideachasúla a sholáthar trí Bhéarla amháin, beag beann ar riachtanais na ngaelscoileanna nó scoileanna Gaeltachta.

Cé gur cinneadh de thoradh imscrúdú eile gur sháraigh Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath na rialacháin maidir le húsáid teangacha oifigiúla i gcomharthaíocht phoiblí ina gcuid treo-chomharthaíocht nua do choisithe, níor mhol an Coimisinéir Teanga gur cheart na comharthaí a leasú de bharr an chostais a bhain leo. Ina áit sin, mhol sé go n-aithneofaí gur sháraigh siad an reachtaíocht agus go gcinnteofaí go mbeadh gach comharthaíocht feasta ag an gComhairle ag teacht leis na riachtanais reachtúla.

Scanrúil

“Scanrúil” a thug an Coimisinéir Teanga ar an eolas a tháinig chun cinn le linn na bliana nach raibh ach 1.5% d’fhoireann riaracháin na Roinne Oideachais agus Scileanna a raibh ar a gcumas seirbhísí a sholáthar i nGaeilge chomh maith le Béarla. B’ionann sin agus laghdú 50% le cúig bliana anuas. Agus é ag admháil gur fadhb choitianta í seo sa Státseirbhís agus sa tSeirbhís Phoiblí, dúirt sé go léiríonn sé níos soiléire ná aon ní eile an bhearna idir cumas seirbhísí a sholáthar trí Bhéarla agus soláthar na seirbhísí sin trí Ghaeilge.

Finscéal

Tá dúshlán na tuairime go gcaitear saibhreas ar aistriú cáipéisí oifigiúla go Gaeilge, ach go bhfuil sé ionann agus saor in aisce iad a sholáthar trí Bhéarla, tugtha ag an gCoimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin. “Finscéal ” a thug sé ar an smaoineamh sin.

Dúirt an tUasal Ó Cuirreáin nach gcaitear ach fíorbheagán doiciméad a sholáthar go dátheangach de réir dlí agus go gceadaíonn an reachtaíocht go bhfoilseofaí go leictreonach iad seachas i bhfoirm chlóite fad is go gcaitear mar a chéile leis an dá theanga oifigiúla.

Léirigh a thuarascáil gur costas iomlán €10,112 a bhain le haistriúchán Gaeilge a dhéanamh ar dhréachtphlean forbartha Chomhairle Contae an Chláir don tréimhse sé bliana idir 2011 agus 2017 – níos lú ná an tríú cuid den mhéid a maíodh i dtuairisc nuachtáin.

Ach thaispeáin imscrúdú de chuid a Oifige go raibh sé measta ag an gComhairle féin go raibh ollchostas €350,000, níos mó na an tríú cuid de mhilliún euro, i gceist le hullmhú na cáipéise i dteanga amháin – Béarla. “Is ionann é seo agus 97.3% den bhuiséad ar an leagan Béarla agus 2.7% ar an leagan Gaeilge” a dúirt sé.

Thagair sé do thuairiscí sna meáin roimhe seo a thug le fios gur beag éileamh a bhí ar a mhacasamhail seo de cháipéis i nGaeilge – tuairim a bhí bunaithe ar easpa díolacháin ag €50 an chóip. “Níor cuireadh na meáin ar an eolas nó fágadh ar lár ó thuairiscí go raibh an Chomhairle tar éis na cáipéisí seo a sholáthar go cuí ar a suíomh gréasáin le híoslódáil saor in aisce. Bhí an t-éileamh ar chóipeanna crua i mBéarla an-íseal freisin toisc go ndearna daoine an rogha chiallmhar – na cáipéisí a íoslódáil saor in aisce ina rogha teanga oifigiúil. Cé nach mbainfidh ceachtar leagan stádas mar leabhar sárdhíola amach aon uair, is léir nach é “Béarla éigeantach” an freagra i gcúrsaí faisnéise poiblí ach an oiread” a dúirt sé.

Ba iad Tithe an Oireachtais a d’achtaigh an riachtanas faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla go mbeadh ar chomhlachtaí poiblí líon beag croícháipéisí a fhoilsiú go comhuaineach i nGaeilge agus i mBéarla. Is é an t-aon fheidhm atá ag Oifig an Choimisinéara Teanga i dtaca leis seo ná feidhmiú mar ghníomhaireacht ghéilliúlachta agus mar sheirbhís ombudsman.

Imní

Léirigh an Coimisinéir Teanga imní athuair faoin moill a bhain le daingniú scéimeanna teanga le comhlachtaí poiblí faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla agus dúirt go raibh 51 de na 105 scéim daingnithe imithe in éag faoi dheireadh na bliana gan scéim nua a bheith curtha ina n-áit. Bhí 12 de na 51 scéim sin imithe in éag le breis agus dhá bhliain.

Sa bhreis air sin, bhí 26 comhlacht poiblí eile ann a raibh an chéad dréachtscéim iarrtha orthu ach nach raibh siad aontaithe ná daingnithe fós mar scéimeanna ag an Aire Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta. I gcás 10 gcinn acu sin, bhí breis agus 4 bliana imithe ó iarradh orthu an dréachtscéim a ullmhú.

Tá rabhadh tugtha sa tuarascáil ag an gCoimisinéir Teanga nach féidir talamh slán a dhéanamh de go mbeidh ar chumas na hOifige na feidhmeanna ar fad atá leagtha go reachtúil uirthi a chomhlíonadh go hiomlán agus go cuí le barréifeacht leis na srianta foirne atá i gceist faoi láthair, áit a bhfuil cúigear foirne i mbun oibre in áit an ochtair atá ceadaithe mar íosmhéid.

Gaeilge san daonáireamh

2011-03-09T03:59:00.000-08:00

Tá feachtas seolta ag Conradh na Gaeilge chun pobal na Gaeilge a spreagadh leis an leagan Gaeilge den bhfoirm daonáirimh a ghlacadh agus Daonáireamh 2011 á reáchtáil ar an 10 Aibreán 2011.

Déanfar gach duine agus na teaghlaigh ar fad sa tír a áireamh ar an oíche sin (10 Aibreán 2011) agus beidh na foirmeacha daonáirimh chuige seo á ndáileadh ar an bpobal idir 15 agus 20 Márta 2011. Is le linn na tréimhse seo go mbeidh deis ag daoine an leagan teanga is fearr leo a roghnú, agus tá Conradh na Gaeilge ag moladh do dhaoine atá muiníneach as a gcuid Ghaeilge, an leagan Gaeilge den bhfoirm daonáirimh a ghlacadh agus a líonadh.

Arsa Pádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: "Comóradh céad bliain atá ann i mbliana ó bhí feachtas Áireamh na nDaoine, 1911 ar bun ag Conradh na Gaeilge; spreag an feachtas sin pobal na hÉireann le bród a bheith acu as a gcumas Gaeilge, agus is tráthúil an bhliain í go bhfuil
Conradh na Gaeilge ar ais i mbun spreagtha arís in am do Dhaonáireamh 2011.

Bhí toradh an-dearfach ar an bhfeachtas Áireamh na nDaoine, 1911 de chuid Chonradh na Gaeilge ag tús an chéid seo caite - mhéadaigh líon na ndaoine a líon an fhoirm daonáirimh isteach i nGaeilge ó 300 iontráil ina raibh an Ghaeilge úsáidte i ndaonáireamh 1901, go breis 's 25,000 iontráil i nGaeilge do dhaonáireamh 1911. (Tá Daonáireamh 1911 (Béarla) ar líne anois!)

Deir Aodán Ó Sé, Ball de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge: "Is iomaí duine le Gaeilge nach mbeadh ar eolas go bhfuil sé de cheart acu an leagan Gaeilge den bhfoirm daonáirimh a lorg, ná go bhfuil fiú a leithéid de leagan den bhfoirm le fáil ar an chéad dhul síos. Tá súil againn, ní hamháin go léireoidh feachtas feasachta Chonradh na Gaeilge go bhfuil a leithéid de rogha ann do Ghaeilgeoirí, ach go spreagfaidh an feachtas líon i bhfad níos mó de phobal na Gaeilge chun leas a bhaint as an bhfoirm i nGaeilge i nDaonáireamh 2011 an mhí seo chugainn."

Easpa cúirtéise Fine Gael!

2011-03-08T05:42:00.000-08:00

Anois is arís deanaim teangabháil leis an páirtithe polataíochta, ranna Rialtais nó an Post, BSL, (nó fiú an CLG!). I nGaeilge amháin a scríobhfainn agus bheinn ag súil le freagra sa teanga chéanna. Go ró-mhinic is i mBearla a scrítear thar n-ais chugam!

Entirely commited...?

Deireann na páirtaithe uilig ó dheas go bhfuil siad "i bhfabhar" na teanga, pé brí atá leis seo. Ní baintear úsáid as an teanga ar aon cheann de na suíomhanna idirlín acu.

An ráiteas a rinne Fine Gael (Béarla) agus Lucht Oibre (Béarla) ag an Deiredh Seachtaine is i mBearla amháin a éisíodh é ag an am agus níorbh fhéidir liom an leagan Gaeilge a fháil ar na suíomhanna.

Bhí sampla uafásach den fimínteacht seo le feiceáil i nGaelscéal ar an Aoine. Bhí imní ag cailín óg Gaeltacht i dtaobh polasaí Fhine Gael i leith na Gaeilge agus scríobh sí chuca ina a teanga féin, teanga phobal Rath Chairn. Ba náireach míchúirtéiseach an fhreagra a fuair sí ó Phil Hogan, Stiúirtheoir Toghchánaíochta Fine Gael. Scríobh sé chuig Rath Chairn, An Mi (sic) agus i mBéarla amháin gan oiread is focail amháin Gaeilge ann agus ag maoimh, "....that Fine Gael is entirely committed to the Irish language and it's future."

Agus is féidir linn léamh idir na línte ".....but for God's sake don't ask us to use it!"

Deireadh le scoileanna Gaeltachta?

2011-03-02T01:55:00.000-08:00

Nuair a tháinig chomrialtas Liam MacCoscair i réin sa bhliain 1973 rinne siad Scoil Dhún Chaoin a athoscailt a dhún Roinn Oideachais de chuid Fiana Fáil roimhe sin. Anois ní hamháin go bhfuil an scoil cáiliúil sin faoi bhagairt ach tá chuile scoil sa Gaeltacht nach mór.

Le dúnadh?

Tá an Roinn Oideachais ag lorg aighneachtaí faoin athbhreithniú atá ar bun acu faoi lathair maidir le bunscoileanna beaga(níos lú na 50 dalta).

Beidh leir scoileanna beaga Gaeltachta i gceist san athbhreithniú seo agus tá an chontúirt ann go mbeadh brú ar chuid acu nascadh le scoileanna ina bhfuil an bhéarla mar mheán teagaisc iontu. Iarrtar orainn ár dtacaíocht a leiriú do na scoltacha seo tré aighneacht a sheoladh isteach chuig Roinn an Oideachais ag déanamh cursíos ar thábhacht na teanga agus na scoile go ginearálta ins na pobail bheaga tuaithe seo.

Seo an ceistneoir i bhfoirm doiciméad Word.

Clár an Rialtais 2011-2016

2011-03-01T03:25:00.000-08:00

Ceist na Gaeilge le tabhairt san áireamh i gClár an Rialtais 2011-2016.

Déanann Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge comhghairdeas leo siúd ar fad ar éirigh leo suíochán a bhaint amach mar Theachtaí Dála don tréimhse 2011-2016. Anois agus torthaí an Olltoghcháin fógartha i mbeagnach gach dáilcheantar timpeall na tíre faoin tráth seo, bunófar Rialtas nua gan mhoill, beidh Clár an Rialtais sin le daingniú, agus beidh an Chomhdháil ag déanamh cinnte go dtabharfar aird chuí ar cheist na Gaeilge sa Chlár Rialtais sin.

Bhí feachtas réamhthoghchánaíochta na Comhdhála bunaithe ar cheithre mhórphrionsabail:
• Tábhacht na Gaeilge dár bhféiniúlacht náisiúnta;
• Stádas na Gaeilge a chosaint agus a neartú;
• An Ghaeilge a chothú mar theanga bheo sa Ghaeltacht agus lasmuigh di; agus
• Ceart gach saoránach Gaeilge a úsáid i ngach gné dá saol.

Chuir an Chomhdháil liosta d’éilimh faoi bhráid na bpáirtithe polaitíochta, agus faoi bhráid gach iarrthóir neamhspleách roimh an toghchán, agus beidh an Chomhdháil ag oibriú go dian dícheallach sna seachtainí romhainn chun a chinntiú go dtabharfar gach ceann de na 10 n-éileamh seo san áireamh agus Clár an Rialtais 2011-2016 á bheartú.

Dúirt Pádraig Mac Criostail, Stiúrthóir Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, “Teastaíonn ón gComhdháil go mbeidh pé polasaithe a fheidhmítear i dtaobh na Gaeilge, faoi chlár an chéad Rialtais eile, bunaithe ar fhianaise agus dea-chleachtas pleanála teanga, ar mhaithe le seasamh na Gaeilge a neartú. Rachaimid i dteagmháil le gach ball den Rialtas nua nó go ndéanfaimid cinnte de go nglacfar le gach ceann dár n-éileamh don Ghaeilge i gClar an Rialtais 2011-2016”.

Bhí Enda ar RnaG inniú!

2011-02-24T08:15:00.000-08:00

Bhí agallamh le hEnda Kenny ar Raidió na Gaeltachta ag 1.30 inniu. Ar an seó Athmhaidin inniu scaoileadh le cúpla líne den agallamh a bhaineann leis an nGaeilge mar chroí-ábhar Ardteiste.

Dúirt Enda Kenny "Ní chuirfidh sé deireadh leis an nGaeilge éigeantach nó go mbeidh an iniúchadh déanta agus beidh an iniúchadh bunaithe ar thaighde eolaíochta."

Tá tuairim ann go bhfuil dul chun cinn sa mhéad a bhí le rá ag Enda Kenny san agallamh agus tá sa mhéad is atá sé ag caint faoi thaighde eolaíochta don chéad uair. Ach is gá an t-agallamh a rinne sé inné ar Pat Kenny (tá tras-scríbhinn den agallamh) agus ar Raidió na Gaeltachta ar an 7 Feabhra a thabhairt san áireamh chomh maith. Bhí sé soiléir sa dá agallamh sin go bhfuil Enda Kenny chun an pholasaí seo a chur i gcrích beag beann ar na torthaí a bheidh ar an taighde seo nó aon chomhairliúchán. Mar sin, is í an cheist is tábhachtaí:

An mbeidh Enda Kenny sásta glacadh le pé moltaí a thagann as an taighde seo?

Is iad roinnt de na ceisteanna eile gur gá a fhreagairt chomh maith:
1.    An mbeidh COGG i gceannas ar an taighde eolaíoch a choimisiúnú agus a stiúradh nó/agus an comhairliúchán atá molta i bhforógra Fhine Gael a eagrú? (ag glacadh leis gurb í COGG an ionstraim rialtais is oiriúnaí de réir an Acht Oideachais agus Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030)

2.    Cén scála ama a bheidh i gceist?

3.    Cén critéir a bheidh ann sa taighde, i. an mbeidh múineadh agus foghlaim na Gaeilge sa chóras oideachais ina iomláine i gceist, i. ón mbunscoil go dtí an tríú leibhéal?
Beidh an moratorium meáin chumarsáide i bhfeidhm ó 2.00 i.n. inniu agus ní bheidh deis, mar sin, na ceisteanna seo agus ceisteanna eile a bheidh agaibh féin a chur ar Fhine Gael go dtí na seachtainí os ár gcomhair.

Pléifear na ceisteanna luaite thuas agus ceisteanna/moltaí agatsa ag an gcruinniú ar an Aoine, 11 Márta 2011, ag 14.00 i.n. san óstán Menlo Park i nGaillimh. Is féidir leat do chuid moltaí a sheoladh ar aghaidh chuig Julian de Spáinn nó Éamonn Mac Niallais roimh an gcruinniú chomh maith más mian leat.

Litir don Eagathóir

2011-02-24T06:17:00.000-08:00

English Version
Polasaí Fine Gael i leith na Gaeilge!

A Eagarthóir, a chara,

Molann Enda Kenny an Ghaeilge a dhíbirt as croí an churaclaim ag leibhéal na hArdteistiméireachta. Nuair a fiafraíodh de conas a fheabhsódh laghdú ar a stádas comhdhaonnach na seansanna go slánófaí teanga atá i mbaol, d’fhreagair sé gur tuairim phearsanta aige é.

Ábhar buaileam sciath ag Fine Gael go bhfuil a gcuid polasaithe eile go léir bunaithe ar eolas agus ar thaighde. Ach níl eolas teoiriciúil ná impiriciúil ar fáil gur féidir teanga atá faoi bhagairt a shlánú, trí stádas sóisialta na teanga sin a ísliú le hais na teanga lena bhfuil sí ag iomaíocht.

Deir na húdaráis teangeolaíochta linn gur annamh a shealbhaíonn lucht labhartha teangacha ardstádais teangacha atá ar stádas íseal. Deineann daoine áirithe sin. D’fhéadfadh gur suim sa teanga, nó grá don chultúr a bhaineann léi, nó dílseacht náisiúnta nó áitiúil a spreagann iad. Dlúthchuid den iarracht teanga a chothú is ea na daoine sin, ach i bpobal ar bith is mionlach i gcónaí iad. Formhór na gcainteoirí ag a bhfuil teanga ardstádais, foghlaimíonn siad an dara teanga nuair a fheiceann siad go bhfuil an teanga sin riachtanach dá saol, agus dá spriocanna saoil. Má bhraitheann siad sin, is ardú stádais ann féin don teanga faoi bhagairt é.

Nasc beo idir sinne, na glúinte romhainn agus na glúinte atá le teacht is ea an Ghaeilge. Más mian le hÉireannaigh teanga shainiúil na hÉireann a bhuanú agus a athréimiú, caithfidh siad na tacaíochtaí comhdhaonnacha a cealaíodh de bharr concais a chur ar fáil. Ina measc san tá: seasamh bunreachtúil agus dlíthiúil na teanga; líon agus seasamh comhdhaonnach na ndaoine a bhaineann gnáthúsáid as an teanga; an méid a fheictear an teanga a bheith riachtanach san oideachas agus i ngach réim eile den saol comhdhaonna; an méid a úsáidtear an teanga i gcúrsaí rialtais agus riaracháin phoiblí; infheictheacht na teanga agus a húsáid sa chumarsáid phoiblí; gradam a cuid litríochta agus an chultúir a bhaineann léi, agus na feidhmeanna sóisialta is féidir a chomhlíonadh tríd an teanga.

Ó 1893, tráth a raibh an teanga ar an dé deiridh, tá sé mar chuspóir ag an ngluaiseacht náisiúnta sa chiall is leithne an Ghaeilge a shlánú agus a athréimiú; agus tá dul chun cinn suntasach déanta ag an nGaeilge de réir na slata tomhais réamhluaite. Ach i 1973, dúirt cuid den ghluaiseacht náisiúnta, Fine Gael, go mba mhór an cúnamh i leith an Ghaeilge a shlánú a stádas sa chóras stáit a ísliú. Chuireamar i gcoinne na tuairime sin, agus léiríomar dóibh, cheal tacaíochtaí agus idirghabhálacha láidre stádais, go ndíbreodh an teanga cheannasach an teanga ba laige laistigh de thamall gearr i bpobal ar bith. Mar atá fós á rá acu inniu, dúirt Fine Gael an uair sin gur raiméis a bhí sa chritic againne. Bhaineadar na tacaíochtaí stádais den Ghaeilge sa chóras riaracháin. Cén toradh a bhí air sin?

I nGaeilge ba mhó ar fad a reáchtáiltí an Roinn Oideachais tráth. Léiríonn taighde le deireanas go bhfuil níos mó ná 9% den daonra fásta a rugadh in Éirinn Líofa / An-Líofa i nGaeilge. Ach toisc gur bhain Fine Gael a stádas den Ghaeilge sa chóras riaracháin i 1973/75, tráth ar chuir siad dreasaithe áirithe deonacha ina áit sin, níl ach 1.5% d’fhoireann na Roinne in ann seirbhís a chur ar fáil trí Ghaeilge anois. Seo sa Roinn Oideachais agus Scileanna, an ghníomhaireacht chultúir is cumhachtaí dá bhfuil ag an stát, ina bhfuil, is dócha, foireann ar ardchéim oideachais.

Is ar éigean a chothaíonn an toradh seo muinín i moladh Fhine Gael go n-isleofaí stádas na Gaeilge sa chóras oideachais dara leibhéal.

Is sinne,

Pádraig Mac Fhearghusa, uachtarán Chonradh na Gaeilge
Dáithí Mac Cárthaigh, iar-uachtarán
Séagh Mac Siúrdáin, iar-uachtarán
Tomás Mac Ruairí, iar-uachtarán
Gearóid Ó Cairealláin, iar-uachtarán
Áine De Baróid, iar-uachtarán
Íte Ní Chionnaith, iar-uachtarán
Albert Fry, iar-uachtarán
Pádraig Ó Snodaigh, iar-uachtarán
Maolsheachlainn Ó Caollaí, iar-uachtarán
Cathal Ó Feinneadha, iar-uachtarán

Agus i gCorca Duibhne....

2011-02-18T03:50:00.000-08:00

Bhí cruinniú mór i gConamara le déanaí, agus ceann eile i dTír Chonaill ar an gCéadaoin anois tá tuairisc againn ó Chorca Duibhne chun plé ar impleactaí pholasaí díultach Fhine Gael i leith na Gaeilge.

D'eagraigh Oidhreacht Chorca Dhuibhne, Conradh na Gaeilge agus Todhchaí na Gaeltachta an cruinniú chun deis a thabhairt do mhuintir na Gaeltachta i gCiarraí Theas buaileadh leis na hiarrathóirí don olltoghachán a bheidh ann ar an 25ú Feabhra. D'fhreastal ceathrar (Fleming, Tom; Gleeson, Michael; Griffin, Brendan; O'Donoghue, John) as an deichniúr, chuir triúr (Healy-Rae, Michael; Moloney, Marie; Sheahan, Tom) ionadaí i láthair agus bhí leithscéal ó thriúr (Behal, Richard; Comerford, Oonagh; Finn, Dermot). Seán Ó Cinnéide (Dún Chaoin, iar-Sheirbhís Oideachais Chiarraí) a bhí ina chathaoirleach agus d'fhreastal timpeall 200 duine ar an gcruinniú.

Thug Treasa Ní Mhainín, stiúrthóir ar Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta, léargas ar an tionchur a bhéadh ag polasaí nua Fhine Gael ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht. Mheas sí gur céim chun deiridh a bhéadh ann agus go ndéanfadh sé dochair don teanga sa tír ar fad agus go speisíalta sa Ghaeltacht. D'ardaigh sí ceisteanna bunreachtúla chomh maith le ceisteanna teangeolaíochta agus soceolaíochta nach raibh aon fhreagra orthu.

Ina dhiaidh sin, labhair gach iarrathóir nó ionadaí a bhí i láthair agus thugadar a ndearcadh féin ar an bpolasaí atá molta ag Enda Kenny. Bhí gach duine, fiú amháin iarrathóirí Fhine Gael, i gcoinne aon athrú a dhéanamh ar stádas na Gaeilge san Ardteist agus léiriodar meas ar agus spéis sa Ghaeilge.

Bhí plé bríomhar on úrlár agus do bhí imní ar dhaoine maidir leis an bpolasaí ó Fhine Gael mar go raibh an cuma air gur polasaí pearsanta ó Enda Kenny a bhí ann gan mórán machnamh ná staidéar, Baineann an Ghaeilge linn ar fad in Éirinn, sa Ghalltacht agus sa Ghaeltacht, agus ba cheart go ndéanfaí iarracht idir-pháirtí agus idir-phobail chun í a láidriú agus chaomhnú sna blianta atá ag teacht.

D'admhaigh na daoine i láthair go bhfuil gá le staidéar a dhéanamh ar an gcóras oideachais chun feabhas a chuir ar chumas na múinteoirí agus ar an modh múinte atá á chleachtadh ins na scoileanna. Ní bhainfeadh san do stádas na Gaeilge ach ba cheart go gcuirfeadh sé le líofacht agus dílseacht an phobail i leith na Gaeilge.

Aontaíoch gur ceart feachtas leanúnach a bhunú chun an deis a thapú a bhí fachta ón diospóireacht ar pholasaí Fhine Gael agus gur ceart brú a choimead ar na hiarrathóirí anois agus ar an rialtos, agus ar an bhfreasúra níos déanaí, chun dul chun cinn na Gaeilge a choimead os chomhair an phobail.

Glacadh d'aon guth le rún ag cáineadh Enda Kenny as iarracht a dhéanamh deireadh a chur le stádas éigeantach don Ghaeilge san Ardteist, ach ag an am céanna ag moladh na tuairimí atá aige gur ceart ath-bhreithniú a dhéanamh ar a gcóras oideachais chun chur le meas, sásamh agus úsáid na teanga. "Tír gan teanga, tír gan anam."

Cruinniú i dTír Chonaill

2011-02-18T01:50:00.000-08:00

An English version

Bhí slua mór de 150 duine i láthair ag an chruinniú phoiblí a d’eagraigh Guth na Gaeltachta agus Coiste Mhná Tí Thír Chonaill sa Chrannóg i nGaoth Dobhair Dé Máirt, 15 Feabhra. Rinne Éamonn Mac Niallais cathaoirleach ar an chruinniú agus chuir sé tús leis go gairid i ndiaidh 7:00i.n. Mhínigh sé gurbh é príomhaidhm an chruinnithe plé a dhéanamh ar pholasaí Fhine Gael .i. deireadh a chur le stádas éigeantach na Gaeilge san Ardteist.

I ndiaidh dó na haoichainteoirí a chur in aithne: Dinny McGinley TD (Fine Gael), Pearse Doherty TD (Sinn Féin), An Seanadóir Brian Ó Domhnaill (Fianna Fáil), John Duffy agus Seán Ó Maolchallann (An Comhaontas Glas), thug Mac Niallais le fios go bhfuair sé leithscéal ón Tánaiste Mary Coughlan agus ó Frank McBrearty (Páirtí an Lucht Oibre). Ina dhiaidh sin, léigh an cathaoirleach amach an ráiteas a fuair sé ón Chomhairleoir McBrearty. Bhí ábhar na litreach sin ag teacht le cuid mhór den phlé a bheadh le cloisteáil níos moille .i. cur i gcoinne pholasaí Fhine Gael!

Sular labhair na haoichainteoirí, thug Mac Niallais breac-chuntas ar an obair a bhí ar bun ag Guth na Gaeltachta ó bhí an cruinniú poiblí deiridh ann agus ar an ról neamhchlaonta a bhí sé ag glacadh mar ghrúpa tacaíochta neamhpholaitiúil, traspháirtí ar son na Gaeilge agus na Gaeltachta. Mhínigh sé tábhacht chriticiúil na hArdteiste i gcóras oideachais na hÉireann ina iomlán agus na himpleachtaí diúltacha a bheadh ag polasaí Fhine Gael ar ról na Gaeilge ar fud an chórais, ní hamháin ag leibhéal na hArdteiste. Dá gcuirfí an polasaí i bhfeidhm, bheadh todhchaí na gcoláistí samhraidh Ghaeilge agus inmharthanacht eacnamaíochta phobal na Gaeltachta go mór i mbaol. D’aontaigh Gráinne Mhic Géidigh leis an mhéid sin agus í ag déanamh ionadaíochta do na Mná Tí.

Thug Seán Ó Maolchallann, agus é ag feidhmiú mar urlabhraí Gaeilge do John Arthur, breac-chuntas ar pholasaí an Chomhaontais Ghlais i dtaca leis an Ghaeilge de. Chuir sé deireadh lena chuid cainte ag rá go raibh a bpáirtí 150% i gcoinne pholasaí Fhine Gael! Rinne Pearse Doherty TD tagairt don dóigh ar sheol Sinn Féin a chuid moltaí i leith na Gaeilge taobh amuigh de Cheanncheathrú Fhine Gael ní ba luaithe sa lá. Dúirt sé go raibh a pháirtí iontach go deo míshásta le polasaí Fhine Gael agus go mbeadh impleachtaí tromchúiseacha eacnamaíochta ann do phobail Ghaeltachta dá gcuirfí i bhfeidhm é.

Dinny Mc Ginley
"míchompordach leis an
bpolasaí..."

Ba é Dinny McGinley TD an chéad chainteoir eile. Dúirt sé go mbeadh sé féin go pearsanta go mór in éadan aon rud a dhéanfadh dochar don Ghaeltacht nó don Ghaeilge. Mhaígh sé nár cuireadh ina luí air go fóill nach ndéanfadh an athrú polasaí seo dochar don Ghaeltacht nó don Ghaeilge ach go raibh sé ag fanacht le fáil amach cén toradh a bheadh ar an phróiseas taighde agus comhairliúcháin a gheall Éanna Ó Cionaoith. Dúirt sé afach go raibh neart gnéithe dearfacha ag baint le polasaí Fhine Gael chomh maith agus chuir sé béim ar a thiomantas pearsanta féin don teanga agus ar a chuid iarrachtaí Gaeilge a úsáid chomh minic agus is féidir leis in imeachtaí na Dála. Dúirt sé go raibh sé féin míchompordach leis an pholasaí ach gur léirigh taighde ar nós an Staidéir Chuimsithigh Theangeolaíoch (2007) go raibh an Ghaeilge i mbaol báis mura ndéanfaí bearta radacacha.

Ba é an Seanadóir Brian Ó Domhnaill an polaiteoir deiridh a labhair. Thug sé achoimre ar an dul chun cinn a rinneadh le blianta beaga anuas: TG4, Foras na Gaeilge, Acht na dTeangacha Oifigiúla, Stádas Oifigiúil agus Oibre san AE agus Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Dúirt sé go raibh a pháirtí dubh in éadan pholasaí Fhine Gael fosta agus, cosúil leis na cainteoirí eile, labhair sé faoin tionchar diúltach eacnamaíochta a bheadh ag a leithéid de pholasaí ar cheantair Ghaeltachta.

I ndiaidh cloisteáil ó na polaiteoirí uilig, chuir an cathaoirleach fáilte roimh cheisteanna ón urlár. Ba léir ón chéad chainteoir go bhfuil polasaí Fhine Gael ina cnámh spairne i measc phobal na Gaeltachta. Níor cuireadh fiacail ann!

D’éist na polaiteoirí le tuairimí an lucht éisteachta agus ní raibh dabht ar bith ar McGinley go bhfuil an pobal thar a bheith míshásta le polasaí Fhine Gael agus go bhfuil an-imní orthu fá dtaobh de. Iarradh ar an pholaiteoir sinsearach a mhíniú cén dóigh a ndearna a pháirtí a leithéid de chinneadh; an ndearna breithniú cúramach air nó an é gur cleas a bhí ann, dírithe ar vótaí a tharraingt i gceantair uirbeacha?

Mar pháirt den phlé agus caibidil, d’admhaigh McGinley nach ndeachthas i gcomhairle leis riamh ó thaobh cheapadh pholasaí Gaeilge Fhine Gael. Ní raibh sé ábalta a mhíniú ach an oiread cén taighde go sonrach a d’úsáid a pháirtí agus é ag ceapadh an pholasaí. Rinne McGinley iarracht fearg an lucht éisteachta a cheansú, ag rá go mbeadh sé ag súil go ndéanfaí comhairliúchán agus taighde mar is ceart sula ndéanfaí aon athrú ar stádas na Gaeilge.

D’iarr Éamonn Mac Niallais ar an Fheisire McGinley sampla iarrthóirí eile de chuid Fhine Gael a leanúint; chuir baill áirithe den pháirtí i nGaeltacht Chiarraí agus i nGaeltacht na Gaillimhe in iúl go hoscailte d’Éanna Ó Cionaoith go raibh siad in éadan an pholasaí seo. Cuireadh deireadh leis an chruinniú i ndiaidh an tseisiúin ceisteanna agus freagraí. Ghabh an cathaoirleach buíochas le gach duine a ghlac páirt sa díospóireacht agus d’impigh sé ar gach duine an achainí ar líne a shíniú in éadan pholasaí Fhine Gael. Lena chois sin, d’iarr sé ar gach duine ceist na Gaeilge a ardú leis na polaiteoirí uilig nuair a thiocfaidh siad a chuardach vótaí agus go bhfreastalódh siad ar an chéad chruinniú poiblí eile a bheadh ag na polaiteoirí leis an scéal seo a phlé arís (Féach thíos!)

Beidh cruinniú poiblí eile i nGaoth Dobhair oíche Luan seo ag teacht an 21 Feabhra ag a 8 a chlog in Ionad Dhobhair. Seo deis eile don phobal ceisteanna a chuir ar na hairrrthoírí áitiúla don toghchán. Féach preas raitéas thíos le haghaidh tuilleadh eolais.

Neamhspleach ar son na Gaeilge!

2011-02-16T05:08:00.000-08:00

Ar na 31 iarratasóirí neamhspleácha a shínigh an litir bhí:
James Breen- An Clár
Sarah Ferrigan- An Clár
Pádraig O Sullivan- Corcaigh Thuaidh-Lár
Paul O Neill – Corcaigh Thoir
Mick Finn- Corcaigh Theas-Lár
Diarmaid Ó Cadhla Corcaigh Theas-Lár
John Kearney –Corcaigh Thiar Theas
Michael O Sullivan- Corcaigh Thiar Theas
Michael Healy Rae- Ciarraí Theas
John Dillon- Luimneach
Séamus Sherlock-Luimneach
Dr. Ben Nutty- Port Láirge
Eamon Walsh- Gaillimh Thiar
Catherine Connolly – Gaillimh Thiar
Mike Cubbard – Gaillimh Thiar
Noel Grealish – Gaillimh Thiar
Michael Kilcoyne- Maigh Eo
Luke Ming Flanagan - Ros Comáin-Liatroim Theas
John McDermott - Ros Comáin-Liatroim Theas
Gabriel McSharry Sligeach-Liatroim Thuaidh
Cllr Seamus Treanor- An Cabhán/Muineachan
Caroline Forde – An Cabhán/Muineachan
Ian McGarvey – Dún na nGall Thoir-Thuaidh
Thomas Pringle- Dún na nGall Thiar-Theas
Stephen McCahill- Dún na nGall Thiar-Theas
Eugene Finnegan-Cill Mhantáin
Michael J Loftus- Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh
Maureen O’Sullivan- Dublin Central
Christy Burke- Baile Átha Cliath Láir
Cieran Perry- Baile Átha Cliath Láir
Raymond Whitehead- Baile Átha Cliath Theas

Tacaíonn Iarratasóirí neamhspleácha le Stádas na Gaeilge mar chroí-ábhar ar shiollabas na hArdteistiméireachta

Léirigh iarratasóirí neamhspleácha don Olltoghchán 2011 a dtacaíocht don Ghaeilge i litir chuig eagarthóirí na nuachtáin náisiúnta agus réigiúnacha inniu.

D’eascair sé seo as staidéar ar mheon an phobail i leith na Gaeilge mar ábhar scoile, coimisiúnaithe ag Comhar na Múinteoirí Gaeilge, Conradh na Gaeilge, Gael Linn, Gaelscoileanna Teoranta agus Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus curtha i gcrích ag MRBI/IPSOS le déanaí.

Léiríonn torthaí an staidéir go bhfuil tacaíocht de 61% i bhfabhar na Gaeilge mar chroí-ábhar ag leibhéal na hArdteistiméireachta.

Chuir na hiarratasóirí neamhspleácha ó dháilcheantair éagsúla ar fud na tíre in iúl go gcreideann siad go bhfuil sé de cheart ag gach dalta scoile a dteanga náisiúnta a fhoghlaim. Gheall siad a dtacaíocht iomlán don Ghaeilge mar cheann de chroí-ábhair na hArdteistiméireachta, agus go seasfaidh an Ghaeilge mar riachtanas iontrála do chúrsaí tríú leibhéal amach anseo.

Abair i gceart é a Cheannairí!

2011-02-16T01:32:00.000-08:00

QuickGuide Irish Grammar seolta chuig ceannairí do dhíospóireacht TG4

Tá cóip de QuickGuide Irish Grammar seolta chuig Enda Kenny, Micheál Martin agus Éamon Gilmore don díospóireacht ar TG4 oíche Dé Céadaoin (16 Feabh). Beidh an treoir nua seo ina chabhair mhór dóibh agus iad ag iarraidh dul i ngleic le gnéithe éagsúla den ghramadach, go háirithe comhaireamh as Gaeilge, ar scil í nach bhfuil go maith as Béarla ag polaiteoirí le tamall anuas.

Is é QuickGuide Irish Grammar an chéad treoir den chineál seo in Éirinn agus déantar iarracht ann gramadach na Gaeilge a dhéanamh sothuigthe don phobal i gcoitinne, is cuma cén t-aoisghrúpa nó cúlra polaitiúil lena mbaineann siad. Cuirtear béim sa treoir neamhpholaitiúil seo ar an tábhacht a bhaineann le gramadach agus litriú maith, eg chomh tábhachtach is atá sé gan an síneadh fada in ‘Fianna Fáil’ a fhágáil ar lár.

Seoladh an treoir chuig gach ceannaire polaitíochta agus chuig Dan Boyle, a dúirt sa Seanad le déanaí: “My concerns about making a speech like this in Irish are that issues such as tenses, plurals, the use of pronouns, the way the Irish language puts in letters just for the sake of it a lot of the time.” Tá súil ag Gaelchultúr go gcabhróidh an treoir seo le polaiteoirí a gcuireann forainmneacha agus aimsirí mearbhall orthu de ghnáth.

Is áis atá an-éasca a úsáid é QuickGuide Irish Grammar ina ndírítear ar na príomhghnéithe de ghramadach na Gaeilge. Cuireann an dearadh nuálach agus an scéim dathanna ar chumas an úsáideora eolas a aimsiú go tapa, agus beidh na míniúcháin shoiléire sholéite ina gcabhair mhór dóibh siúd a úsáideann an Ghaeilge go rialta agus ag lucht foghlama na teanga araon. Is féidir QuickGuide Irish Grammar a cheannach ar www.siopa.ie.

Foilsíodh QuickGuide Irish Grammar i mí Eanáir agus is é an táirge is mó díol é atá ag Gaelchultúr.

An feachtas! Mar atá anois!!!

2011-02-14T04:33:00.000-08:00

Déanta:
1. Bhí thar 200 i láthair ag cruinniú poiblí a d'eagraigh CONCOS i nGaillimh an Chéadaoin seo caite faoi pholasaithe Gaeilge na bpáirtithe don toghchán. Léiríodh míshástacht láidir maidir le polasaí Fhine Gael ábhar roghnach a dhéanamh den Ghaeilge san Ardteist. D'aontaigh na hiarrthóirí Fhine Gael a bhí i láthair, Sean Kyne agus an Seanadóir Fidelma Healy Eames ar iarratas a dhéanamh ar Enda Kenny bualadh le toscaireacht (is féidir tuairisc ar an gcruinniú agus eolas ar thaighde Chomhar na Múinteoirí Gaeilge a fheiceáil)

"Creidimid má dhéanaimid athchóiriú ar an mbealach ina múinimid an Ghaeilge go spreagfar níos mó scoláirí chun staidéar a dhéanamh ar an teanga agus chun í a úsáid taobh amuigh den chóras oideachais. Creidimid nár chothaigh an Ghaeilge éigeantach fás na teanga nó grá don teanga. Déanfaimid athchóiriú ar an gcuracalam dara leibhéal agus scrúdóimid go criticiúil an tionchar atá ag na modhanna oiliúna do mhúinteoirí atá i bhfeidhm i láthair na huaire. Ní bheidh an Ghaeilge mar ábhar roghnach go dtí go mbeidh cainteanna ar an dá ábhar tugtha i gcrích."

2.    Tá 20,000 cóip den bhileog eolais scaipthe ar fud na tíre

3.    Chuir Rossa Ó Snodaigh ceist ar Enda Kenny ag an gcruinniú baile i Liatroim (is féidir féachaint ar an gceist agus an freagra - ceist ag 1.44.09 agus freagra ag 1.52.15)

4.    Tá nach mór 8,000 duine tar éis a rá gur maith leo an leathanach Facebook curtha le chéile don fheachtas ag AMLÉ. Is féidir leat-sa clárú ann. Bhí go leor litreacha curtha i gcló, labhair Morning Ireland faoin scéal ar an raidió, agus bhí go leor clúdaigh eile sna meáin chumarsáide. Beidh píosa ar Prime Time an tseachtain seo, síleann muid agur ar oíche Cheadaoine a bhéas sé.

Cruinnithe Poiblí le teacht:
1.    Baile Átha Cliath: Dé Luain, 14 Feabhra 2011 - Bhí feachtas feasachta le cártaí vailintín scaipthe ar an bpobal ó 8r.n. go dtí 10.00r.n. ar maidin (d'éirigh leo labhairt le 5,000 duine - cúpla grianghraf mar iatán leis seo). Beidh an grúpa mac léinn ón maidin agus níos mó mac léinn ag bailiú le chéile ag an Dáil ag a 12.00i.n. Déanfaidh siad feachtas ciúin ansin agus rachaidh siad ar aghaidh go dtí oifigí Fhine Gael.

2.    Dún na nGall: Dé Máirt, 15 Feabhra 2011 - Tá Guth na Gaeltachta agus Coiste na mBan Tí i dTír Chonaill ag eagrú cruinnithe poiblí sa Chrannóg i nGaoth Dobhair ag a 7 a chlog. Tá cuireadh tugtha do na hiarrthóirí toghcháin freastal ar an gcruinniú agus a bpolasaí i leith na Gaeilge agus go háirithe i leith na Gaeilge mar chroí-ábhar san Ardteist a chur in iúl.

3.    Baile Átha Cliath: Dé Céadaoin, 16 Feabhra 2011 - Beidh cruinniú poiblí i mBaile Brigín ag a 8 a chlog leis an éileamh chun Gaelcholáiste a phlé leis na hiarrthóirí ó BÁC Thuaidh. Beidh deis ceisteanna eile a chur ar an oíche chomh maith.

4.    Ciarraí: Déardaoin, 17 Feabhra 2011 - Tá Conradh na Gaeilge, Todhchaí na Gaeltachta agus go leor grúpaí eile ag eagrú cruinnithe poiblí in Óstán Benners sa Daingean ag a 8 a chlog. Tá cuireadh tugtha do na hiarrthóirí toghcháin freastal ar an gcruinniú agus a bpolasaí i leith na Gaeilge a chur in iúl.

5.    Cill Dara: Déardaoin, 17 Feabhra 2011 - Tá Sult na Sollán agus Glór na Ríogh ag eagrú cruinnithe poiblí ag 8 a chlog sa Bridgewater Inn (thuas staighre) sna Solláin. Tá cuireadh tugtha do na hiarrthóirí toghcháin freastal ar an gcruinniú.

Le déanamh:
1.    Táimid ag cur brú ar Enda Kenny bualadh le toscaireacht an Chéadaoin seo nuair a bheidh sé i nGaillimh do dhíospóireacht TG4.

2.    Tá moladh ann le fógraí a chur i nuachtáin mar gheall ar an bhfeachtas leis an bpobal go ginearálta a chur ar an eolas. Beidh seo costasach dar ndóigh agus ba mhaith linn a fháil amach an bhfuil eagraíochtaí eile sásta síntiúis a íoc chun cabhrú leis an gcostas (cuirfidh an Conradh EUR1,000 ar fáil)

3.    Ceist a chur ar gach iarrthóir tacú go pearsanta leis an nGaeilge mar phríomhábhar don Ardteist a dhéanfaidh gach mac léinn staidéar uirthi. Bheadh sé an-chabhrach más féidir na freagraí a chur chuig Julian nó Éamonn.

4.    COGG a mholadh le haon bhall de Fhine Gael a thuigeann an scéal mar an ngrúpa le bheith i gceannas ar aon chainteanna nó aon chomhairliúchán maidir leis an nGaeilge don Ardteist i ndiaidh an Olltoghcháin.

5.    B'fhiú úsáid a bhaint as Candidate Watch (Béarla) chomh maith le ceisteanna a chur ar bhur n-iarrthóirí mura bhfuil sé déanta cheana féin.

An coimhlint ó Dheas!

2011-02-14T02:46:00.000-08:00

Eagraithe ag:
Tuismitheoirí na Gaeltachta
Oidhreacht Chorca Dhuibhne
Uachtarán, Conradh na Gaeilge
Todhchaí na Gaeltachta
Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne
Comharchumann Dhún Chaoin
Ceiliúradh an Bhlascaoid
Cumann Cearta Sibhialta na Gaeltachta
Corca Dhuibhne ag Caint
Comharhcumann Forbartha an Leith Triúigh
Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta
Cumann Caide na Gaeltachta
Comharchumann Forbartha Mhúscraí
Comhchoiste Ghaeltacht Uíbh Ráthaigh
Ionad Cultúrtha, Baile Mhúirne
Aisling Geal, Múscraí

Ag éirí as an bpolasaí sonraithe ag Fine Gael maidir leis an nGaeilge gan a bheith éigeantach san Ardteist, beidh cruinniú poiblí á thionól chun an cheist seo ar fad a chíoradh in Óstán Benner (Béarla), An Daingean, oíche Déardaoin seo, 17ú Feabhra, ag 8.00pm.

Tá cuireadh tugtha dos na hiomaitheoirí áitiúla ar fad sa toghchán a bheith i láthair d'fhonn deis a thabhairt dóibh a ndearcadh ar an gceist seo ar fad a roinnt le pobal na Gaeltachta agus leis an bpobal i gcoitinne.

An t-aon pháirtí leis an bpolasaí!

2011-02-11T06:21:00.000-08:00

Féach thíos sa deireadh thíar polasaí oifigiúil Fhine Gael don Ghaeilge. Tabhair faoi deara go bhfuil an Ghaeilge mar ábhar roghnach fos mar pholasaí acu:

'Ní bheidh an Ghaeilge mar ábhar roghnach go dtí go mbeidh cainteanna ar an dá ábhar tugtha i gcrích. '

Tá raitéas a d'eisigh Éamon Gilmore areir anseo (Béarla) ag tabhairt tacaíocht oifigiúil an Lucht Oibre don Ghaeilge mar chroí ábhar don Ardteist.

Fágann seo go hoifigiúil gurb é Fine Gael an t-aon pháirtí atá ag moladh an t-athrú tromchuiseach seo a dhéanamh ar stadas na Gaeilge san Ardteist.

Níl an polasaí le feiscint i measc na polasaithe in san "Policy Archive" (Béarla) acu agus an blag seo a fhoilsiú!

An Ghaeilge

Tá Fine Gael go láidir ar son forbairt na Gaeilge agus na gceantracha Gaeltachta.Aithnímid luach agus tábhacht cultúrtha ár dtraidisiúin Ghaelaigh agus ár n-oidhreachta agus táimid diongbháilte go bhfuilimid chun a chinntiú go mairfidh agus go mbeidh borradh ar an teanga agus ar na ceantracha Gaeltachta.

Straitéis Náisiúnta:
Táimid ag tacú le mórán gnéithe den straitéis fiche bliain do thodhchaí na Gaeilge agus tabharfaimid i gcrích na spriocanna gur féidir agus na haidhmeanna atá curtha chun tosaigh.

Oideachas:
Tacaíonn Fine Gael le forbairt leanúnach na nGaelscoileanna agus aithníonn sé an ról suntasach atá ag gluaiseacht na nGaelscoileanna in athbheochaint na Gaeilge taobh istigh agus taobh amuigh dena ceantracha Gaeltachta. Chomh maith le sin, oibreoimid lena Coláistí Samhraidh chun níos mó scoláirí a mhealladh go dtí an Ghaeltacht.

Táimid meáite ar athchóiriú a dhéanamh ar an mbealach ina múintear an Ghaeilge sa chóras bunoideachais agus sa chóras iarbhunoideachais, chun féachaint chuige go bhfuil múinteoirí in inmhe grá don teanga a spreagadh sna scoláirí go léir agus go bhfuil an curacalam leagtha amach ar bhealach a ghríosóidh na scoláirí chun an teanga a labhairt tar éis dóibh an scoil a fhágáil.

Creidimid má dhéanaimid athchóiriú ar an mbealach ina múinimid an Ghaeilge go spreagfar níos mó scoláirí chun staidéar a dhéanamh ar an teanga agus chun í a úsáid taobh amuigh den chóras oideachais. Creidimid nár chothaigh an Ghaeilge éigeantach fás na teanga nó grá don teanga. Déanfaimid athchóiriú ar an gcuracalam dara leibhéal agus scrúdóimid go criticiúil an tionchar atá ag na modhanna oiliúna do mhúinteoirí atá i bhfeidhm i láthair na huaire. Ní bheidh an Ghaeilge mar ábhar roghnach go dtí go mbeidh cainteanna ar an dá ábhar tugtha i gcrích.

Bronnfaimid 50% dena marcanna ar an mbéaltriail.

Déanfar iniúchadh ar churacalam dúbailte go dtí an Ardteist, ceann amháin ar an gcóras reatha agus ceann eile ar an nGaeilge chumarsáideach. Déanfar iniúchadh ar phoinntí breise sa chóras iontrála go coláistí tríú leibhéal.

Déanfaidh Fine Gael lion na ndaltaí atá ag gabháil don chúrsa Ardteiste Ard leibhéal a mhéadú faoi dhó faoin mbliain 2018.

Cruthú postanna sna ceantracha Gaeltachta:
Cabhróidh ár bpleananna Ré Nua agus Ag obair don todhchaí chun fostaíocht sna ceantracha Gaeltachta a chur ar fail, Déanfaimid infheistíocht i mbonneagair fuinnimh, leathanbhannda agus uisce, chun an bonneagar atá riachtanach chun comhluchtaí agus postanna nua a mhealladh agus a choimeád a chruthú. Tabharfaimid tacaíocht láidir do chruthú postanna sa turasóireacht agus i ngníomhachtaí mara.

Scála Líofachta Náisiúnta:
Déanfaimid iniúchadh ar fhorbairt scála líofachta náisiúnta don Ghaeilge. Chuirfeadh an scála deich gcéim seo ar cumas gach saoránaigh measúnú d'fháil ar a chumas agus úsáid a bhaint as modhanna nua-aimseartha múinteoireachta agus as an nua-theicneolaíocht chun feabhas de réir a chéile a chur ar a líofacht de réir mar a oireann dó féin.

Oileáin:
Creidimid go láidir go gcaithfimid pobail a chothú ar na hoileáin agus oibreoimid chun feabhas a chur ar na seirbhísí riachtanacha dona hoileáin i dtreo is go mbeidh fail cuí ag pobail na n-oileán ar sheirbhísí sláinte agus ar sheirbhísí sóisialta eile.

Acht um Teangacha Oifigiúla:
Déanfaidh Fine Gael athbhreithniú ar na dualgaisí faoin Acht um Teangacha Oifigiúla chun a chinntiú go bhfuil an caiteachas ar an teanga dírithe ar fhorbairt na teanga ar an mbealach ia éifeachtaí.

Cruinnithe poiblí faoin Ghaeilge san Ardteist

2011-02-10T11:44:00.000-08:00

English

1. Bhí thar 200 i lathair ag cruinniú poiblí a d'eagraigh CONCOS i nGaillimh inne faoi pholasaithe Gaeilge na bpáirtithe don toghchan. Léiríodh míshástacht laidir maidir le polasaí Fhine Gael abhar roghnach a dhéanamh dén Ghaeilge san Ardteist.

Cuid den slua ag an gcruinniú ar an gCéadaoin.

D'aontaigh na hiarrthoirí Fine Gael a bhí i lathair, Sean Kyne (Béarla) agus an Seanadaóir Fidelma Healy Eames (Béarla) iarratas a dhéanamh ar Enda Kenny buaileadh le toscaireacht ón chruinniú go luath. Níl aon freagair faighte fos ó Enda Kenny ar an t-iarratas eile a rinne eagraíochtaí Gaeltachta agus Gaeilge buaileadh leis taréis an chruinniú náisiúnta a bhí acu i nGaillimh ar an 21 Eanair.

2. Tá Guth na Gaeltachta agus Coiste na mBan Tí i dTír Chonaill ag eagrú cruinniú sa Chrannóg i nGaoth Dobhair ar an Mháirt seo chugainn, 15 Feabhra, ag a 7 a chlog. Beidh cuireadh tugtha dona iarrthoirí toghcháin freastal ar an gcruinniú agus a bpolasaí i leith na Gaeilge agus go háirithe i leith na Gaeilge mar chroí ábhar san Ardteist a chuir in iúil. Iarrtar ar an phobal freastal ar an chruinniú seo le tacaíocht laidir a léiriú don teanga agus don Ghaeltacht

3. I suirbhé IPSOS-MRBI a rinneadh faoi dearcaithe i leith an Ghaeilge, dúirt 61% gur chóir go mbeadh an Ghaeilge mar chroí ábhar don Ardteist(tacaíocht 65% i measc an aoisghrúpa 15-24).

Na céimeanna tosaigh!

2011-02-05T02:11:00.000-08:00

English version

Na Céimeanna Tosaigh i dtreo Straitéis Inmharthana don Ghaeilge.

Ag seimineár poiblí lae a d’eagraigh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge inné, labhair saineolaithe ó réimsí éagsúla na pleanála teanga Gaeilge, ar na céimeanna tosaigh ar ghá a ghlacadh chun an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge a bhaint amach.

Agus é ag labhairt ag an seimineár, dúirt Cathaoirleach Údarás na Gaeltachta, Liam Ó Cuinneagáin go bhfuil sé “tábhachtach go mbeadh an rannpháirtíocht lárnach atá molta d’Údarás na Gaeltachta soiléirithe go luath agus aontú ar bun faoi na pleananna atá i gceist i bhfeidhmiú na straitéise. Cé go bhfuil ról náisiúnta molta do Údarás na Gaeltachta agus Gaeilge, is ar bhonn Gaeltachta a fheidhmeoidh an eagraíocht go dtí go mbeidh na socruithe cuí déanta le feidhm náisiúnta a thabhairt dó”.

Labhair an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuireáin, ar an toradh atá anois le feiceáil ar an gcinneadh a ghlacadh sna 1970idí chun deireadh a chur leis an riachtanas do státseirbhísí Gaeilge agus Béarla a bheith acu agus dúirt gur “teip iomlán” a bhí sa bheart sin don Ghaeilge. Luaigh sé cás na Roinne Oideachais agus Scileanna, a thug le fios le deireanas nach raibh dóthain Gaeilge ach ag 1.5% dá foireann riaracháin chun seirbhís a chur ar fáil sa teanga sin. “Ní haon eisceacht í an Roinn sin” a dúirt sé “ach tá easpa cumais sa Ghaeilge forleathan i bhformhór na Ranna Rialtais agus na ngníomhaireachtaí stáit.” (breis faoi oráid Sheaín Uí Chuireáin: Teip Iomlán!)

I láthair do dhíospóireacht idir na páirtithe polaitíochta ar cheisteanna na Gaeilge bhí, An tAire Pat Carey T.D., Fianna Fáil; Frank Feighan, TD., Fine Gael; Brian O’Shea, T.D., Páirtí an Lucht Oibre; Aengus Ó Snodaigh, T.D., Sinn Féin; agus Dominic Ó Brollcháin, CTR, Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre. I measc na gceisteanna a pléadh, cíoradh an Ghaeilge ag leibhéal na hArdteistiméireachta, an Ghaeilge sa Státchóras, tacaíochtaí do Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge agus plean feidhmithe chuige sin, agus ceist fheidmeanna Údarás na Gaeltachta.

Ag eascairt as an seimineár is iad seo thíos na príomhéilimh á mbeidh á chur faoi bhráid na bpáirtithe polaitíochta ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge:

An Ghaeltacht
• Éilíonn an Chomhdháil go gcuirfear na hacmhainní agus na tacaíochtaí cuí ar fáil d’Údarás na Gaeltachta chun leanúint dá chúram fiontraíochta sa Ghaeltacht.
• Éilíonn an Chomhdháil go gcuirfear gach tacaíocht ar fáil do theaghlaigh ar mian leo a bpáistí a thógáil trí Ghaeilge, sa Ghaeltacht agus ar ndóigh timpeall na tíre.

Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge
• Éilíonn an Chomhdháil go mbunófar na struchtúir chuí d’fhonn Straitéis 20 Bliain na Gaeilge a chur i gcrích go héifeachtach agus go héifeachtúil, agus go mbainfear gach leas as saineolas agus scileanna earnáil dheonach na Gaeilge chuige seo.
• Éilíonn an Chomhdháil go ndéanfar cúraimí Údarás na Gaeltachta a shoiléiriú trí na cúraimí seo a dhaingniú i reachtaíocht chuí agus go leagfar síos clár ama d’achtú na reachtaíochta riachtanaí seo, agus go gcuirfear bonn reachtúil faoin Straitéis dá réir.

An Ghaeilge sa Chóras Oideachais
• Éilíonn an Chomhdháil go dtabharfar tacaíocht iomlán don Ghaeilge mar chroí-ábhar ag leibhéal na hArdteistiméireachta, agus mar bhunchritéir iontrála do chúrsaí tríú leibhéal.
• Éilíonn an Chomhdháil go ndéanfar soláthar sa chóras oideachais chun curaclam Gaeilge a chur ar fáil go leibhéal na hArdteistiméireachta a thógann san áireamh sainriachtanais daltaí atá líofa sa Ghaeilge.
• Éilíonn an Chomhdháil go ndéanfar athbhreithniú ar an gcóras oideachais, d’fhonn bealaí feabhais a aimsiú chun cur le líofacht Gaeilge na ndaltaí ag leibhéal na bunscoile agus na hiar-bhunscoile.
• Éilíonn an Chomhdháil go ndéanfar freastal i gcónaí ar éilimh thuismitheoirí i dtaca le soláthar oideachas trí Ghaeilge.

An Ghaeilge sa Státchóras
• Éilíonn an Chomhdháil go gcuirfear Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 i bhfeidhm go hiomlán agus go forleathan i measc an státchórais.
• Éilíonn an Chomhdháil go ndéanfar atheagar ar chórais an Stáit chun seirbhísí feabhsaithe trí Ghaeilge a sholáthar go réamhghníomhach do phobal na Gaeilge. Chuige sin, molann Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge go dtabharfar faoi idirdhealú dearfach i bpróisis earcaíochta an státchórais i bhfabhar siúd atá inniúil sa Ghaeilge agus sa Bhéarla.

Ag labhairt dó ag an seimineár poiblí, dúirt Stiúrthóir Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Pádraig Mac Criostail: “Teastaíonn go mbeidh polasaithe a fheidhmítear i dtaobh na Gaeilge, faoi chlár an chéad Rialtais eile, bunaithe ar fhianaise agus dea-chleachtas pleanála teanga, ar mhaithe le seasamh na Gaeilge a neartú. Eascraíonn éilimh thoghchánaíochta na Comhdhála as saineolas na hearnála, mar aon le héilimh an phobail. Rachaidh an Chomhdháil i mbun stocaireachta chun gealltanais na bpáirtithe polaitíochta i dtaobh na n-éileamh seo a dheimhniú”.

"Teip iomlán" dár leis an Coimisinéir Teanga

2011-02-04T01:09:00.000-08:00

English Version

“Teip iomlán” a thug an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, ar an mbeart a rinneadh 40 bliain ó shin deireadh a chur leis an riachtanas a bhí ann do státseirbhísigh inniúlacht a bheith acu sa Ghaeilge agus sa Bhéarla araon. Bhí sé ag labhairt ag comhdháil i mBaile Átha Cliath ar an 3 Feabhra 2011

Richie Ryan: Bunús iomlán
fabhtach ag a chinneadh

Nuair a rinne an tIar-Aire Airgeadais, Richie Ryan TD, socrú sa bhliain 1974 nach mbeadh eolas ar an nGaeilge ina riachtanas feasta do státseirbhísigh, mhínigh sé do Dháil Éireann go raibh an Rialtas “lánmhuiníneach go músclóidh na hathruithe seo, a chuireann spreagadh in áit éigeantais, dea-mhéin bhreise don Ghaeilge agus go gcuideoidh siad le leathnú na teanga laistigh agus lasmuigh den státseirbhís trí atmaisféar níos fabhraí a chothú di….”

Dúirt an Coimisinéir Teanga, cé gur féidir gur le dea-mhéin a mhaígh an tAire Ó Riain an méid sin, gurb é ceacht na staire go raibh bunús iomlán fabhtach leis. Ó shin i leith, brúdh an teanga an oiread sin go leataobh gur cuma ann nó as di i bhfeidhmiú an-chuid Ranna Rialtais agus gníomhaireachtaí stáit.

Luaigh sé cás na Roinne Oideachais agus Scileanna, a thug le fios le deireanas nach raibh dóthain Gaeilge ach ag 1.5% dá foireann riaracháin chun seirbhís a chur ar fáil sa teanga sin. “Ní haon eisceacht í an Roinn sin” a dúirt sé “ach tá easpa cumais sa Ghaeilge forleathan i bhformhór na Ranna Rialtais agus na ngníomhaireachtaí stáit.”
Cé nár mhaígh an tUasal Ó Cuirreáin gur cheart filleadh ar chóras na Gaeilge éigeantaí, mhol sé gur gá teacht ar chomhréiteach éigin mura raibh an Béarla le bheith ina riachtanas don phobal ina ngnóthaí ar fad leis an Stát.

“Déanann an Stát infheistíocht mhór i múineadh na Gaeilge agus cuireann sé de dhualgas ar dhaltaí scoile na tíre staidéar a dhéanamh ar na teangacha oifigiúla, ar aon dul leis an gcleachtas i dtíortha eile. Ach, os a choinne sin, teipeann ar an Stát úsáid na Gaeilge a éascú dóibh siúd atá tar éis í a shealbhú. Tá lúb ar lár suntasach sa chur chuige seo,” a dúirt sé.

Dúirt an tUasal Ó Cuirreáin go raibh súil aige go bhfeicfí bunleasuithe tábhachtacha de thoradh na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge, a sheol an Rialtas le tacaíocht traspháirtí.

Mhaígh sé go raibh gá le cur chuige nua-aimseartha, comhtháite, céimnithe a d’athródh ó bhonn an tslí ina múintear an Ghaeilge ionas go mbainfeadh mic léinn uile na tíre líofacht bhunúsach amach inti ón gcóras oideachais. Sa bhreis air sin, ba ghá córais a chinntiú le gurbh fhurasta do na daoine a bhain amach an líofacht teanga sin, í a úsáid go saoráideach ina gcuid gnóthaí le heagraíochtaí stáit.

“Is fís réalaíoch, spreagúil í seo”, a dúirt sé, “agus, i ndeireadh báire, is í an t-aon slí í le luach ar airgead a fháil ar an infheistíocht shuntasach a dhéantar i múineadh agus i gcur chun cinn na Gaeilge agus lena hinmharthanacht a chinntiú i bhfad na haimsire i saol an náisiúin.”

Díospóireacht stairiúil molta

2011-02-01T05:13:00.000-08:00

Tréaslaíonn Conradh na Gaeilge le TG4, a bhfuil beartaithe an chéad díospóireacht riamh i nGaeilge a chraoladh beo idir cheannairí páirtithe polaitíochta roimh olltoghchán. Bheadh an díospóireacht i nGaeilge idir Éamon Gilmore, Enda Kenny agus Micheál Martin - ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre (Béarla), Fhine Gael (Béarla) agus Fhianna Fáil (Béarla ach le cnaipe Gaeilge!) faoi seach - le craoladh beo ar TG4 ag 10.00rn Dé Céadaoin, 16 Feabhra 2011.

Arsa Pádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: "Léiriú a bheadh anseo - an chéad díospóireacht bheo i nGaeilge idir cheannairí polaitíochta na tíre - ar an dul chun cinn atá déanta ag na meáin Ghaeilge le tamall de bhlianta anuas, agus tréaslaíonn Conradh na Gaeilge le TG4 as a ndíograis ag an am cinniúnach seo, ar son na polaitíochta agus na teanga araon."

Tá Conradh na Gaeilge i mbun stocaireachta faoi láthair lena chinntiú go bhfuil sé mar bheartas oideachais ag gach páirtí polaitíochta in Éirinn go múinfear an Ghaeilge do gach dalta scoile mar chroí-ábhar Ardteiste i ndiaidh an olltoghcháin, agus táthar ag lorg tacaíocht do bhunú Gaelscoileanna nua chomh maith.

Tá pobal na Gaeilge agus tacaíocht na bpáirtithe uile don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge nua-fhoilsithe fíorthábhachtach freisin, agus tá súil ag Conradh na Gaeilge go dtapóidh ceannairí na bpáirtithe an deis chun an Straitéis agus beartas oideachais a bpáirtithe a phlé go mion agus go hoscailte ar lá na díospóireachta.

Deir Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Tá sé ag dul do phobal na Gaeilge go mbeadh díospóireacht cheart, trí mheán na Gaeilge, ar na cúrsaí is tábhachtaí do thodhchaí na tíre seo sula gcaithidís vóta in Olltoghchán 2011. Tá Conradh na Gaeilge ag tnúth le plé mar is cóir ar chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta, ar an gcóras oideachais, agus ar an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, chomh maith le cúrsaí eacnamaíochta, sóisialta, timpeallachta, agus eile.

"Molann Conradh na Gaeilge TG4 as éacht stairiúil eile a bheartú i bhforás na teanga, agus tréaslaímid a gcuid iarrachtaí leo an díospóireacht Ghaeilge seo a shocrú idir cheannairí polaitíochta na tíre seo in am don olltoghchán."

Gealltanas Enda?

2011-01-25T05:53:00.000-08:00

Leagan Bearla

Éisíodh preas raitéas ón chruinniú eagraithe ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta i nGaillimh ar an Aoine faoin Ghaeilge san Ardteist. Tá cruinniú iarrtha againn ar Enda Kenny, ceannaire Fine Gael le é seo a phlé agus iarrtar ar gach duine an ábhar a phlé lena ionadaí Fine Gael áitiúil ar bhonn phráinneach.

Tá sé seo déanta cheanna féin taréis an chruinnithe ag Aodán Mac Donncha, Bainisteoir Comhlacht Forbartha an Spidéil agus seo an freagair a sheol an Seanadóir Fidealma Healy Eames (Béarla) chuige:

Aodhan,

I understand but don't worry, all is not lost.

I have secured the following commitment from Enda Kenny - FG in Govt will not impose any removal of compulsory Irish ruling until there is a full review of curriculum and methods re. the best way to teach Irish w/ ultimate aim of more people becoming competent in spoken language.

This means consultation w/ ALL stakeholders. Any policy will and must include immersion. This means going to the Gaeltacht, safeguarding the Gaeltacht and everything that means.

Be 100% sure that I will support sound principles that encourage language learning. This is my Ph.D. specialist area. We will also be looking at ways to make Irish more attractive at LC including extra points.

Please feel free to circulate this,

Le gach dea-ghui,

Senator Fidelma Healy Eames

Achainí ar líne: Polasaí Gaeilge Fhine Gael i gCóras Oideachais na Tíre

Obair sa nGaeltacht - easpa tacaíochta ón stáit

2011-01-13T09:59:00.000-08:00

Leithcheal ar chruthú fostaíochta sa Ghaeltacht

Seo roinnt taighde ar bhuiséid chruthaithe fostaíochta an Rialtais le 5 bliana anuas ó thosaigh an ghéarchéim airgeadais sa tír. (foinse: www.finance.gov.ie)

Ar dtús, má fhéacann muid ar allúntais na bliana seo (Buiséad 2011) do bhuiséid chruthaithe fostaíochta do na heagraíochtaí éagsúla:

(foinse: An Roinn Airgeadais)

Tá sé soiléir go bhfuil ciorruithe ollmhóra déanta ar bhuiséad cruthaithe fostaíochta Údarás na Gaeltachta (-60%) i gcomparáid le haon eagraíocht eile. Níl aon laghdú déanta ar bhuiséad an IDA nó SFADCO agus níl ach laghdú 5% déanta ar Fhiontar Éireann.

Má deintear iniúcadh ansin ar na figiúirí le cúig bliana anuas, tá patrún soiléir le feiceáil:

(foinse: An Roinn Airgeadais)

Tá sé soiléir nach bhfuil mórán laghduithe déanta ar chaiteachas iomlán an Rialtais ó thaobh cruthú fostaíochta de (-1%) agus luíonn sé sin le ciall sa staid eacnamaíoch ina bhfuil muid faoi láthair. An rud nach bhfuil soiléir nó cén fáth go bhfuil ciorruithe ollmhóra 73% déanta ar bhuiséad cruthaithe fostaíochta sa Ghaeltacht nuair atá méadú 46% ar allúntais Fhiontair Éireann agus 20% ar SFADCO agus gan ach laghdú 11% i gceist don IDA?

Má thógann tú figiúirí Údarás na Gaeltachta as an áireamh, is léir go bhfuil méadú 10% déanta ar chaiteachas cruthaithe fostaíochta an Rialtais le cúig bliana anuas (ó €152M i 2007 go dtí €167M i 2011). Cén fáth mar sin go bhfuil an t-idirdhealú soiléir seo á dhéanamh idir cruthú fostaíochta sa Ghaeltacht agus taobh amuigh de ó thaobh polasaí Rialtais de?

* Deir an Roinn go bhfuil €4.2milliúin sa bhreis ar seo ag an Údarás i mbliana de bharr scaranna a dhíol siad anuraidh ach tá fos laghdú ollmhór de 50% i gceist le seo san aireamh.

** Tá €3milliúin sa bhreis curtha ar fáil ag an Roinn i 2010 don Údarás le riaraistí Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge a ghlanadh, sin an fath go bhfuil an figiúir seo ag EUR18 milliúin i gcainfhaisnéis 2011.

Tá seo bunaithe ar ráiteas ó Éamonn MacNialais Guth na Gaeltachta.

Re: FG Website Professionally Hacked / Authorities Notified

2011-01-10T04:22:00.000-08:00

Seo r-phoist a scríobhadh chuig Fine Gael ar maidin!

A chara,

Ós rud é gur scríobh mé ar bhur suíomh i nGaeilge chuir sé íontas orm nár scríobh sibh chugam san teanga sin.

Ní maith liom do throblóid ach ag an am céanna is mian liom cleamhsán a dhéanamh faoin droch-mheas (nó easpa mheas) atá léirithe ag Fine Gael don teanga náisiúnta ar an suíomh seo.

Mise le meas

Eoin Ó Riain

On 10 Ean 2011, at 11:18, Fine Gael Party wrote:

Dear Eoin,

During the past week we received thousands of comments from supporters all over the country.  In fact, we experienced an unprecedented amount of site traffic over the previous week.

Last night we regret to report that our website was professionally hacked. The group that participated in this attack called themselves the Anonymous Group.  This group has been associated with the Wikileaks investigation and attacks on companies such as Visa, MasterCard, and Amazon.  The attack occurred from 8:00pm to 12:00am last night.

We were alerted this morning that the Anonymous Group was able to secure the database of the information submitted by you during the previous week.

As a result we have now taken the necessary action to report this "hacking crime" to the proper authorities including the Data Protection Commissioner and the Gardai.

We are grateful for your support and thank you for your time.  We will keep you posted on this situation and we look forward to be back online as soon as possible.

We appreciate if you have any comments or feedback to send them to emma@finegael2011.com.

Regards,

Fine Gael

This message sent to XXX@XXX.ie by campaignupdates@finegael2011.com.

Fine Gael Party

51 Upper Mount Street

Dublin, 2 Ireland

Unsubscribe | Update Profile/Email Address | Forward To A Friend

Bí i do leantóir ar leathanach "Seirbhís Phoiblí tré Ghaeilge" ar Facebook

http://www.facebook.com/seirbhisphoibli

Fáilte go ginearálta..

2010-12-22T05:54:00.000-08:00

Seo ráiteas ó Éamonn Mac Niallais, Urlabhraí, Guth an Gaeltachta a éisíodh ar an 22 Nollag 2010.

Éamonn Mac Niallais

"Fáiltíonn Guth na Gaeltachta go ginearálta roimh an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a foilsíodh inne. Is cinnte ma chuirtear na moltaí ginearálta go léir atá ann i bhfeidhm go mbeidh sé chun leas na teanga agus na Gaeltachta i gcoitinne. Is céim mór chun tosaigh é don teanga go bhfuil Straitéis náisiúnta agus comhtháite ann don chead uair aríamh. Fáiltíonn muid chomh maith roimh an tacaíocht laidir traspháirtí atá tugtha don Straitéis.

Dréacht Straitéis 2010 v Straitéis 2011
(le Guth na Gaeltachta
foilsithe ag iGaeilge)

"Tá díoma orainn afach nach bhfuil na céimeanna a mhol Guth na Gaeltachta ó thaobh Polasaí Náisiúnta Oideachais don Ghaeltacht (solathar sonrach don chainteoir dúchais, curaclam úr dírithe ar an gcainteoir dúchais, Bord Oideachais don Ghaeltacht) agus Struchtúr Tacaíochta do na Teaghlaigh Gaeltachta(athrú ar an SLG, Ionaid Tacaíochta Teaghlaigh) sonraithe sa Straitéis. Chomh maith le sin, ba chóir go mbeadh idirdhealú níos soiléire déanta idir feidhmeanna an Údaráis agus an Fhorais agus go mbeadh aitheantas tugtha do ról chriticúil Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge.
De bharr go bhfuil an Straitéis chomh ginearálta sin agus go bhfuil cuid mhór gnéithe nach bhfuil sonraithe ann, beidh cuid mhór ag brath anois ar an fhís agus an diongbhailteacht a bhéas ag an chead Rialtas eile ó thaobh cur i bhfeidhm na Straitéise. Béidh sé criticiúil cén soirt acmhainní a chuirtear ina threo mar go bhfuil ciorruithe móra déanta ar an Roinn, an tÚdarás, an tAcadamh agus na grúpaí pobail.

"Mar sin de, cé go bhfáiltíonn muid roimh an Straitéis mar dhushraith ginearálta, tá dushlán mhór romhainn go foill le cinntiú go gcuirfear i bhfeidhm é agus go gcuirfear i bhfeidhm na céimeanna sonrach atá uainn leis an Ghaeltacht a thabhairt slán.
Istigh le seo, tá briseadh síos ar na hathruithe a rinneadh ar an dréacht straitéis le theacht ar an docuiméid a foilsíodh inne. Sílim go bhfuil mórchuid de na hathruithe sonraithe ann ach ma fheiceann sibh aon cheann nach bhfuil san aireamh agam, is féidir libh sin a chuir in iúil domh.

"Guímid Nollag Mhaith dhaoibh go léir agus gabhaimid ar mbuíochas libh as bhur dtacaíocht agus bhur gcomhoibriú le bliain anuas."

Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030

2010-12-21T04:33:00.000-08:00

Rinne an Rialtas an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a fhaomhadh ar an 30 Samhain 2010. Rinne an Taoiseach an Straitéis a lainseáil ar 21 Nollaig 2010. Rinne FIONTAR in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath taighde thar ceann na Roinne Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta agus foilsíodh a thuarascáil i mí Feabhra 2009.
Rinne Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh taighde thar ceann na Roinne Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta agus foilsíodh a thuarascáil in 2007.

Dhearbhaigh an Rialtas a thacaíocht don Ghaeilge agus don Ghaeltacht i ráiteas polasaí in 2006.

Lainseálann an Taoiseach an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 – 2030

Straitéis Stairiúil don Ghaeilge Seolta (Gaelscéal 23/12/20100
Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge seolta (Inside Ireland)
Fáilte go ginereálta..(Guth na Gaeltachta)
Brionglóidi agus straitéisí (iGaeilge)
Fáiltíonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge roimh Straitéis 20 Bliain an Rialtais don Ghaeilge
Straitéis 20 Bliain Foilsithe (Conradh na Gaeilge)
Straitéis 20 Bliain scríte i dteanga dho-thuigthe (IGaeilge)
An Straitéis 20 Bliain sa Dáil (Donncha Ó hÉalaithe - BEO)

Dréacht Straitéis 30 Bliain (Foilsíodh an dréacht plean seo faoi dheireadh ar an 26 Samhain 2009)

1. An Fhís
2. Comhthéacs Polasaí
3. Straitéis Chéimnithe
4. Cuspóirí Sonracha
5. Struchtúir Feidhmithe
6. Réimsí Gnímh
6.1 Oideachas
6.2 An Ghaeltacht
6.3 An Teaghlach ag Cur na Teanga ar Aghaidh – Idirghabháil go Luath
6.4 Riarachán, Seirbhísí agus Pobal
6.5 Na Meáin agus an Teicneolaíocht
6.6 Foclóirí
6.7 Reachtaíocht agus Stádas
6.8 Saol Eacnamaíochta
6.9 Tionscnaimh Leathana

Straitéis: 1. AN FHÍS

2010-12-21T04:28:00.000-08:00

Ainneoin na gcéadta bliain de dhaoine a bheith ag athrú ó Ghaeilge go Béarla, tá an Ghaeilge fós beo mar theanga bheo phobail i roinnt áiteanna a d’fhan ina nGaeltacht agus tá cuid mhaith daoine lasmuigh den Ghaeltacht ag úsáid na Gaeilge ó lá go lá.

Tá bláthú tagtha ar litríocht agus ar chineálacha eile ealaíon trí mheán na Gaeilge le céad bliain anuas, sa chaoi is gur teanga iomlán nuaaimseartha Eorpach í an Ghaeilge anois.

Is é aidhm pholasaí an Rialtais i leith na Gaeilge ná úsáid agus eolas ar an nGaeilge a mhéadú mar theanga phobail ar bhonn céimiúil. Is aidhm ar leith de chuid an Rialtais é a chinntiú go bhfuil an oiread saoránach agus is féidir dátheangach i nGaeilge agus i mBéarla. Tá sé ina dhlúthchuid de pholasaí an Rialtais i leith na teanga go ndéanfaí cúram agus soláthar ar leith don teanga sa Ghaeltacht go háirithe i bhfianaise an taighde a léiríonn go bhfuil géarchéim ann maidir le hinmharthanacht na Gaeilge mar theanga phobail agus theaghlaigh sa Ghaeltacht.

Is é aidhm pholasaí an Rialtais chomh maith:

• cur le méid na dteaghlach ar fud na tíre a bhaineann úsáid as an nGaeilge mar theanga chumarsáide laethúil;

• tacaíocht theangeolaíoch a sholáthar don Ghaeltacht mar phobal labhartha Gaeilge a thugann aitheantas do shainriachtanais na gceantar sin ina bhfuil an Ghaeilge mar theanga phobail agus theaghlaigh;

• a chinntiú chomh fada agus is féidir go mbeidh úsáid na Gaeilge nó an Bhéarla mar rogha ag an saoránach i ndioscúrsa poiblí agus i seirbhísí poiblí agus de réir a chéile go ndéanfaidh níos mó daoine ar fud an Stáit cinneadh a ngnó a dhéanamh trí mheán na Gaeilge; agus

• a chinntiú go mbeidh an Ghaeilge níos infheicthe sa tsochaí againn, mar theanga labhartha ag ár gcuid saoránach mar aon le bheith le feiceáil ar chomharthaí agus i litríocht.

Tá an Ghaeilge mar chuid de chultúr agus d’oidhreacht Thuaisceart Éireann agus tá cur chun cinn agus cosaint na teanga ann mar thosaíocht freisin ag an Rialtas. Aithníonn an Rialtas an buntáiste mór freisin dá gcuid saoránach líofacht Béarla a bheith acu, an teanga is mó úsáide i ngnóthaí idirnáisiúnta. Geallann an Rialtas go gcinnteoidh siad go gcoinneofar an buntáiste seo trí shochaí dhátheangach a fhorbairt ina mbeidh an oiread daoine agus is féidir in ann Gaeilge agus Béarla a úsáid chomh héasca le chéile. Aithníonn an Rialtas chomh maith, áfach, na riachtanais ar leith atá ag an nGaeltacht mar cheantar sainiúil teanga agus sa chomhthéacs sin aithnítear nach i gcónaí a oireann polasaí dátheangach do cheantair Ghaeltachta.

Siúd agus gur príomhfhócas den Straitéis seo seasamh na Gaeilge sa chóras oideachais a neartú, tá an-tábhacht leis an nGaeilge mar theanga bheo a chur ar aghaidh laistigh den teaghlach agus idir na glúine. Is é an cur chuige foriomlán atá againn creat oibre tacúil a chruthú agus deiseanna a chruthú trína bhféadfar an Ghaeilge a chur chun cinn ar bhealach nádúrtha laistigh de líonta tí agus de phobail. Tá tábhacht nach beag ag baint leis seo i gcomhthéacs na Gaeltachta.

Braitheann an méid atá i ndán don teanga ar dhaoine a roghnóidh go cinnte leas a bhaint as na deiseanna a chruthóidh an Straitéis seo. Sin é an dúshlán atá amach romhainn ar fad.

Straitéis: 2. COMHTHÉACS POLASAÍ

2010-12-21T04:27:00.000-08:00

Luaitear an méid seo a leanas in airteagal 8 de Bhunreacht na hÉireann: “Ós í an Ghaeilge an teanga náisiúnta is í an phríomhtheanga oifigiúil í.”

D’eascair an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge seo as an stádas atá ag an teanga sa Bhunreacht agus tógtar ar Ráiteas an Rialtais i leith na Gaeilge1 a foilsíodh i mí na Nollag 2006. Dhearbhaigh an Ráiteas tacaíocht an Rialtais d’fhorbairt agus do chaomhnú na Gaeilge agus na Gaeltachta agus leag sé amach 13 cuspóir ó thaobh polasaí maidir leis sin:

Cuspóir 1:
Seasfar leis an stádas faoi leith atá ag an nGaeilge sa Bhunreacht agus i ndlíthe na tíre ar nós Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, an tAcht Oideachais 1998, an tAcht um Pleanáil agus Forbairt 2000 agus an tAcht Craolacháin 20012.

Cuspóir 2:
Cuirfear Acht na dTeangacha Oifigiúla i bhfeidhm go hiomlán. Forbrófar cearta an phobail an Ghaeilge a úsáid agus iad ag plé leis an Stát agus le dreamanna eile agus déanfar socruithe cuí chun é seo a chur i bhfeidhm.

Cuspóir 3:
Tabharfar spreagadh agus tacaíocht do phobal na Gaeilge sa Ghaeltacht agus lasmuigh di, an Ghaeilge a thabhairt don chéad ghlúin eile mar theanga theaghlaigh. Chuige sin, cuirfear réimse leathan seirbhísí ar fáil trí mheán na Gaeilge.

Cuspóir 4:
Tabharfar tacaíocht ar leith don Ghaeltacht mar cheantar labhartha Gaeilge.

Cuspóir 5:
Déanfar an Ghaeilge a theagasc mar ábhar riachtanach ó leibhéal na bunscoile go leibhéal na hArdteistiméireachta. Cuirfidh an curaclam ar chumas na ndaltaí an Ghaeilge a labhairt agus a scríobh go cruinn, chomh maith le tuiscint a thabhairt dóibh ar fhiúntas na teanga dúinn mar phobal. Chun na críche seo, déanfar infheistíocht fheabhsaithe i bhforbairt phroifisiúnta agus i dtacaíocht leanúnach do mhúinteoirí mar aon le i soláthar téacsleabhar agus acmhainní, agus i dtacaíocht do mhodhanna nuálacha teagaisc agus foghlama.

Cuspóir 6:
Cuirfear oideachas lán-Ghaeilge ar ardchaighdeán ar fáil do dhaltaí scoile arb é mian a dtuismitheoirí/gcaomhnóirí é. Leanfar leis an tacaíocht do ghaelscoileanna ag leibhéal na bunscoile agus déanfar forbairt ar sholáthar lán-Ghaeilge ag leibhéal na hiarbhunscoile chun freastal ar éileamh de réir mar is gá.

Cuspóir 7:
Leanfar leis an tacaíocht a thugtar don réamhscolaíocht Ghaeilge agus déanfar breis forbartha ar an gcóras oideachais tríú leibhéal trí mheán na Gaeilge.

Cuspóir 8:
Leanfar leis an tacaíocht a thugann an Stát d’Fhoras na Gaeilge de réir an Achta um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann 1999.

Cuspóir 9:
Déanfar cinnte de go bhfuil seirbhísí cuimsitheacha craolacháin ar ardchaighdeán ar fáil trí mheán na Gaeilge, go mór mhór trí fhorbairt leanúnach a dhéanamh ar RTÉ, ar Raidió na Gaeltachta agus ar TG4.

Cuspóir 10:
Tabharfar gach cúnamh agus tacaíocht don Aontas Eorpach i bhfeidhmiú an chinnidh an Ghaeilge a bheith ina teanga oibre agus ina teanga oifigiúil san AE ón 1 Eanáir 2007.

Cuspóir 11:
Leanfar le treisiú na hoibre atá ar bun ag an Roinn Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta agus ag na gníomhaireachtaí agus na comhlachtaí a thagann faoina scáth chun an Ghaeilge a chur chun cinn go náisiúnta agus chun í a chaomhnú agus a threisiú sa Ghaeltacht.

Cuspóir 12:
Leanfar agus déanfar forbairt ar úsáid na Gaeilge sa Gharda Síochána agus sna Fórsaí Cosanta.

Cuspóir 13:
Aithníonn an Rialtas an ról fíorthábhachtach atá ag an earnáil dheonach Ghaeilge agus leanfar ag tabhairt tacaíochta di. Is aidhm de chuid an Rialtais é freisin tacú le cur chun cinn agus le teagasc na Gaeilge thar lear, tríd an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus an Roinn Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta. Tá béim faoi leith curtha ar thacaíocht a thabhairt do mhúineadh na Gaeilge i gcoláistí tríú leibhéal i roinnt
tíortha éagsúla.

Tríd is tríd mar sin is gnéithe de chomhthéacs nua-aimseartha na Gaeilge na nithe seo a leanas:

• Is Stát dátheangach í Éire inarb í an Ghaeilge an chéad teanga oifigiúil de réir airteagal 8 de Bhunreacht na hÉireann;

• Is í an Ghaeilge an teanga labhartha liteartha is ársa san Eoraip i gcomhthéacs ár n-oidhreachta Eorpaí;

• De réir Dhaonáireamh 2006, tá cumas áirithe ag 42% de dhaonra na hÉireann an Ghaeilge a labhairt - is ionann sin agus thart ar 1.66 milliún duine in aois na 3 bliana nó os a chionn as daonra cónaitheach iomlán de thart ar 4.2 milliún;

• Is í an Ghaeilge an phríomhtheanga phobail agus theaghlaigh de 3% de dhaonra na tíre;

• De réir suirbhéanna agus pobalbhreitheanna creideann an chuid is mó den daonra go mbaineann tábhacht faoi leith leis an nGaeilge óna dtaobh féin go pearsanta agus/nó don tír tríd is tríd; agus

• Tugadh stádas teanga oifigiúil agus teanga oibre ag leibhéal an AE don Ghaeilge le héifeacht ón 1 Eanáir 2007.

Sa Straitéis seo, déantar iarracht cur leis an gcomhthéacs agus leis na haidhmeanna thuasluaite trí shraith réimsí a ngníomhófaí ina leith a leagan amach le leas a dhéanamh don teanga agus don Ghaeltacht as seo go ceann 20 bliain. Creideann an Rialtas go mbaineann tábhacht faoi leith leis an nGaeilge do mhuintir, do shochaí agus do chultúr na hÉireann. Mar theanga labhartha phobail, is leis an tír seo amháin a bhaineann an Ghaeilge agus mar sin tá fíorthábhacht léi ó thaobh fhéiniúlacht mhuintir na hÉireann agus ó thaobh oidhreacht dhomhanda. Sa chomhthéacs seo, tá tábhacht ar leith ag baint le caomhnú agus cur chun cinn na Gaeilge sa Ghaeltacht ar mhaithe le hoidhreacht, cultúr agus saíocht na teanga a chaomhnú agus a chosaint sna háiteanna sin ina bhfuil sí fós mar theanga phobail agus theaghlaigh. Aithnítear chomh maith go gcuireann stádas na Gaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht le cuspóir na Straitéise úsáid na Gaeilge a leathnú ar bhonn náisiúnta.

Mar bhonntaca leis an Straitéis tá anailís ar an gcaoi a bhfuil an Ghaeilge, anailís a rinne meitheal de chomhairleoirí idirnáisiúnta, a bhfuil saineolas acu ó thaobh ceisteanna teanga, faoi stiúir Fiontar in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, thar ceann an Aire Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta. Ó thaobh na Gaeltachta de, tá aird á tabhairt sa Straitéis ar na moltaí a rinneadh sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht, a rinne Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh thar ceann an Aire Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta.

Tugtar aird sa Straitéis freisin ar staidéar a rinne an tAthair Micheál Mac Gréil agus Fergal Rhatigan de chuid na Roinne Socheolaíochta in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad ar Attitudes towards Competence in and Use of the Irish Language 2007-2008. Léirítear sa staidéar gur fhan dearcthaí dearfacha agus dea-thoil i ndáil leis an nGaeilge ag leibhéil an-ard ó rinne an t-údar staidéir roimhe sin sa bhliain 1973 (Prejudice and Tolerance In Ireland) agus sa bhliain 1996 (Prejudice in Ireland Revisited). Léiríonn na torthaí tacaíocht ollmhór do chaomhnú na Gaeilge: tá 52.5% ag iarraidh go gcaomhnófaí an Ghaeilge sa Ghaeltacht agus go ndéanfaí í a athbheochan lena húsáid sna healaíona agus sa chultúr lasmuigh den Ghaeltacht, agus tá 40.9% ag iarraidh go ndéanfaí an teanga a athbheochan chun críocha poiblí ar fud an Stáit.

Léargais Idirnáisiúnta
Aithnítear go hidirnáisiúnta an fiúntas a bhaineann le héagsúlacht theangeolaíoch. Is iad teangacha na príomhuirlisí atá ag an duine le hidirghníomhú a dhéanamh agus le smaointe, mothúcháin, eolas, cuimhní agus luachanna a chur in iúl. Déanann teangacha nathanna cainte cultúrtha agus oidhreacht theibí chultúrtha a thabhairt leo freisin, ar nithe iad is croí d’fhéiniúlacht an duine aonair agus d’fhéiniúlacht grúpaí. Tá ról tábhachtach teangacha ó thaobh léiriú agus tarchur oidhreachta cultúir aitheanta sa 2003 UN Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage.

Caithfear, mar sin, teangacha cosúil leis an nGaeilge a chosaint chun éagsúlacht cultúr a choinneáil ar fud an domhain. Tuairiscíonn UNESCO go bhfuil leath de na 6,700 teanga a labhraítear faoi láthair i gcontúirt dul i léig roimh dheireadh an chéid, próiseas nach féidir a mhoilliú ach le gníomh práinne ó Rialtais agus ó na pobail a labhraíonn na teangacha. Cothaíonn an Endangered Languages Programme de chuid UNESCO comhoibriú ar bhonn idirnáisiúnta le haird a tharraingt ar an staid thromchúiseach sin agus le réiteach nuálach a mholann pobail, saineolaithe agus údaráis a chur chun cinn. Chuir an t-eagrán is déanaí den Atlas of the World’s Languages in Danger (UNESCO) síos ar an nGaeilge mar theanga atá “definitely endangered”. Tá an stádas sin athraithe ó shin agus feabhsaithe go dtí an stádas “vulnerable”, i gcomhthéacs eolais faoi bhearta atá glactha ag an Rialtas le tacú leis an teanga le blianta beaga anuas.

D’aithin an 2003 UN Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage an ról fíorthábhachtach atá ag teanga ó thaobh oidhreacht bheo a chur in iúl agus a chur chun cinn. Braitheann oidhreacht cultúir theibí ar theanga ó thaobh a beochta laethúla agus lena cur ar aghaidh chuig an gcéad ghlúin eile. I gcás traidisiúin bhéil, lena n-áirítear amhráin, filíocht agus béaloideas, ní amháin gurb í an teanga a úsáidtear chun an oidhreacht chultúir a tharchur ach is í an teanga croílár na hoidhreachta sin. Chomh maith le hanailís a dhéanamh ar staid teangacha atá faoi bhrú ar fud an domhain, tá forbairt déanta ag UNESCO ar chreat oibre le beocht teanga a thomhas le cuidiú le Rialtais agus le dreamanna eile ó thaobh polasaí a fhorbairt, riachtanais agus bearta cosanta cuí a aithint. Tugadh aird ar an gcreat sin atá bunaithe ar na naoi gcritéar seo a leanas agus an Straitéis seo á forbairt:

Tá Straitéis an Rialtais mar atá leagtha amach sa cháipéis seo bunaithe orthu seo a leanas:

• cur le heolas ar an nGaeilge;

• deiseanna a chruthú le Gaeilge a úsáid; agus

• dearcthaí dearfacha i leith úsáid na Gaeilge a chothú.

Tá a fhios againn ó staid na Gaeilge nach ionann cumas a bheith ag duine sa teanga agus í a úsáid. Leanann úsáid iarbhír teanga as cumas, deis agus dearcthaí dearfacha a bheith in éineacht lena chéile. Tá an Straitéis seo mar sin ag iarraidh cúinsí dearfacha a chruthú le go mbainfidh daoine níos mó úsáide as an gcumas teanga atá acu agus go gcuirfear leis an gcumas sin go fírinneach le himeacht ama.

Léiríonn an Straitéis seo tacaíocht an Rialtais d’fhorbairt agus do chaomhnú na Gaeilge trí thiomantas fadtéarmach a thabhairt do chur chuige comhleanúnach agus cuimsitheach i ndáil le todhchaí na teanga, ar teanga bheo í a labhraíonn daoine agus a bhfuil stádas daingean aici sa chóras oideachais, ag na leibhéil is airde den chóras polaitíochta, i riarachán poiblí agus sa Ghaeltacht.

Mar a dúradh cheana, is cuid d’oidhreacht agus de chultúr Thuaisceart Éireann í an Ghaeilge agus is tosaíocht don Rialtas cosaint agus cur chun cinn na teanga ansin.

I gcomhthéacs thiomantas leanúnach an Rialtais ó thaobh Chomhaontú Aoine an Chéasta a fheidhmiú go hiomlán, leanfaidh sé ag tacú le Foras na Gaeilge, comhlacht forfheidhmithe Thuaidh/Theas a bhfuil dualgas air an teanga a chur chun cinn ar bhonn uile-oileáin, agus lena oibriú éifeachtach leanúnach a chinntiú. Beidh dea-thionchar ag Straitéis an Rialtais ar lucht labhartha na Gaeilge i dTuaisceart Éireann. Leanfaidh an Rialtas ag obair freisin le go gcuirfear i bhfeidhm go hiomlán tiomantais ó thaobh na Gaeilge a bhaineann le Rialtas na Breataine agus Feidhmeannas Thuaisceart Éireann, lena n-áirítear Acht Teanga don Ghaeilge a thabhairt isteach chomh maith le feabhsú, cosaint agus forbairt na Gaeilge i dTuaisceart Éireann.